2026 жылғы жаңа Салық кодексі: ҚҚС ставкасының өсуі және бухгалтерлерге арналған маңызды өзгерістер
1. Кіріспе: 2026 жылғы үлкен өзгерістерге дайынсыз ба?
Қазақстанның салық жүйесі ауқымды реформаның алдында тұр. 2026 жылдың 1 қаңтарынан бастап 2025 жылғы 18 шілдеде қабылданған №214-VIII жаңа Салық кодексі күшіне еніп, 2017 жылғы ескі кодекстің күшін толығымен жояды. Бұл тек баптардың нөмірленуі ғана емес, салық есептеудің мазмұндық жағынан да үлкен өзгерістер әкеледі. Бухгалтерлер мен салық мамандары үшін ҚҚС ставкасының өсуіне, бөлшек салықтың жаңа ережелеріне және 1С жүйесіндегі техникалық дайындыққа баса назар аудару өте маңызды.
2. Қосылған құн салығы (ҚҚС): Жаңа ставка және тіркеу шегі
2026 жылғы ең маңызды стратегиялық өзгеріс — ҚҚС ставкасының 12%-дан 16%-ға дейін өсуі. Бұл бизнес үшін салық жүктемесінің артуын ғана емес, сонымен қатар есептілікке деген талаптардың қатаңдауын білдіреді.2026 жылғы ҚҚС бойынша негізгі көрсеткіштердің салыстырмалы кестесі:| Көрсеткіш атауы | 2025 жылға дейін | 2026 жылдан бастап || ------ | ------ | ------ || Базалық ҚҚС ставкасы | 12% | 16% || Айлық есептік көрсеткіш (АЕК) | Тиісті жылғы мөлшер | 4 325 теңге || Міндетті тіркеу шегі (АЕК) | АЕК-ке байланысты болды | 10 000 АЕК || Міндетті тіркеу шегі (теңгемен) | - | 43 250 000 теңге |
Маңызды ескерту: Салық төлеушілердің 2026 жылдың 1 қаңтарына дейін берілген салықтық өтініштері мен ҚҚС-ты қайтару туралы талаптары ескі (2017 жылғы) Салық кодексінің нормалары мен мерзімдері бойынша қарастырылады.
3. ҚҚС-ты есепке алудың жаңа ережелері (480 және 482-баптар)
Жаңа кодекстің 480 және 482-баптарында салықты есепке (зачёт) жатқызудың нақты шарттары мен тыйымдары бекітілген.Есепке алу үшін қажетті шарттар:
- Салық төлеуші ҚҚС бойынша тіркелген болуы тиіс.
- Тауарлар мен қызметтер салық салынатын айналым мақсатында қолданылуы керек.
- Қатаң талап: Салық төлеуші 300.00 декларациясын тапсырғанға дейін ИС ЭСФ жүйесінде ҚҚС-ты есепке алу туралы арнайы белгі (отметка) қоюға міндетті. Бұл — салықты зачётқа жатқызудың «болмай қоймайтын» шарты.Келесі жағдайларда ҚҚС есепке жатқызылмайды:
1. ЭСФ-дағы кемшіліктер: Жеткізушінің немесе сатып алушының БИН/ИИН нөмірлері қате болса, ЭЦП қойылмаса немесе ЭСФ электронды форматтың орнына заңсыз қағаз түрінде жазылса.
2. Қолма-қол ақша лимиті: Бір мәміле бойынша есеп айырысу сомасы (ҚҚС-ты қосқанда) 1 000 АЕК-тен (4 325 000 теңге) асып кетсе, бұл сома бойынша ҚҚС есепке алынбайды.
3. Мақсатсыз қолдану: Тауарлар салық салынбайтын айналым үшін пайдаланылса немесе комиссионер/экспедитор ретінде клиент үшін алынған болса.
4. Бөлшек салық (Розничный налог) 2026: Не білу керек?
2026 жылдан бастап бөлшек салық режимі жаңа кодекстің 716-бабына сәйкес реттеледі. Есептілік үшін бұрынғы 913.00 нысаны бойынша декларация сақталады.Режимге өтудің жалпы тәртібі:
- Жаңадан ашылған ЖК: Қызметін бастағаны туралы хабарлама берген сәтте.
- Жаңадан құрылған заңды тұлғалар: Мемлекеттік тіркеуден өткеннен кейін 5 жұмыс күні ішінде.
- Жұмыс істеп тұрған кәсіпкерлер: Режимді ауыстыру туралы хабарлама берген күннен бастап қолдана алады.
- Нарушение анықталғанда: Шарттарды бұзған жағдайда басқа режимге көшу туралы хабарлама 5 жұмыс күні ішінде берілуі тиіс.Кеңес: Қазіргі дереккөздерде бөлшек салықтың нақты ставкалары мен рұқсат етілген қызмет түрлерінің толық тізімі бекітілмеген. Сондықтан, мамандарға осы бағыттағы қосымша нормативтік-құқықтық актілердің қабылдануын қадағалап отыруды ұсынамын.
5. 1С бағдарламасындағы өзгерістер және жаңартулар
Жаңа салық кезеңіне дайындықты 1С бағдарламасын жаңартудан бастау керек. Қазіргі уақытта жаңа талаптарға көшудің негізі ретінде келесі нұсқалар шықты:
- «1С: Бухгалтерия для Казахстана» — 3.0.73.1 нұсқасы (жоспарлы жаңарту).
- «1С: Зарплата и кадры для государственных организаций Казахстана» — 1.0.42.3 нұсқасы.Бұл жаңартулар 2026 жылдың үлкен өзгерістеріне техникалық іргетас болып табылады. Осы нұсқаларға көшу арқылы бухгалтер мынадай баптауларды орындауы тиіс:
1. ҚҚС ставкасын өзгерту: 2026 жылдың 1 қаңтарынан бастап барлық анықтамалықтарда базалық ставканы 16%-ға ауыстыру.
2. Лимиттерді бақылау: Қолма-қол ақшамен есеп айырысу кезінде 1 000 АЕК лимитін қадағалайтын ішкі ескертулерді баптау.
3. Импорт есебі: 300.04 қосымшасын толтыру кезінде (әсіресе ЕАЭО елдерінен импорттау кезінде) тауар категорияларын (жабдықтар, техника, мал шаруашылығы және т.б.) дұрыс жіктеу.
4. ИС ЭСФ интеграциясы: Декларация тапсырғанға дейін ЭСФ жүйесіндегі «есепке алу» белгісінің интеграция арқылы дұрыс берілуін тексеру.
6. Қорытынды: Бухгалтерге арналған бақылау тізімі (Checklist)
2026 жылға қиындықсыз өту үшін төмендегі қадамдарды бүгіннен бастап жоспарлаңыз:
- 1С жаңарту: Бағдарламаның соңғы нұсқалары (3.0.73.1 немесе одан жоғары) орнатылғанына және жүйенің 2026 жылғы ставкалармен жұмыс істеуге дайын екеніне көз жеткізіңіз.
- ҚҚС ставкасын бақылау: 2026 жылдың 1 қаңтарынан бастап шығыс құжаттарында 16% ставкасының қолданылуын қадағалаңыз.
- Тіркеу шегін тексеру: Жылдық айналымның 43 250 000 теңгелік шегіне мониторинг жасаңыз.
- ЭСФ мониторингі: 300.00 декларациясын тапсырмас бұрын барлық кіріс ЭСФ-ларда «есепке алу» (отметка о признании) белгісінің қойылғанын тексеруді әдетке айналдырыңыз.Жаңа Салық кодексіне көшу мұқият дайындықты талап етеді. Есеп жүйесін алдын ала реттеу арқылы сіз салықтық тәуекелдер мен қателіктердің алдын аласыз.