2026 жылғы салық реформасы: ҚҚС-тың 16% мөлшерлемесіне көшу және 1С-тағы маңызды өзгерістер
1. Кіріспе: 2026 жылғы салықтық өзгерістерге шолу
Қазақстанның салық жүйесі түбегейлі жаңару кезеңіне өтті. 2025 жылғы 18 шілдеде қабылданған №214-VIII жаңа Салық кодексі күшіне еніп, 2017 жылдан бері қолданыста болған ескі кодекстің күшін жойды. Бұл реформа тек заңнамалық базаны жаңартып қана қоймай, экономикалық көрсеткіштер мен есеп беру процестеріне айтарлықтай өзгерістер енгізіп отыр.Бүгінгі таңда бухгалтерлер мен салық сарапшылары үшін негізгі фокус — ҚҚС мөлшерлемесінің өсуі және салықтық әкімшілендіруді толық цифрландыру. Кәсіпорынның қаржылық қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін жаңа ережелерді меңгеру және 1С есеп жүйелерін уақтылы бейімдеу басты міндетке айналды.
2. 2026 жылдың негізгі салықтық көрсеткіштері: Не өзгерді?
Жаңа Салық кодексіне сәйкес, 2026 жылдан бастап есеп айырысуда келесі базалық көрсеткіштер қолданылады:| Параметр | Бұрын (2025 ж. дейін) | 2026 жыл (Жаңа Кодекс) || ------ | ------ | ------ || ҚҚС базалық мөлшерлемесі | 12% | 16% || Айлық есептік көрсеткіш (АЕК) | - | 4 325 теңге || ҚҚС бойынша міндетті тіркелу шегі | - | 10 000 АЕК (43 250 000 теңге) || Құқықтық негізі | 2017 ж. Салық кодексі | №214-VIII жаңа Салық кодексі |
Маңызды: 2026 жылдан бастап 12% ставкасы қолданыстан шығады. Барлық облагаемый айналымдар бойынша есептеулер 16% мөлшерлемесімен жүргізілуі тиіс.
3. ҚҚС есебі мен есепке жатқызудың жаңа ережелері (№214-VIII Кодекс)
Жаңа кодекстің 480 және 482-баптарында ҚҚС-ты есепке жатқызудың (зачет) нақтыланған талаптары бекітілген:
- Есепке жатқызу шарттары (480-бап):
- Тауарлар, жұмыстар немесе қызметтер тек облагаемый айналым мақсатында қолданылуы керек.
- Сатып алуды растайтын электрондық шот-фактураның (ЭСФ) болуы міндетті.
- Егер есепке жатқызуға бірнеше негіздеме туындаса, ол ең ерте туындаған негіздеме бойынша бір рет қана жүзеге асырылады.
- Есепке жатқызуға болмайтын жағдайлар (482-бап және 492-бап):
- ЭСФ-дағы деректердің қателігі: жеткізушінің немесе сатып алушының БИН/ИИН нөмірлерінің дұрыс көрсетілмеуі.
- Құжатта міндетті деректемелердің (нөмір, күн, тауар атауы, айналым мөлшері) болмауы.
- ЭСФ-ның 492-бап талаптарына сай электрондық цифрлық қолтаңбамен (ЭЦП) куәландырылмауы.
- Заңнама бойынша электрондық формат міндетті бола тұра, шот-фактураның қағаз жүзінде жазылуы.
- Қолма-қол ақшамен есеп айырысу шектеуі:
- Бір мәміле бойынша төлем сомасы 1 000 АЕК-тен (4 325 000 теңге) асса (ҚҚС-ты есепке алғанда), мұндай операция бойынша ҚҚС есепке жатқызуға жатпайды. Бұл ереже төлемдердің бөлініп төленгеніне қарамастан, жалпы келісімшарт сомасына қолданылады.
4. Электрондық құжат айналымы (ЭҚА) және автоматтандырылған бақылау
2026 жылғы реформаның басты бағыты — салықтық әкімшілендіруді толық цифрландыру және ашықтықты арттыру.
- Автоматты бақылау: 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап Салық кодексінің 139-бабына сәйкес ЭСФ жазып беруді автоматты түрде бақылау механизмі іске қосылды. Қаржы министрлігінің №611 бұйрығымен бекітілген салық төлеушілер категориялары КГД тарапынан ерекше бақылауға алынады.
- Құқықтық мәртебе: Цифрландыру кодексінің 62-бабы негізінде, ЭЦП-мен қойылған электрондық құжат қағаз құжатпен тең заңды күшке ие және қосымша мөрмен немесе қолмен растауды талап етпейді. Әрбір уәкілетті қызметкер басшының сенімхаты бойынша өз дербес ЭЦП-сын қолдана алады.
- Мемлекеттік стратегия: «Ақпараттандыру туралы» Заңның 45-бабына сәйкес, мемлекеттік органдар қағаз құжат айналымын барынша азайтуға міндеттелген, бұл ЭСФ мен ЭДО-ға көшудің қайтарымсыз процесс екенін растайды.
5. 1С бағдарламаларындағы жаңартулар: Бухгалтерге арналған нұсқаулық
Жаңа салық мөлшерлемелері мен ережелері 1С жүйелерінің келесі жаңартуларында іске асырылған:
- «Қазақстан үшін бухгалтерия» (3.0.73.1 нұсқасы): Стандартты салық ставкаларын (16%) қолдауға арналған жоспарлы жаңарту.
- «1С:Клиент ЭДО 8» (2.9.16.61 нұсқасы): Электрондық құжат алмасуды жаңа заңнамалық талаптарға сай баптау.1С-та жұмысты қайта құру қадамдары:
1. Справочниктерді жаңарту: Барлық анықтамалықтар мен номенклатура карточкаларында ҚҚС ставкасын 16%-ға ауыстыру.
2. Контрагенттер дерегін тексеру: ИС ЭСФ жүйесімен интеграция арқылы серіктестердің БИН/ИИН деректерінің дұрыстығын тексеру (есепке жатқызу құқығын сақтау үшін).
3. Интеграциялық баптау: ИС ЭСФ жүйесінде ҚҚС-ты есепке жатқызу туралы міндетті отметканы (белгіні) қою функциясын тексеріңіз. Ерекше ескерту: Бұл белгі 300.00 декларациясын тапсырғанға дейін міндетті түрде қойылуы тиіс.
6. Декларация (300.00-нысан) және импортты есепке алу
2026 жылы ҚҚС бойынша декларация тапсыру кезінде 300.04 қосымшасын толтыруға және импортты категорияларға бөлуге ерекше мән беріледі.Импортталатын тауарлар категориялары (300.04.001 жолы бойынша):
- I — Оборудование (Жабдықтар);
- II — Сельскохозяйственная техника (Ауыл шаруашылығы техникасы);
- III — Грузовой подвижной состав автотранспорта (Жүк көлік құралдары);
- IV — Самолёты и вертолёты (Ұшақтар мен тікұшақтар);
- V — Локомотивы железнодорожные и вагоны (Локомотивтер мен вагондар);
- VI — Морские суда (Теңіз кемелері);
- VII — Запасные части (Қосалқы бөлшектер);
- VIII — Пестициды (Пестицидтер);
- IX — Племенные животные и оборудование для искусственного осеменения (Асыл тұқымды мал және жасанды ұрықтандыру жабдықтары);
- X — КРС живой (Ірі қара мал).Декларацияға мәліметтерді көшіру ережесі:
- 300.04.001 А жолындағы сома (импорт сомасы) → 300.00.029 А жолына.
- 300.04.001 В жолындағы сома (ҚҚС сомасы) → 300.00.011 және 300.00.029 В жолдарына көшіріледі.
7. Қорытынды: Бухгалтер үшін дайындық чек-листі
2026 жылғы жаңа салық кезеңіне қатесіз өту үшін келесі әрекеттерді орындауды ұсынамын:
- ЭЦП сертификаттары: Барлық қол қоюшы тұлғалардың ЭЦП мерзімін тексеріп, қажет болса жаңартыңыз.
- 1С баптауы: Жүйеде 16% ҚҚС ставкасын негізгі ставка ретінде бекітіп, 1С-ты 3.0.73.1 нұсқасына дейін жаңартыңыз.
- Автоматты бақылау: Кәсіпорынның №611 бұйрық бойынша КГД-ның автоматтандырылған бақылау тізіміне кіретін-кірмейтінін нақтылаңыз.
- Есепке жатқызу (Зачет): ИС ЭСФ жүйесінде ҚҚС-ты есепке жатқызу белгісін (отметка) 300.00 декларациясын тапсырғанға дейін қоюды қатаң бақылауға алыңыз.
- Төлем лимиттері: Мәмілелер бойынша қолма-қол есеп айырысудың 4 325 000 теңгеден (1 000 АЕК) аспауын қадағалаңыз.
- Құжаттар сапасы: ЭСФ-дағы ИИН/БИН және міндетті деректемелердің дұрыстығын тексеріңіз, себебі 482-бап бойынша кез келген қателік ҚҚС-ты есепке жатқызудан айыруға негіз болады.