3.0.74.2 «Қазақстан үшін бухгалтерия» (редакция 3.0) нұсқасында тексерілді.
Басшы қарапайым есепті сұрайды: ай ішінде сатудан қанша ақша түсті, қанша — қарыздардың қайтарымы, ал қанша — есепшотшылардан. Сіз ақша есебін ашасыз, ал онда бәрі бір қапта жиналған: 1030 «Ағымдағы шоттардағы ақша» өсіп жатыр, бірақ қайдан екені көрінбейді. Себебі, түсімдер түрлері бойынша бөлінбеген. Дәл осы үшін «Түсім түрлері» анықтамалығы жауап береді — бұл кішкентай классификатор, одан сіздің ақша мен кірістер бойынша аналитикаңыздың оқылуы немесе былыққа айналуы тәуелді.
1. Тағайындалуы
«Түсім түрлері» — бұл пайдаланушы анықтамалығы-классификатор. Сіз онда түсім түрлерін (сатып алушылардан төлем, қарыздың қайтарымы, есепшотшыдан түсім, басқа түсімдер) енгізесіз де, кейін ақша түсімдері құжаттарында оларды таңдайсыз. Анықтамалық өздігінен жазбаларды жасамайды — ол аналитиканың кескіні болып табылады, содан кейін есептер мен түсіндірмелер құралады.
2. Қайдан табуға болады
Анықтамалық ақша мен параметрлермен байланысты бөлімдерде жасырылған:
- Ақша (Банк және касса) → Анықтамалықтар → Түсім түрлері — негізгі жол.
- Немесе Басты → Барлық функциялар → Анықтамалықтар → Түсім түрлері арқылы (егер «Барлық функциялар» режимі параметрлерде қосылған болса).
- Ең жылдам — тікелей навигациялық сілтеме арқылы ашу. Оны көшіріп, содан кейін Қызмет → «Навигациялық сілтеме бойынша өту» (немесе сілтеме енгізуді ашатын комбинация) және қойыңыз:
e1cib/list/Анықтамалық.ТүсімТүрлері
Сондай-ақ «Түсім түрі» өрісін сіз ақша түсімдері құжаттарының формасында (шотқа түсім, кассаға түсім) және ақша бойынша қолмен операцияларда кездестіресіз — онда осы анықтамалықтан нақты элемент таңдалады. 3.0 нұсқасының әртүрлі жинақтарында, бұл өріс басында көрсетілетін құжаттар жиынтығы әртүрлі болуы мүмкін — бұл сіздің релизіңізде қайта тексеру қажет жалғыз нәрсе.
2а. Өз релизіңізді қалай білуге болады
Справка → Бағдарлама туралы (немесе оң жақ жоғарғы бұрыштағы «i» белгішесі). Ашылған терезеде сіз екі жолды көресіз: платформа нұсқасы (мысалы, 8.3.24.xxxx) және конфигурация релизі — «Қазақстан үшін бухгалтерия, редакция 3.0 (3.0.74.2)». Нақты конфигурация релизіне назар аударыңыз: барлық төмендегі өрістер мен формалар 3.0.74.2 үшін сипатталған.
3. Қалай толтыру керек
Анықтамалық қарапайым, бірақ дәл осы себепті оны жиі немқұрайлы толтырады. Әр өрісті қарастырайық.
| Өріс | Міндетті | Неге қажет / қате болған жағдайда не болады |
|---|---|---|
| Атауы | Иә | Бұл сіз құжаттарда таңдайтын және есептерде көретін нәрсе. Операцияның мәні бойынша жазыңыз: «Сатып алушылардан төлем», «Қарыздың қайтарымы», «Есепшотшыдан түсім». Егер бұлыңғыр жазсаңыз («Түсім 1», «Басқа»), аналитика пайдасыз болады. |
| Код | Автоматты түрде толтырылады | Жазу кезінде бағдарлама тарапынан беріледі. Қолмен өзгерту қажет емес; кодтың бірегейлігі — элементтердің деректер алмасу кезінде «жабыспауын» қамтамасыз етеді. |
| Топ (ата-ана) | Жоқ | Егер анықтамалық иерархиялық болса, түрлерді топтастырыңыз: «Операциялық», «Қаржылық», «Басқа». 10–15 элементтен көп болғанда көмектеседі. |
| Пікір / Толық атауы | Жоқ | Бұл түрді қашан таңдау керектігін түсіндіру үшін орын. Егер базада бірнеше бухгалтер жұмыс істесе, пайдалы. |
| Жою белгісі | — | Пайдаланылған түрлерді тікелей жоймаңыз. Жою белгісін қойыңыз, әйтпесе, түрі бұрын таңдалған құжаттар «бұзылған» сілтемемен «тұрып» қалады. |
Әрекеттер тәртібі: Жасау → Атауды енгізу → қажет болса, топты таңдау → Жазу және жабу. Барлығы, элемент құжаттарда таңдау үшін дайын.
Негізгі ереже: тек есептер үшін шын мәнінде қажет түрлерді енгізіңіз. Әр артық түр — екі бухгалтердің бір және сол түсімді әртүрлі тарату қаупі.
4. Жазбалармен талданған мысал
Жағдай. ТОО «Астана-Трейд» сатып алушыға 1 160 000 ₸ сомасына тауар жіберді, оның ішінде ҚҚС 16% — 160 000 ₸. Үш күннен кейін ақша ағымдағы шотқа түсті. Сізге бұл түсім есептерде «Сатып алушылардан тауар үшін төлем» түріне түсуі керек.
1-қадам. Реализация (құжат «ТМЗ және қызметтерді реализациялау») кіріс пен ҚҚС-ны қалыптастырады:
| Дт | Кт | Сома, ₸ | Мазмұны |
|---|---|---|---|
| 1210 | 6010 | 1 000 000 | Реализациядан кіріс (ҚҚС-сыз) |
| 1210 | 3130 | 160 000 | Төленетін ҚҚС 16% |
| 7010 | 1330 | (өзіндік құн) | Тауардың өзіндік құны есептен шығарылды |
2-қадам. Ақша ағымдағы шотқа түсуі. Түсім құжатында сатып алушыны, келісімді, 1 160 000 ₸ сомасын көрсетесіз және «Түсім түрі» өрісінде жасалған элементті «Сатып алушылардан тауар үшін төлем» таңдайсыз. Жазба:
| Дт | Кт | Сома, ₸ | Мазмұны |
|---|---|---|---|
| 1030 | 1210 | 1 160 000 | Сатып алушыдан төлем түсті |
Анықтамалықтың пайдасы. Жазба бірдей — 1030/1210. Бірақ таңдалған түсім түрінің арқасында ақша қозғалысы есебінде бұл 1 160 000 ₸ «Сатып алушылардан төлем» жолына түседі, ал, мысалы, қарыздың қайтарымымен араласпайды, оны «Қаржылық түсімдер» түріне жатқызар едіңіз (жазба басқа болар еді — 1030/3010 немесе 1030/2020 операцияға байланысты). Осылайша, басшы бірден 1 160 000 ₸ — бұл кіріс, ал қарыздық ақша емес екенін көреді.
5. Қандай түсім түрлері әдетте енгізіледі
Анықтамалықта «операция түрлері» жоқ — сіз оны элементтермен толтырасыз. Сауда ТОО үшін практикалық минималды жиынтық:
- Сатып алушылардан тауар үшін төлем (дебиторлық 1210-ға түсім).
- Сатып алушылардан қызмет үшін төлем.
- Сатып алушыдан аванс (аванс 1210/3510-ға түсім).
- Есепшотшыдан қайтарым (1250-ге).
- Қарыз / кредит алу (3010, 4010-ға).
- Берілген қарыздың қайтарымы (2020-ға).
- Жеткізушіден қайтарым (1610/3310-ға).
- Басқа түсімдер — «қоқыс» жолы ретінде соңғы шарада.
6. Қолдану кезінде не қалыптасады
Анықтамалық ешқандай жазбаларды, ЭСФ, СНТ және регистрлер бойынша қозғалыстарды жасамайды — бұл классификатор. Барлығын сіз таңдаған түсім түрі бар құжаттар қалыптастырады:
- Жазбалар — ақша түсімі құжатынан (мысалы, 1030 Кт 1210) және байланысты реализациядан (1210/6010, 1210/3130).
- Регистрлер бойынша қозғалыстар — «Контрагенттермен өзара есеп айырысу», «Ақша қаражаттары», ҚҚС регистрлері (реализация және ақша түсімі құжаттарымен қалыптасады, анықтамалықпен емес).
- ЭСФ (ИС ЭСФ) және СНТ реализация/тауарды жөнелту құжаттарынан шығарылады, ақша түсімінен емес, әсіресе анықтамалықтан. Электрондық құжаттардың төлемі түсімді талап етпейді.
Түсім түрінің рөлі мұнда — аналитиканың мәні болу, осылайша есептер оны топтастыруды үйренеді.
7. Баспа формалары
Элементтің анықтамалығында өз баспа формалары жоқ — классификаторды басып шығаруға ештеңе жоқ. Оны пайдаланатын құжаттар басылады: шығыс-кіріс ордерлері, төлем құжаттары, ал реализация бойынша — накладная, шот-фактура/ЭСФ. Түсім түрлерінің тізімін тізім формасынан стандартты «Басып шығару → Тізім» түймесі арқылы басып шығаруға болады (барлық элементтермен кестелік құжат).
8. Жиі кездесетін қателіктер
«Түсім түрі өрісі толтырылмаған» (немесе құжат жүргізіледі, бірақ ақша есебінде сома «<көрсетілмеген>» болып түседі). → Түсім құжатын ашып, қажетті элементті анықтамалықтан таңдаңыз, қайта жүргізіңіз.
«Түсім түрлері анықтамалығындағы элемент табылмады» жаңарту немесе алмасудан кейін. → Бұл элемент жою белгісін алған немесе жойылған, ал құжат оған сілтеме жасайды. Элементтен жою белгісін алыңыз немесе құжатта әрекеттегі түрді таңдаңыз.
Есептердегі дубликаттар: «Сатып алушылардың төлемі» және «Сатып алушылардан төлем». → Екі бухгалтердан классикалық қате. Дубликатты табыңыз, «Тағы → Ауыстыру және біріктіру» (сілтемелерді іздеу және ауыстыру өңдеуі) арқылы элементтерді біріктіріңіз, артық элементті жою белгісіне қойыңыз.
Жою белгісін қою мүмкін емес — «Элемент пайдаланылады». → Ол құжаттарда таңдалған. Бұл қалыпты: не оны қалдырыңыз, не сілтемелерді бақылау арқылы барлық құжаттарда басқа түрмен ауыстырыңыз, содан кейін ғана жойыңыз.
9. Жиі қойылатын сұрақтар
3.0.74.2 «Қазақстан үшін бухгалтерия» (редакция 3.0) нұсқасында тексерілді. Өз релизіңізді Справка → Бағдарлама туралы бөлімінен қараңыз.
Өз релизіңізді қалай білуге болады? Справка → Бағдарлама туралы мәзірі. Онда платформа нұсқасы мен конфигурация релизі көрсетілген (мысалы, 3.0.74.2). Жоғарыдағы барлық нұсқаулар — осы релизге арналған.
Қолтаңба: әдістеме «Қазақстан үшін бухгалтерия», редакция 3.0, релиз 3.0.74.2 үшін өзекті.