2026 жылы Қазақстандағы ҚҚС-тың жалпы мөлшерлемесі 20% емес, 16% құрайды. Сондықтан «ҚҚС 20» сұрауы тауарларды, жұмыстарды немесе көрсетілетін қызметтерді өткізу кезінде 20% мөлшерлемені қолдану керек дегенді білдірмейді: салықты есептеу үшін бухгалтер нақты айналым жасалған күні қолданыста болған мөлшерлемені айқындауы қажет.
«ҚҚС 20» сұрауы нені білдіреді
«ҚҚС 20» сұрауы салық мөлшерлемесіне, баға құрамындағы ҚҚС сомасын есептеуге, мөлшерлемесі қате көрсетілген құжатқа не басқа кезеңдегі немесе басқа юрисдикциядағы салыққа қатысты болуы мүмкін. Бұл жағдайларды араластыруға болмайды. Қазақстанда 2026 жылы ҚҚС-тың жалпы мөлшерлемесі 16% құрайды.
Шарттағы, төлем шотындағы, актідегі, жүкқұжаттағы, электрондық шот-фактурадағы немесе есепке алу бағдарламасының баптауларындағы 20 санының өзі 20% мөлшерлемені қолдануға құқықтық негіз болып табылмайды. Мұндай құжатты өңдеу кезінде айналым күнін, операцияның мазмұнын және Қазақстан заңнамасында ол үшін көзделген мөлшерлемені салыстыру қажет.
Демек, «2026 жылы ҚҚС 20» және «ҚҚС 20 2026 жыл» сұрауларына жауап бірмәнді: Қазақстанда 2026 жылы ҚҚС-тың жалпы мөлшерлемесі 16% құрайды. Үлгіде, шартта немесе контрагенттің құжатында осындай мән болғаны үшін ғана 20% көрсетуге болмайды.
2026 жылы ҚҚС 20: бухгалтер нені тексеруі керек
ҚҚС-ты есептегенге дейін есепке алуда нақты қандай операция көрсетілетінін айқындау керек. Бухгалтер мыналарды тексеруі қажет:
- айналым жасалған күнді;
- өткізілетін тауарлардың, жұмыстардың немесе көрсетілетін қызметтердің түрін;
- сатушының ҚҚС бойынша тіркеу мәртебесін;
- тауарларды, жұмыстарды немесе көрсетілетін қызметтерді өткізу орнын;
- операцияға қолданылатын мөлшерлемені немесе ол үшін көзделген салық салу тәртібін;
- шарттағы, бастапқы құжаттағы, ЭШФ-дағы және салық есептілігіндегі мөлшерлемелердің сәйкестігін;
- егер құжат 2026 жылы ресімделсе немесе түзетілсе, ол жататын кезеңді.
Қолданыстағы норма мәтінін «Әділет» АҚЖ-дан, ал МКК жариялаған түсіндірмелерді gov.kz порталындағы МКК бөлімінен салыстырып тексеруге болады. Контрагенттің ҚҚС төлеуші ретінде тіркелуін МКК порталы арқылы тексереді.
Егер 2026 жылғы құжаттар «ҚҚС 20%» деп көрсетіліп ресімделіп қойған болса, тек арифметикалық тексеру жеткіліксіз. Алдымен айналым күні мен операция түрін айқындап, содан кейін шартты, бастапқы құжатты, ЭШФ-ны және салықтық есепке алу деректерін салыстыру керек. Осыдан кейін сәйкессіздік анықталған құжаттар мен тіркелімдерде мөлшерлеме және оған байланысты сомалар түзетіледі.
Техникалық қатенің бар-жоғын да бөлек тексеру керек. 20% мәні құжатқа ескі немесе шетелдік үлгіден, есепке алу жүйесінің баптауынан, импортталған файлдан не шетелдік жеткізушінің құжатынан түсуі мүмкін. Бағдарламада немесе шартта мұндай мәннің болуы оны Қазақстанда ҚҚС есептеу кезінде қолдануға болатынын өздігінен растамайды.
Контрагентті тексерген кезде оның шотының немесе шартының деректемелерімен ғана шектелмеу маңызды. ҚҚС төлеуші ретінде тіркелгені туралы мәліметтерді МКК порталының деректерімен салыстыру керек. Электрондық шот-фактуралар ЭШФ ақпараттық жүйесінде (ЭШФ АЖ) тексеріліп, ресімделеді.
ҚҚС-ты қайтару қағидасы қашан қолданылады
ҚҚС асып кеткен сомасын қайтару — өткізу кезінде мөлшерлемені таңдаумен араластыруға болмайтын жеке салық рәсімі. ҚР СК-нің 129-бабында салықтың асып кеткен сомасын төлеушілердің жекелеген санаттарына: тиісті келісімшарт шеңберінде жұмыс істейтін жер қойнауын пайдаланушыларға және Қазақстанда алғаш рет пайдалануға берілетін өндірістік ғимараттар мен құрылысжайларды ұзақ мерзімді келісімшарт бойынша салуға байланысты тауарларды, жұмыстар мен көрсетілетін қызметтерді сатып алатын төлеушілерге қайтару көзделген (ҚР СК 129-бабы).
Осы санаттар үшін қайтару геологиялық барлау жұмыстары мен кен орнын жайластыру кезеңінде не аталған құрылысқа байланысты сатып алынған тауарлар, жұмыстар мен көрсетілетін қызметтер бойынша есепке жатқызылған салықтың бір бөлігіне қатысты болады. Заңнамада көзделген жағдайларда бұл қағида «кілт тапсыру» әдісімен салуға да қолданылады (ҚР СК 129-бабы).
Геологиялық барлау жұмыстары мен кен орнын жайластыру кезеңі жер қойнауын пайдалануға арналған тиісті келісімшарт жасалған күннен бастап осы келісімшарт бойынша өндірілген пайдалы қазбаларды экспорттау басталған күнге дейін айқындалады. Құрылыс үшін оның басталуы мен ғимараттар немесе құрылысжайлар пайдалануға берілген күн арасындағы кезең есепке алынады (ҚР СК 129-бабы).
Қайтару мақсатында екі күннің ең ертесі құрылыстың басталуы деп танылады: құрылысқа арналған шарт жасалған күн немесе жобалау жұмыстарына арналған шарт жасалған күн. 129-бап өндірістік ғимараттарға өнеркәсіптік ғимараттар мен қоймаларды, көлік, байланыс және коммуникациялар ғимараттарын, сондай-ақ ауыл шаруашылығына арналған тұрғын емес ғимараттарды жатқызады (ҚР СК 129-бабы).
Бұл ережелер ҚҚС асып кеткен сомасын қайтаруға байланысты төлеушілер санаттарын, шығыстар мен кезеңдерді айқындайды. Олар сатып алушыға 20% мөлшерлеме бойынша ҚҚС есептеуге немесе шарттық бағадан осындай мөлшерлемені бөліп көрсетуге негіз бермейді. 2026 жылы ҚҚС-тың жалпы мөлшерлемесі 16% құрайды.
Жиі қойылатын сұрақтар
Қазақстанда 2026 жылы ҚҚС 20% құрай ма? — Жоқ. Қазақстанда 2026 жылы ҚҚС-тың жалпы мөлшерлемесі 16% құрайды.
Егер жеткізуші осындай мөлшерлемені көрсетсе, құжатта 20% қалдыруға бола ма? — Мөлшерлемені айналым күнімен және операция түрімен салыстыру қажет. Егер 2026 жылғы операцияға жалпы мөлшерлеме қолданылуға тиіс болса, 20% мәні қолданыстағы 16% мөлшерлемеге сәйкес келмейді.
Жеткізуші ҚҚС 20% деп көрсетсе, не істеу керек? — Операцияның күні мен мазмұнын, жеткізушінің ҚҚС бойынша тіркеу мәртебесін, шартты, бастапқы құжатты және ЭШФ-ны тексеру керек. Жеткізушінің тіркелуін МКК порталынан, ал электрондық шот-фактураны ЭШФ ақпараттық жүйесінен (ЭШФ АЖ) тексереді.
Жеткізушінің ҚҚС бойынша тіркелуін қайдан тексеруге болады? — МКК порталындағы ҚҚС төлеушілер сервисінен.
ҚР СК-нің 129-бабы бойынша ҚҚС асып кеткен сомасын қайтару 20% мөлшерлемемен байланысты ма? — Жоқ. ҚР СК-нің 129-бабы асып кеткен соманы төлеушілердің жекелеген санаттарына қайтаруды реттейді және өткізу құжаттарында 20% мөлшерлемені көрсетуге негіз болып табылмайды.