3.0.74.2 «Қазақстанға арналған бухгалтерия» (3.0 редакциясы) релизінде тексерілді.
1. Мақсаты
«Валюталар» анықтамалығында сіз жұмыс істейтін валюталардың (теңге, доллар, еуро, рубль және т.б.) тізімі және олардың бағамын теңгеге қайта есептеу қағидалары сақталады. Құжаттар (банк, аванстық есеп, түсім, өткізу) дәл осы жерден өз күніне арналған бағамды алып, регламенттелген есеп валютасындағы — теңгедегі (₸) соманы есептейді.
2. Қайдан табуға болады
«Банк және касса» бөлімі → «Анықтамалықтар мен баптаулар» блогы → «Валюталар».
1-сур. Валюталар анықтамалығы
3. Қалай толтыру керек
Тізімді ашыңыз → «Құру» (немесе «Жіктеуіштен таңдау» — бұл жылдамырақ, төменде қараңыз). Әр өрісті қарастырайық.
Цифрлық код (міндетті) — ISO 4217 бойынша сандық код: теңге — 398, доллар — 840, еуро — 978, рубль — 643, юань — 156. Деректермен алмасу және бағамдарды жүктеу кезінде қолданылады. Кодты қате көрсетсеңіз, сайттан бағам жүктелмейді.
Әріптік код (міндетті) — ISO бойынша үш әріптік код: KZT, USD, EUR, RUB. 1С сервисі осы код арқылы валютаны ҚР Ұлттық Банкінің бағамымен сәйкестендіреді. Бос қалдырсаңыз немесе «долл» деп енгізсеңіз, бағамды автоматты жүктеу жұмыс істемейді.
Атауы (міндетті) — Валютаның құжаттар мен есептерде көрсетілуі: «АҚШ доллары», «Еуро». Бухгалтерлік жазбаларға әсер етпейді, бірақ бос өріс құжаттарда валютаны таңдауға кедергі келтіреді.
Бағамдарды сайттан жүктеу — Жалауша. Оны қойсаңыз, бағам кесте бойынша немесе түймені басу арқылы автоматты түрде жаңартылады. Алып тастасаңыз, бағамды қолмен енгізуге тура келеді және контрагентпен айырмашылықтар дәл осы жерде туындайды.
Жазбаша көрсету параметрлері (соманы септеу) — Баспа нысандарында соманың сөзбен жазылуы: «доллар / доллардың / доллар», «тиын / цент». Жіктеуіштен автоматты түрде толтырылады. Қолмен құрған кезде өзіңіз көрсетіңіз, әйтпесе баспа құжаттарындағы сома сөзбен қате жазылады.
Қажетті валютаны құрғаннан кейін алдыңғы кезеңдердің бағамдарын жүктеуге болады. Ол үшін құрылған валютаның карточкасын ашып, нысанның жоғарғы бөлігіндегі «Валюта бағамдары» гиперсілтемесіне өтіңіз.
Ашылған терезеде «Бағамдарды жүктеу» пәрменін таңдаңыз. Осыдан кейін қажетті параметрлерді көрсетіп, таңдалған кезең үшін валюта бағамдарын жүктеуге болатын нысан ашылады.
4. Бухгалтерлік жазбалармен талданған мысал
Жағдай. 01.09.2026 күні сіз РФ жеткізушісінен 1 000 USD сомасына тауар алдыңыз. Төлем кейін жасалады. ҚР Ұлттық Банкінің 01.09.2026 күнгі бағамы — 480,00 ₸/USD. Төлем 06.09.2026 күні жасалды, төлем күнгі бағам — 485,00 ₸/USD.
1-қадам. USD валютасын енгіземіз/тексереміз. Әріптік код USD (840), еселік 1, белгілеу тәртібі — «сайт деректері бойынша». Қыркүйек айының бағамдарын жүктейміз.
2-қадам. Тауардың 01.09.2026 күнгі түсімі («ТМҚ мен қызметтердің түсімі» құжаты, есеп айырысу валютасы USD, бағам 480,00):
Дт | Кт | Сома, ₸ | Мазмұны |
|---|---|---|---|
1330 | 3310 | 480 000,00 | Тауар кіріске алынды (1 000 × 480) |
Құжат валютасындағы сома 1 000 USD ретінде, ал теңгемен 480 000 ₸ ретінде тіркеледі. Бұл жерге бағам «Валюталар» анықтамалығынан 01.09.2026 күніне алынды — сондықтан онда дұрыс бағамның тұруы маңызды.
3-қадам. 06.09.2026 күнгі төлем («Есеп айырысу шотынан есептен шығару» құжаты, бағам 485,00):
Дт | Кт | Сома, ₸ | Мазмұны |
|---|---|---|---|
3310 | 1030 | 485 000,00 | Жеткізушіге төлем (1 000 × 485) |
4-қадам. Бағамдық айырма. Берешек 480 000 ₸ болды, 485 000 ₸ өтелді — бағам өсті, теңге әлсіреді, сізде 5 000 ₸ мөлшерінде теріс бағамдық айырма (шығыс) пайда болды:
Дт | Кт | Сома, ₸ | Мазмұны |
|---|---|---|---|
7430 | 3310 | 5 000,00 | Бағамдық айырма бойынша шығыс (485 000 − 480 000) |
ҚР шоттарының үлгілік жоспарында: 7430 — «Бағамдық айырма бойынша шығыстар», 6250 — «Бағамдық айырмадан түсетін кірістер» (егер бағам төмендесе). Бағамдық айырма бойынша бухгалтерлік жазбаны 1С төлем құжатын өткізу кезінде немесе кезең соңында «Валюталық қаражатты қайта бағалау» құжаты арқылы автоматты түрде қалыптастырады.
Қорытынды: есептегі тауар құны 480 000 ₸, нақты төленгені 485 000 ₸, 5 000 ₸ айырма шығысқа жатқызылды. Егер бағамды жаңартуды ұмытып, екі күнге де 480 қалдырсаңыз, айырмашылық «жасырын» қалар еді де, банкпен келесі салыстырып тексеру кезінде анықталар еді.
5. Анықтамалықпен жұмыс істегенде не қалыптасады
Анықтамалықтың өзі бухгалтерлік жазба жасамайды — бұл құжат емес. Бірақ ол үш нәрсені басқарады:
«Валюта бағамдары» мәліметтер тіркелімі — жүктеу немесе қолмен енгізу кезінде мұнда «күн — валюта — бағам — еселік» жазбалары енгізіледі. Барлық құжаттар бағамды осы жерден алады.
Құжаттардағы сомаларды қайта есептеу — банк, касса, аванстық есеп, түсім және өткізу өз күніне арналған бағамды қойып, соманы теңгемен есептейді.
Бағамдық айырмалар — тіркелім жазбаларының негізінде «Валюталық қаражатты қайта бағалау» құжаты мен төлем құжаттары 7430/6250 шоттары бойынша бухгалтерлік жазбаларды есептейді.
6. Жиі кездесетін қателер
«… күніне валюта бағамы толтырылмаған» — валюталық құжатты өткізу кезінде. Тіркелімде қажетті күнге арналған бағам жоқ. Валютаны ашыңыз → «Валюта бағамдары» → кезеңді жүктеңіз немесе бағамды қолмен енгізіңіз. ҚР Ұлттық Банкі ағымдағы күннің бағамын бірден жарияламайтындықтан, «бүгінгі» бағам кейінірек пайда болуы мүмкін — құжат күнін тексеріңіз.
Бағам дәл 100 есе артық/кем — еселік қате көрсетілген. «Еселік» өрісін тексеріңіз: USD/EUR үшін 1 болуы керек.
«Мұндай коды бар валюта бұрыннан бар» — бұрыннан бар валютаны қолмен қайта құрып жатырсыз (көбіне теңге немесе USD қайталанады). Телнұсқа құрмаңыз — бұрыннан бар элементті табыңыз. Валюталардың телнұсқалары есептілік пен қайта бағалауды бұзады.
Бағамдар автоматты түрде жүктелмейді — «Бағамдарды сайттан жүктеу» жалаушасы қойылмаған, әріптік код (USD/EUR) толтырылмаған немесе интернет байланысы/АЖЖ жазылымы жоқ. Кезекпен тексеріңіз: жалауша → код → «Валюта бағамдарын жүктеу» пәрменін қолмен орындау.
ЭШФ-дағы сома сәйкес келмейді — айналым күнгі бағам әрдайым дерлік қате. Анықтамалықтағы бағамды түзетіп, құжатты қайта өткізіңіз және ЭШФ-ны қайта қалыптастырыңыз.