«Қазақстанға арналған бухгалтерия» (3.0 редакциясы) 3.0.74.2 релизінде тексерілді
1. Мақсаты
ШКО ұйым кассасынан қолма-қол ақша беруді: жеткізушіге төлемді, есеп беруге ақша беруді, жалақыны, сатып алушыға қайтаруды, банкке жарна салуды тіркейді. Өткізілген әрбір ордер 1010 шоты бойынша қалдықты азайтады және кассалық кітапқа енгізіледі. ШКО-сыз ақша кассадан заңды түрде «шыға» алмайды.
2. Қайдан табуға болады
«Банк және касса» бөлімі → «Касса» → «Кассалық құжаттар» → «Шығыс ордері» түймесі (немесе ШКО мен ККО бірге орналасқан кассалық құжаттардың жалпы журналындағы «Құру» түймесі).
«Банк және касса» бөлімі → «Касса» → «Шығыс кассалық ордерлер»
1-сурет. Навигациялық мәзір
3. Толтыру тәртібі — өрістер бойынша
Алдымен Операция түрін таңдайсыз — қандай өрістердің шығатыны соған байланысты. Одан кейін құжаттың жоғарғы бөлігі, содан соң басып шығару деректемелері толтырылады.
Өріс | Міндетті | Не үшін қажет және қате болса не болады |
|---|---|---|
Ұйым | ✅ | Кассаның қай ұйымға тиесілі екенін көрсетеді. Егер базада бірнеше компания болып, басқасын таңдасаңыз, ақша басқа кассадан есептен шығарылады да, касса сәйкес келмейді. |
Операция түрі | ✅ | Бухгалтерлік жазба мен өрістер жиынтығын анықтайды. Түрін қате таңдасаңыз, шоттардың қате корреспонденциясын аласыз (мысалы, жалақы жеткізушінің шотына жазылады). |
Нөмір / Күні | ✅ | Нөмір ретімен автоматты түрде беріледі. Күні кассаның сол күнгі қалдығын қалыптастырады — жабылған күннен кейін құжатты өткен күнмен өткізуге болмайды, касса «минусқа кетеді». |
Сома | ✅ | Берілетін ақша мөлшері. Қалдық бойынша тексеріледі: кассада бар сомадан артық ақша бере алмайсыз. |
Валюта | ✅ | Әдепкіде теңге (₸). Валюталық касса есеп саясатында ашылған жағдайда ғана қолданылады. |
Есепке алу шоты | ✅ | Әдепкіде 1010 «Кассадағы ақша қаражаты». Сирек өзгертіледі. |
Контрагент / Есеп беретін тұлға / Қызметкер | ✅ | Алушы. Есеп айырысу операциялары үшін міндетті. 3310 / 1250 / 3350 шоттары бойынша өзара есеп айырысулар осы деректен алынады. |
Шарт | ✅ | Жеткізушіге төлем жасау үшін қажет — әйтпесе аванс байланыстырылмай «ілініп» қалады және актімен жабылмайды. |
Ақша қаражаты қозғалысының бабы | ✅ | АҚҚ есебіне арналған жол (3-нысан). Толтырмасаңыз, сома «Өзгелер» бөліміне түсіп, есепті бұрмалайды. |
ҚҚС мөлшерлемесі / сомасы | ▢ | Жекелеген операцияларға арналған (мысалы, сатып алушыға ақша қаражатын қайтару). Әдетте ҚҚС кіріске алу кезінде есепке алынғандықтан, ШКО-да қайталанбайды. |
«Басып шығару деректемелері» блогы (төменгі қойынды) — қағаз бланкіге түсетін мәліметтер:
Берілсін — алушының барыс септігіндегі Т.А.Ә. («Ахметов А.А.-ға»);
Негіздеме — не үшін берілетіні («… күнгі №12 шарт бойынша төлем», «Шаруашылық қажеттіліктеріне есеп беруге»);
Қосымша — қоса берілетін құжаттар тізбесі (өтініш, шот);
Бойынша — алушының жеке басын куәландыратын құжат (жеке куәлік, нөмірі және кім бергені). Есеп беруге және сенімхат бойынша ақша бергенде кассир осы өрісті тексереді.
4. Бухгалтерлік жазбалары бар талданған мысал
Жағдай. 2026 жылғы 6 қыркүйекте «Лакомка» ЖШС жүкқұжат бойынша тауар үшін «Клиент» ЖШС жеткізушісіне кассадан қолма-қол 464 000 ₸, оның ішінде ҚҚС 16 %, төлейді. Тауар кіріске алынып қойған (Дт 1330 Кт 3310).
ШКО-ны толтырамыз:
Операция түрі — «Жеткізушіге төлем»;
Ұйым — «Лакомка» ЖШС, Есепке алу шоты — 1010;
Контрагент — «Клиент» ЖШС, Шарт — «№7 шарт»;
Сома — 464 000 ₸;
АҚҚ бабы — «Тауарлар, жұмыстар, көрсетілетін қызметтер үшін жеткізушілерге төлем»;
«Берілсін» — сенімхат бойынша өкілге, «Негіздеме» — «05.09.2026 күнгі №… жүкқұжат бойынша төлем».
2-сурет. Шығыс ордерін құру мысалы
Өткізу кезіндегі бухгалтерлік жазба:
Дт | Кт | Сома, ₸ | Мәні |
|---|---|---|---|
3310 | 1010 | 464 000 | Жеткізуші алдындағы берешек кассадан қолма-қол ақшамен өтелді |
Шарт бойынша өзара есеп айырысулар жабылады, «Клиент» алдындағы берешек нөлге тең болады, касса қалдығы 464 000 ₸-ге азаяды.
⚠️ Заңды тұлғалар арасындағы қолма-қол есеп айырысу лимитін есте сақтаңыз. ҚР-да бір мәміле бойынша қолма-қол төлем 1000 АЕК = 1000 × 4 325 = 4 325 000 ₸ мөлшерімен шектелген. 464 000 ₸ — лимит шегінде, барлығы заңды. Лимиттен асатын сома қолма-қол ақшасыз төленеді.
5. Операция түрлері
ҚБ 3.0-дағы ШКО қолма-қол төлемдердің барлығына жуығын қамтиды:
Операция түрі | Үлгілік бухгалтерлік жазба (Кт әрқашан 1010) |
|---|---|
Жеткізушіге төлем | Дт 3310 Кт 1010 |
Сатып алушыға төлемді қайтару | Дт 3510 (немесе 1210) Кт 1010 |
Есеп беретін тұлғаға ақша қаражатын беру | Дт 1250 Кт 1010 |
Тізімдемелер бойынша жалақы төлеу | Дт 3350 Кт 1010 |
Қызметкерге жалақы төлеу | Дт 3350 Кт 1010 |
Депоненттелген жалақыны беру | Дт 3390 Кт 1010 |
Қызметкерге / контрагентке қарыз беру | Дт 1250 / 2160 Кт 1010 |
Банкке қолма-қол ақша салу (инкассация) | Дт 1020 Кт 1010, содан кейін Дт 1030 Кт 1020 |
Дивидендтер төлеу | Дт 3030 Кт 1010 |
Өзге шығыс | Дт (құжаттағы шот) Кт 1010 |
6. Өткізу кезінде не қалыптасады
ШКО-ны өткізу кезінде:
Бухгалтерлік жазба — операция түріне сәйкес шотпен корреспонденцияда 1010 шотының кредиті бойынша жасалады (жоғарыдағы кестені қараңыз). Қолданылатын жағдайларда салықтық есептегі қозғалыс та бір уақытта қалыптасады.
Ақша қаражаты тіркелімі (касса) бойынша қозғалыс — шығыс, оның негізінде кассалық кітап (КО-4 нысаны) қалыптасады.
Өзара есеп айырысу тіркелімі бойынша қозғалыс — контрагенттермен/есеп беретін тұлғалармен операциялар бойынша берешек жабылады (3310, 1250, 3350 және т. б.).
Ақша қаражаты қозғалысының жолы көрсетілген АҚҚ бабы бойынша Ақша қаражатының қозғалысы туралы есепке түседі.
ШКО ЭШФ мен ТІЖ қалыптастырмайды. Электрондық шот-фактуралар (ЭШФ АЖ) мен тауарларға ілеспе жүкқұжаттар кассалық ордермен емес, өткізу/түсу құжаттарымен жазылады. ШКО — тек төлем фактісі.
7. Баспа нысандары
«Басып шығару» түймесі арқылы:
Шығыс кассалық ордер (КО-2) — сомасы жазбаша көрсетілген, «Берілсін», «Негіздеме», «Бойынша» жолдары және басшының, бас бухгалтердің, кассир мен алушының қолдарына арналған негізгі бланк;
Бағдарлама соманы жазбаша түрде және алушының деректемелерін «Басып шығару деректемелері» қойындысынан автоматты түрде қояды.
8. Жиі кездесетін қателер
«Кассадағы ақша қаражаты жеткіліксіз» — құжат күніндегі қалдықтан артық ақша беріп жатырсыз. Сол күнге «Кассалық кітап» есебін немесе 1010 шоты бойынша айналым-сальдо ведомосын тексеріңіз. Жиі кездесетін себеп — ККО (кіріс) кейінгі күнмен немесе уақытпен өткізілген. Құжаттардың күнін/уақытын түзетіңіз.
«Ақша қаражаты қозғалысының бабы толтырылмаған» — онсыз сома АҚҚ есебіне түспейді. Қажетті қозғалыс түрі бар бапты таңдаңыз немесе құрыңыз (мысалы, «Жеткізушілерге төлем»).
«"Шарт" өрісі толтырылмаған» — «Жеткізушіге төлем»/«Сатып алушыға қайтару» операциясы кезінде шарт болмаса, өзара есеп айырысулар байланыстырылмайды, аванс ілініп қалады. «Жеткізушімен» түріндегі шартты көрсетіңіз.
Төлем берешекті жаппады, аванс ілініп тұр — басқа шартты немесе контрагентті таңдадыңыз не актіде/жүкқұжатта басқа шарт көрсетілген. ШКО-дағы және кіріске алу құжатындағы шартты салыстырыңыз, қажет болса «Авансты есепке алу» әрекетін орындаңыз немесе шартты түзетіңіз.
Жалақының екі рет берілуі — тізімдеме бойынша төлемді өткізіп қойғаныңызға қарамастан, «Қызметкерге жалақы төлеу» ШКО-сын қолмен қалыптастырдыңыз. Жалақыны не тізімдеме арқылы, не «тізімдемелер бойынша» ШКО арқылы өткізіңіз, бірақ екеуін де қатар қолданбаңыз.
9. Жиі қойылатын сұрақтар
С: ШКО-да қай шот кредиттеледі? Ж: Әрқашан 1010 «Кассадағы ақша қаражаты». Дебет операция түріне байланысты: 3310 (жеткізушіге), 1250 (есеп беруге), 3350 (жалақы), 1020 (банкке жарна) және т. б.
С: ШКО ЭШФ немесе ТІЖ қалыптастыра ма? Ж: Жоқ. ЭШФ (ЭШФ АЖ) және ТІЖ өткізу/түсу құжаттарымен жазылады. ШКО тек ақша беру фактісін тіркейді.
С: 2026 жылы заңды тұлғалар арасындағы қолма-қол есеп айырысу лимиті қандай? Ж: Бір мәміле бойынша 1000 АЕК = 4 325 000 ₸ (АЕК = 4 325 ₸). Одан асатын сома тек қолма-қол ақшасыз төленеді.
С: ШКО-да ҚҚС 16 % бөліп көрсету керек пе? Ж: Әдетте жоқ. ҚҚС тауар/көрсетілетін қызмет кіріске алынған сәтте есепке алынады (Дт 1420/3130). ШКО-да ҚҚС-ты қоса алғанда, берешектің бүкіл сомасын Дт 3310 Кт 1010 бір бухгалтерлік жазбасымен өтейсіз.
С: Есеп беруге ақшаны қалай беруге болады? Ж: «Есеп беретін тұлғаға ақша қаражатын беру» операциясының түрін таңдап, қызметкерді көрсетесіз. Бухгалтерлік жазба: Дт 1250 Кт 1010. Кейін ол «Аванстық есеппен» есеп береді.
С: Банкке қолма-қол ақша салуды қалай ресімдеуге болады? Ж: «Банкке қолма-қол ақша салу» операциясының түрі (инкассация): Дт 1020 «Жолдағы ақша» Кт 1010. Шотқа есепке алынуын банк көшірмесі көрсетеді (Дт 1030 Кт 1020).
С: Неліктен ШКО-дан кейін жеткізуші алдындағы берешек жабылмады? Ж: ШКО мен жүкқұжаттағы шарт немесе контрагент сәйкес келмеген не төлем авансқа кеткен. Екі құжаттағы шарттың бірдей екенін тексеріңіз.
С: ШКО-ны өткен күнмен өткізуге бола ма? Ж: Техникалық тұрғыдан болады, бірақ сол күні кассада қалдық болмаса, бағдарлама «Ақша қаражаты жеткіліксіз» деген хабарлама береді. Сонымен қатар кассалық тәртіп ордерлердің хронологиялық ретін талап етеді.
С: ШКО-ның «Есеп айырысу шотынан есептен шығарудан» айырмашылығы неде? Ж: ШКО — кассадағы қолма-қол ақша (1010 шоты). Есеп айырысу шотынан есептен шығару — банк көшірмесі негізіндегі қолма-қол ақшасыз қаражат (1030 шоты).
С: Кассадан жалақыны қалай беруге болады? Ж: «Тізімдемелер бойынша жалақы төлеу» операциясының түрін таңдап, тізімдемені іріктейсіз, сома мен алушылар автоматты түрде толтырылады. Бухгалтерлік жазба: Дт 3350 Кт 1010.