МӘМС аударымдары — бухгалтер жұмыскерлердің мәртебесін, есептелген кірісін және есептік кезеңді ескере отырып есептейтін және көрсететін міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру жүйесіндегі төлемдер. 2026 жылы есептеу үшін Қазақстанның есептеу күні қолданыста болған нормаларын қолдану, кіріс алушыны дұрыс жіктеу және жұмыс берушінің аударымдарын жеке тұлғаның кірісінен ұсталатын жарналармен шатастырмау маңызды. МӘМС есептеу параметрлерін міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру туралы заңнамаға сәйкес айқындау, ал міндеттемелерді бірыңғай төлем құрамында аударған кезде ҚР СК-де көзделген арнайы тәртіпті ескеру қажет.
Қазақстандағы МӘМС аударымдары: бухгалтер нені анықтауы керек
Жұмысты мөлшерлемені қолданудан емес, бастапқы деректерді тексеруден бастаған дұрыс. Бухгалтер кірісті кім алғанын, оның қандай негізде есептелгенін, қай айға жататынын және ол бойынша МӘМС есептеу міндеті туындайтынын анықтауы қажет. Жеке тұлғаға төлемді есепке алу тәртібі қатынастардың сипатына, есептеу түріне және алушының мәртебесіне қарай айқындалады.
Есептеуге дейін мыналарды тексеру ұсынылады:
есептелген кірістің түрі мен төлемнің негізін;
есепке алу жүйесіндегі жеке тұлғаның мәртебесін;
есептік кезең мен құжатты тіркеу кезеңін;
есепке алудың ерекше тәртібін қолдануға немесе босатуға арналған құжатпен расталған негіздердің бар-жоғын;
бағдарлама төлемді есептейтін базаның дұрыстығын;
жұмыс берушінің аударымдары мен жеке тұлғаның жарналарының бөлінуін;
есепке алу бағдарламасындағы заңнама баптауларының өзектілігін.
Мәліметтердің бір бөлігі болмаса, есептеуді басқа жұмыскерге ұқсастырып аяқтамаған жөн. Алдымен төлемнің сипаты мен жеке тұлғаның мәртебесі туралы құжаттарды алу, содан кейін қолданылатын тәртіпті айқындап, есептеуді қайталау қажет.
МӘМС аударымдары мен медициналық сақтандыруға байланысты басқа төлемдерді ажырату ерекше маңызды. Есеп айырысу құжаттарында, есепке алу жазбаларында және төлем құжаттарында олар міндеттеменің түріне сәйкес бөлек көрсетіледі. Мұндай бөлу соманың есептелгенімен, тиісті төлемге жатқызылмаған жағдайын анықтауға көмектеседі.
Есептеу мен есепке жазуды қалай тексеруге болады
Іс жүзіндегі тексеру бастапқы құжаттан: бұйрықтан, еңбек шартынан, жұмыстарды орындау шартынан немесе есептеудің басқа негізінен басталады. Осыдан кейін бухгалтер құжатты жеке тұлғаның карточкасымен, есептеу түрімен және бағдарламадағы есептеу баптауларымен салыстырады.
Тексеру реті мынадай болуы мүмкін:
Есептеудің тиісті жеке тұлға мен ұйымға қатысты екеніне көз жеткізу.
Есептеу айы мен есеп айырысу құжатының тіркелу кезеңін тексеру.
Тиісті кірістің қолданылатын қағидалар бойынша МӘМС базасына енгізілетінін анықтау.
Есептеу күніндегі кіріс алушының мәртебесін және оны растайтын құжаттарды тексеру.
Автоматты есептеу нәтижесін қолмен жүргізілген бақылау есебімен салыстыру.
Соманың міндеттеменің дұрыс түрі бойынша көрсетілгеніне көз жеткізу.
Соманың аударылуын және кейіннен есеп пен есептілікте көрсетілуін тексеру.
Аударым мөлшерін тек есеп айырысу ведомосіндегі қорытынды сома бойынша бақылауға болмайды. Бухгалтер бағдарлама қандай базаны қалыптастырғанын, оған қандай есептеулер кіргенін және жекелеген сомалардың қандай негізде алып тасталғанын түсінуі қажет. Алшақтық болған кезде есептеу формуласы, есептеу түрлерінің баптаулары, жеке тұлға туралы мәліметтер, құжаттардың күндері және қайта есептеу нәтижелері талданады.
МӘМС мөлшерлемесі мен база шектерін міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру туралы қолданыстағы заңнамаға сәйкес қолдану қажет. Егер міндеттемелер бірыңғай төлем құрамында аударылса, салық агенті оны есептелген кірістер бойынша ай сайын есепті айдан кейінгі айдың 25-інен кешіктірмей, төлем аударылатын айды көрсете отырып, жалпы сомамен Мемлекеттік корпорацияның банктік шотына аударады.
1С жүйесінде МӘМС есептеу кезіндегі қате
Есепке алу жүйесінде: «2017 жылғы шілдеге дейінгі МӘМС аударымдарын есептеу көзделмеген.» деген хабарлама пайда болуы мүмкін. Егер ол ағымдағы кезеңді есептеу кезінде шықса, бухгалтер бағдарламаның есептеуді орындау үшін қай кезеңді пайдаланғанын және есеп айырысу құжатында қандай күндер жазылғанын тексеруі керек.
Мұндай хабарламаны МӘМС мөлшерлемесіндегі немесе базасындағы қатенің растауы деп санауға болмайды. Алдымен кезеңді таңдауға әсер ететін құжаттың күндері мен деректемелерін тексеріп, содан кейін ғана соманы талдау қажет. Себебі анықталғанға дейін нәтижені қолмен өзгерту кейінгі салыстырып тексеруді қиындатуы мүмкін.
Мыналарды тексеріңіз:
есеп айырысу құжатының тіркелу кезеңін;
жалақы есептелген айды;
кадрлық және есеп айырысу құжаттарының күндерін;
есептеу кезеңін таңдауға әсер ететін баптауларды;
бұрынғы ақпараттық базадан деректердің дұрыс көшірілуін;
ағымдағы есептеуге қате енгізілген өткен кезеңдердің құжаттарының бар-жоғын;
өзара байланысты кадрлық және есеп айырысу құжаттарын өткізу ретін.
Деректемелер түзетілгеннен кейін есептеуді қайта орындап, қалыптастырылған базаны тексеру қажет. Егер күндер дұрыс толтырылса, бірақ хабарлама сақталса, конфигурация баптауларын, деректерді көшіру тарихын және құжаттарды өткізу ретін талдау қажет. Ішкі рәсімдер мен модульдердің атаулары конфигурациялар мен шығарылымдарға қарай әртүрлі болуы мүмкін, сондықтан бухгалтер үшін хабарлама пайда болған құжатты, кезеңді және әрекетті тіркеп қою маңыздырақ.
Бухгалтер үшін негізгі қорытынды қарапайым: мұндай хабарлама болған кезде алдымен бағдарлама таныған кезең және ол алынған құжаттар тексеріледі. Алшақтықтар жойылғаннан кейін есептеу қайталанып, база салыстырып тексеріледі, содан кейін ғана МӘМС-тің қорытынды сомасы бағаланады.
Аудару және айды жабу алдында не істеу керек
МӘМС аударымдарын аудару алдында жеке тұлғалар мен есептеу түрлері бойынша қорытынды бақылау жүргізген жөн. Есеп айырысу ведомосіндегі, бухгалтерлік есептегі және төлем құжаттарындағы сомалар өзара сәйкестендірілуі, ал алшақтықтар ай жабылғанға дейін ашып көрсетілуі тиіс.
Бақылау тізіміне мыналарды енгізген жөн:
жаңа жұмыскерлерді және мәртебесі өзгерген тұлғаларды тексеруді;
қолмен енгізілген есептеулерді талдауды;
өткен кезеңдер үшін қайта есептеулерді тексеруді;
МӘМС базасын есептеулердің толық жазбасымен салыстыруды;
теріс, нөлдік немесе әдеттегіден айтарлықтай ерекшеленетін сомаларды іздеуді;
төлем мақсаты мен міндеттеме түрін тексеруді;
жеке тұлғаның мәртебесі мен қолданылған есептеу тәртібін растайтын құжаттарды сақтауды.
Егер есептеу өткен кезеңдердің түзетулерін қамтыса, бухгалтер кіріс пен міндеттеменің қай кезеңге жататынын бөлек анықтауы маңызды. Автоматты қайта есептеуді әрбір қозғалған жол бойынша тексеру қажет, өйткені қорытынды соманың өзі бағдарламаның түзетуді кезеңдер мен есептеу түрлері арасында қалай бөлгенін көрсетпейді.
Есептеу параметрлері тиісті есептік кезең үшін міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру туралы заңнаманың қолданыстағы нормалары бойынша белгіленеді. Бірыңғай төлемді қолданған кезде ҚР СК-де белгіленген мерзімді сақтау керек: оны ай сайын есепті айдан кейінгі айдың 25-інен кешіктірмей аудару қажет.
Жиі қойылатын сұрақтар
МӘМС аударымдары дегеніміз не? — Бұл міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру жүйесіндегі жұмыс берушінің төлемдері. Есептеу кезінде бухгалтер есептеу түрін, жеке тұлғаның мәртебесін, есептік кезеңді және заңнаманың қолданылатын нормаларын ескереді.
МӘМС аударымдары мен МӘМС жарналары бір нәрсе ме? — Жоқ. Есепте жұмыс берушінің аударымдары мен жеке тұлғаның кірісіне байланысты жарналарды ажырату қажет. Әрбір төлем бойынша төлеуші, есептеу негізі, база және есеп айырысу құжаттарында көрсетілуі бөлек тексеріледі.
Неліктен 1С жүйесі 2017 жылғы шілдеге дейінгі есептеу көзделмегенін хабарлайды? — Мұндай хабарлама есептеуді орындау кезінде бағдарламаның 2017 жылғы шілдеден бұрынғы кезеңді пайдаланғанын білдіреді. Тіркеу кезеңін, есептеу айын, құжаттардың күндерін, оларды өткізу ретін және бұрынғы ақпараттық базадан көшірілген деректерді тексеру қажет.
Қате туралы хабарламадан кейін соманы қолмен түзетуге бола ма? — Алдымен күндегі, кезеңдегі немесе бастапқы құжаттағы алшақтықты тауып, жою, содан кейін есептеуді қайталау қажет. Бастапқы деректемелерді тексермей тұрып соманы қолмен өзгерту алшақтықтың себебін жасырып, кейінгі қайта есептеуді қиындатуы мүмкін.
2026 жылға арналған МӘМС аударымдарының мөлшерлемесі мен мерзімдерін қайдан тексеруге болады? — Мөлшерлеме мен база параметрлері Қазақстанның міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру туралы қолданыстағы заңнамасы бойынша айқындалады. Егер міндеттемелер бірыңғай төлем құрамында төленсе, салық агенті оны ай сайын есепті айдан кейінгі айдың 25-інен кешіктірмей аударады.
Дереккөздер
Қазақстандағы бухгалтерлік есеп жөніндегі нұсқаулық: МӘМС аударымдарының есебін тексеру