2026 жылы тауарларды өткізу, жұмыстарды орындау және қызметтер көрсету кезінде ақшалай есеп айырысулар белгіленген ерекшеліктерді қоспағанда, бақылау-касса машинасын қолдану арқылы жүргізіледі (ҚР СК 110-бабы), ал сатып алушыға төленген сомаға чек беріледі (ҚР СК 111-бабы). 1С-тегі банк, касса және валюталық операциялар ақшаның нақты қозғалысына қарай көрсетіледі: түсім, есептен шығару немесе аудару операцияның экономикалық мазмұнына сәйкес келетін құжатпен ресімделеді, содан кейін қалдықтар банк үзінді-көшірмелерімен және кассалық құжаттармен салыстырылады.
Ақша қаражатының есебін қалай ұйымдастыруға болады
Жұмысты анықтамалықтар мен баптаулардан бастаған ыңғайлы. Бағдарламада ұйымның нақты есеп айырысуларда пайдаланылатын банктік және депозиттік шоттары, кассалары, валюталары мен шарттары енгізілуге тиіс. 1С-тегі деректемелерді банктік және кассалық құжаттармен салыстыру қажет: шотты таңдаудағы техникалық қатенің өзі айналымдар мен қалдықты бұрмалауы мүмкін.
Әрбір қозғалыс бастапқы құжаттың негізінде көрсетіледі. Қолма-қол ақшасыз операция үшін банк үзінді-көшірмесі және төлемге қатысты есеп айырысу құжаттары негіз болады. Кассалық операция тиісті кіріс немесе шығыс құжатымен ресімделеді. Өткізілген тауар, орындалған жұмыс немесе көрсетілген қызмет үшін ақшалай есеп айырысу кезінде нақты төленген сомаға БКМ чегін не ҚР СК-де көзделген жағдайда тауар чегін беру қажет (ҚР СК 111-бабы).
Егер ақша ұйымның меншігінде қалып, тек оның банктік шоттары арасында ауыстырылса, мұндай қозғалысты сатып алушымен немесе жеткізушімен есеп айырысу ретінде емес, ішкі аударым ретінде көрсету керек. Жазба үшін банк үзінді-көшірмесі және операцияның мазмұнын ашатын құжат негіз болады.
Жұмыстың практикалық тәртібі:
- операцияның экономикалық мәнін анықтау;
- банктік шотты немесе кассаны таңдау;
- контрагентті, шартты, соманы және валютаны тексеру;
- құжатты өткізу;
- қалыптастырылған қозғалыстар мен қалдықтарды бақылау;
- бағдарлама деректерін банк үзінді-көшірмесімен немесе кассалық құжаттармен салыстыру.
Команданың атауы, деректемелердің құрамы және жекелеген элементтердің орналасуы 1С конфигурациясы мен нұсқасына байланысты. Сипатталған тәртіпті орнатылған релиздің интерфейсін ескере отырып қолдану керек. Жаппай енгізу алдында бір операцияны өткізіп, оның қозғалыстарын тексеріп, банктік шоттың, кассаның, валютаның және талдаманың дұрыс таңдалғанына көз жеткізген жөн.
Негізгі және депозиттік шоттар арасындағы аударым
Ақшаны депозиттік шотқа орналастыру, егер операция бір ұйымның шоттары арасындағы аударым болса, меншікті ақша қаражатын ауыстыру ретінде көрсетіледі. «Банк және касса» бөлімінде ақша қаражатын ауыстыруға арналған құжатты таңдап, негізгі шотты есептен шығару көзі, депозиттік шотты қаражат түсетін шот ретінде көрсетеді, банк құжаттарына сәйкес күн мен соманы толтырады және құжатты өткізеді.
Ақша қайтарылған кезде кері бағыттағы жаңа құжат жасалады: депозиттік шот есептен шығару шотына, ал негізгі шот түсім шотына айналады. Қайтару күні мен сомасы банк үзінді-көшірмесінен көшіріледі. Мұндай тәртіп қозғалыстың дәйекті тарихын сақтайды және әрбір шот бойынша айналымдар мен қалдықтарды жеке тексеруге мүмкіндік береді.
Құжатты өткізер алдында бухгалтер депозиттік шоттың бағдарламада ұйымның банктік шоты ретінде құрылғанына және оның деректемелерінің дұрыс толтырылғанына көз жеткізуі керек. Меншікті шоттар арасындағы аударымды сатып алушыдан түскен түсіммен немесе жеткізушіге есептен шығарумен алмастыруға болмайды: операцияның мұндай түрін таңдау есеп айырысулардың мазмұны мен контрагенттер бойынша талдаманы бұрмалайды.
Егер банк сыйақыны бөлек есептесе немесе комиссияны ұстап қалса, бұл сомалар талданып, тиісті банк құжаттары бойынша көрсетіледі. Оларды орналастырылған соманың қайтарылуымен біріктіруге болмайды: депозиттің негізгі сомасы, сыйақы және комиссия әртүрлі негіздерге ие және үзінді-көшірменің жеке жолдарымен салыстырылуға тиіс.
Валюталық ақша және айырбастау
Егер 1С-те валюталық деректемелер қолжетімсіз болса немесе айды жабу кезінде валюталық қаражатты қайта бағалау операциясы болмаса, алдымен орнатылған конфигурацияның баптаулары тексеріледі. Үлгілік интерфейсте функционалдық баптауы «Әкімшілендіру» бөлімінде орналасқан. Параметрлердің орналасуы мен атауларын қолданылатын релизбен сәйкестендіру қажет, өйткені интерфейс пен командалардың қолжетімділігі әртүрлі болуы мүмкін.
Валюталық есепті қосқаннан кейін банктік шот пен шарттың валютасы, сондай-ақ операция бойынша құжаттардың деректемелері тексеріледі. Айды жабу кезінде конфигурацияда көзделген валюталық қаражатты қайта бағалау операциясының бар-жоғы және орындалуы бақыланады. Егер шоттың, шарттың немесе есеп айырысу құжатының валютасы қате көрсетілсе, валюта бағамдарын жүктеудің өзі жеткіліксіз.
Онлайн-банк арқылы теңгеге рубль сатып алған кезде бағдарламада өзара байланысты қозғалыстар көрсетіледі:
- тиісті банктік шоттан теңгемен нақты соманы есептен шығару;
- сатып алынған соманың рубльмен валюталық шотқа түсуі.
Құжаттарда банк көрсеткен нақты сомалар мен айырбастау бағамы көрсетіледі. Бұл мәліметтер еркін есептелмей, банк үзінді-көшірмесі мен банк құжаттарынан көшіріледі. Егер банк жеке комиссия ұстап қалса, ол сатып алынған валюта сомасынан бөлек, үзінді-көшірменің тиісті жолы бойынша көрсетіледі.
Шетел валютасымен айырбастау операциялары ҚҚС-тан босатылатын қаржылық операцияларға жатады (ҚР СК 477-бабы). Сондықтан айырбастаудың өзін көрсету кезінде бухгалтер банк операциясының түрін дұрыс анықтап, егер олар құжаттарда бөлек көрсетілсе, айырбастау сомасын комиссиядан немесе банктің өзге де қызметтерінен ажыратуы қажет.
Қателерді бақылау және түзету
Үзінді-көшірмені жүктегеннен кейін құжаттарды автоматты түрде өткізумен шектелуге болмайды. Бухгалтер күнді, банктік шотты, валютаны, соманы, контрагентті, шартты және төлем мақсатын тексеруі қажет. Бағдарлама автоматты түрде таныған операциялар аса мұқият тексеріледі: бірдей сомалар немесе ұқсас төлем мақсаттары операция түрінің дұрыс таңдалғанына кепілдік бермейді.
Кассалық есеп айырысулар бойынша тіркелген БКМ-нің қолданылуы және төленген сомаға чектің берілуі қосымша бақыланады. БКМ ақшалай есеп айырысуларға байланысты қызмет басталғанға дейін салық органында есепке қойылады, ал қолданылатын модель касса машиналарының тізіліміне енгізілуге тиіс (ҚР СК 111-бабы). БКМ қолдану міндеті тікелей көзделген ерекшеліктерді қоспағанда, ақшалай есеп айырысуларға қолданылады (ҚР СК 110-бабы).
Мыналарды тұрақты түрде салыстырып отырған жөн:
- әрбір банктік шот бойынша бастапқы және соңғы қалдықты;
- кезеңдегі айналымдарды банк үзінді-көшірмесімен;
- негізгі және депозиттік шоттар арасындағы қозғалысты;
- валюталық шоттардағы қалдықтарды;
- өткізілмеген немесе қосарланған құжаттардың бар-жоғын;
- айды жабу кезінде валюталық қаражатты қайта бағалаудың орындалуын;
- кассалық құжаттардың нақты жүргізілген есеп айырысуларға сәйкестігін.
Егер бағдарламадағы қалдық банк деректерімен сәйкес келмесе, тексеру қалдықтар сәйкес келген соңғы күннен бастап рет-ретімен жүргізіледі. Алшақтықтың жиі кездесетін себептері — үзінді-көшірме жолының өткізіліп кетуі, екі рет жүктеу, банктік шоттың қате таңдалуы, күннің дұрыс көрсетілмеуі немесе ішкі аударымның контрагентпен есеп айырысу ретінде көрсетілуі.
Өткізілген құжат алшақтықтың себебі анықталғаннан кейін түзетілуге тиіс. Қалдықты жай ғана қолмен түзету қатенің көзін жоймай, оны жасырып қалуы мүмкін. Түзетуден кейін тиісті шот бойынша есепті қайта қалыптастырып, айналымдар мен соңғы қалдықты банк үзінді-көшірмесімен немесе кассалық құжаттармен қайта салыстыру қажет.
Сұрақтар мен жауаптар
Ақшаны депозиттік шотқа аударуды қалай өткізуге болады? — Ақша қаражатын ауыстыруға арналған құжатты жасаңыз, негізгі шотты есептен шығару шоты, депозиттік шотты түсім шоты ретінде көрсетіңіз, күн мен соманы банк құжаттарынан көшіріп, операцияны өткізіңіз.
Депозиттен ақшаның қайтарылуын қалай көрсетуге болады? — Кері бағытта жаңа ауыстыру жасаңыз: депозиттік шоттан негізгі шотқа. Күн мен соманы банк үзінді-көшірмесінен алыңыз, ал банк есептеген сыйақыны немесе ұсталған комиссияны үзінді-көшірменің жеке жолдары бойынша көрсетіңіз.
Неліктен айды жабу кезінде валюталық қаражатты қайта бағалау жоқ? — Валюталық есептің қосылғанын, банктік шот пен шарт валютасының дұрыс көрсетілгенін және орнатылған 1С конфигурациясы мен нұсқасында айды жабудың тиісті операциясы қолжетімді екенін тексеріңіз.
Теңгеге рубль сатып алуды қалай ресімдеуге болады? — Банк құжаттарындағы нақты сомалар мен бағамды пайдаланып, теңгенің есептен шығарылуын және рубльдің түсуін өзара байланысты қозғалыстармен көрсетіңіз. Шетел валютасын айырбастау ҚҚС-тан босатылады (ҚР СК 477-бабы).
Ішкі аударымды ұйымның шығысы деп санауға бола ма? — Меншікті банктік шоттар арасындағы аударым экономикалық мазмұнына сәйкес ақшаны ауыстыру ретінде көрсетіледі. Операция үшін құжаттың тиісті түрі таңдалып, қозғалыстың екі жағы да банк үзінді-көшірмесімен салыстырылады.
Кассалық есеп айырысу кезінде БКМ чегі қашан қажет? — Өткізілген тауарлар, орындалған жұмыстар немесе көрсетілген қызметтер үшін ақшалай есеп айырысу кезінде, егер операция немесе тұлға белгіленген ерекшеліктерге жатпаса, БКМ қолданылады (ҚР СК 110-бабы). Чек төленген сомаға беріледі (ҚР СК 111-бабы).
Нормативтік негіздер
Ақшалай есеп айырысулар кезінде БКМ қолдану тәртібі және белгіленген ерекшеліктер ҚР СК 110-бабында бекітілген. БКМ-ді есепке қою, модельді тізілімге енгізу және чек беру туралы талаптар ҚР СК 111-бабында белгіленген. Шетел валютасымен айырбастау операцияларын ҚҚС-тан босату ҚР СК 477-бабында көзделген.