2026 жылы 2026 жылғы 1 қаңтарға дейін ұсынылған салықтық өтініштер мен ҚҚС асып кетуін қайтару туралы талаптар 2017 жылғы 25 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының Салық кодексінде көзделген тәртіппен және мерзімдерде қаралады (ҚР СК 833-бабы). Бұл арнайы өтпелі қағида өтініштің немесе талаптың ұсынылған күніне қатысты, сондықтан бухгалтер ең алдымен оның нақты қашан берілгенін анықтауы қажет.
Өтелуге жататын ҚҚС нені білдіреді
Практикалық жұмыста ҚҚС асып кетуін, салық төлеуші қайтаруға ұсынған соманы және оны қарау нәтижелері бойынша қайтарылатын соманы ажырату керек. Бұл көрсеткіштер ҚҚС-пен жұмыс істеудің әртүрлі кезеңдерін көрсетеді, сондықтан оларды автоматты түрде тең деп санауға болмайды.
Асып кету салық есебі мен декларацияда көрсетілуі мүмкін, алайда оның болуы өздігінен ақшаның банк шотына аударылғанын растамайды. Қайтару туралы талапта көрсетілген сома, оны қарау нәтижелері және іс жүзінде түскен сома жеке тіркеледі.
Күтілетін қайтарымды көрсетпес бұрын бухгалтерге деректерді үш бөлікке бөлген жөн:
- салық есебі мен есептілікте көрсетілген ҚҚС асып кетуі;
- ұйым іс жүзінде қайтаруға ұсынған сома;
- талапты қарау қорытындысы бойынша көрсетілуге жататын сома.
Мұндай бөлу декларацияны, берілген талапты және кейінгі шешімдерді салыстыруға, сондай-ақ асып кетудің бүкіл сомасын кепілдендірілген түсім ретінде төлем жоспарына енгізбеуге мүмкіндік береді. Әрбір бөлік бойынша салықтық кезеңдер бөлінісінде жеке толық жазбаны сақтаған орынды.
2026 жылы құжаттардың берілген күні ерекше маңызға ие. Егер салықтық өтініш немесе талап 2026 жылғы 1 қаңтарға дейін ұсынылса, қарау осы күннен кейін жалғасса да, ол бұрынғы Салық кодексінің тәртібімен және мерзімдерінде қарала береді (ҚР СК 833-бабы).
ҚҚС-ты бюджеттен өтеу тәртібі
Жұмысты талаптың ұсынылған күнін анықтаудан бастау керек. 2026 жылғы 1 қаңтарға дейін берілген құжаттарға ҚР СК 833-бабының өтпелі қағидасы қолданылады. Сондықтан мұндай талаптар бойынша тәртіп пен мерзімдерді осы рәсімге қатысты қолданыста болған 2017 жылғы 25 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының Салық кодексімен салыстыру қажет.
Қолданылатын тәртіпті анықтағаннан кейін бухгалтер талап сомасын ҚҚС декларациясымен, салық және бухгалтерлік есеп тіркелімдерімен, электрондық шот-фактуралармен және бастапқы құжаттармен салыстырады. Мұндай салыстыру ұйымның мәлімделген соманың әрбір бөлігінің қалыптасуын дәйекті түрде түсіндіре алуы үшін қажет.
Іс жүзіндегі әрекеттер тәртібі мынадай:
- Салықтық өтініштің немесе қайтару туралы талаптың ұсынылған күнін тіркеу.
- Қайтаруға ұсынылған асып кету қалыптасқан салықтық кезеңдерді анықтау.
- Талап сомасын декларацияның және оған қосымшалардың көрсеткіштерімен салыстыру.
- Өткізу және сатып алу бойынша айналымдарды бухгалтерлік және салық тіркелімдерімен салыстыру.
- ҚҚС-тың тиісті сомалары есепте көрсетілген құжаттарды тексеру.
- Есеп жүйесіндегі мәліметтерді ЭШФ-мен және операцияларға қатысты басқа электрондық құжаттармен салыстыру.
- Мәлімделген соманың кезеңдер, контрагенттер және құжаттар бойынша толық жазбасын қалыптастыру.
- Алынған хабарламаларды, сұрау салуларды, ұсынылған жауаптарды және қарау нәтижелерін бөлек есепке алу.
2026 жылғы 1 қаңтарға дейін берілген талап бойынша қарау тәртібін мемлекеттік кірістер органымен ағымдағы хат алмасу күніне қарап қана анықтауға болмайды. Өтпелі қағиданы қолдану үшін салықтық өтініштің немесе талаптың өзінің ұсынылған күні шешуші болып табылады (ҚР СК 833-бабы).
Бастапқы құжаттар, ЭШФ, тіркелімдер және декларация арасындағы алшақтықтарға ерекше назар аудару керек. Күндердегі, сомалардағы, тараптардың сәйкестендіргіштеріндегі, тауарлардың, жұмыстардың немесе көрсетілетін қызметтердің атауларындағы, сондай-ақ электрондық құжаттардың мәртебелеріндегі қателер мәлімделген соманың есебін растауды қиындатады.
Барлық кезеңдерді ішкі бақылау парағында тіркеген жөн: беру күні, есепті кезең, мәлімделген сома, растаушы құжаттардың тізбесі, келіп түскен сұрау салулар, жауап беру күндері және қарау нәтижесі. Мұндай есепке алу бастапқыда мәлімделген соманы кейінірек анықталған сомамен араластырмауға көмектеседі.
ҚҚС-ты өтеуге қалай дайындау керек
Есептілік пен талапты ұсынғанға дейін соманы қалыптастырудың бүкіл тізбегіне ішкі тексеру жүргізген орынды. Мұндай салыстыру үшін бір ғана айналым-сальдолық ведомость жеткіліксіз: қорытынды көрсеткішті ол көрсетілген операциялар мен құжаттарға дейін егжей-тегжейлі ашып көрсету керек.
Бухгалтер мыналарды тексеруі керек:
- есепке енгізілген операциялар бойынша ЭШФ-ның болуы және дұрыстығы;
- ЭШФ-дағы, бастапқы құжаттардағы және есеп жүйесіндегі сомалардың сәйкестігі;
- әрбір сома көрсетілген салықтық кезеңнің дұрыстығы;
- қайта есепке алынған, кері қайтарып алынған, күші жойылған немесе ауыстырылған құжаттардың болмауы;
- құжаттар мазмұнының іс жүзінде көрсетілген операцияға сәйкестігі;
- қайтарулардың, мәміле талаптарындағы өзгерістердің және түзетілген құжаттардың дұрыс көрсетілуі;
- өзара байланысты құжаттардағы контрагенттер мен шарттар деректемелерінің сәйкестігі;
- тиісті операциялардың орындалуын растайтын құжаттардың болуы;
- қорытынды толық жазбаның декларация көрсеткіштеріне және қайтаруға ұсынылған сомаға сәйкестігі.
Егер есеп жүйесі бір соманы, ал ЭШФ ақпараттық жүйесі басқа соманы көрсетсе, алшақтықтың себебін даулы бөлікті есепке енгізгенге дейін анықтау керек. Ол үшін деректер құжаттар мен жолдар бойынша салыстырылады: күндер, нөмірлер, сомалар, тараптардың деректемелері және ЭШФ мәртебесі тексеріледі. Есептегі түзетулер операцияның нақты мән-жайларына және ресімделген құжаттарға сәйкес келуі тиіс.
Мәлімделген соманың жеке тізілімін жасаған пайдалы. Онда әрбір операцияны шартпен, бастапқы құжатпен, ЭШФ-мен, төлем құжатымен, салықтық кезеңмен және есептілік жолымен байланыстыруға болады. Сондай-ақ тізілімде түзетілген құжаттар мен бастапқы деректерді өзгерту себептерін белгілеген ыңғайлы.
Егер талап беріліп қойса, тізілімде дәл ұсынылған күнгі деректерге сәйкес келген есеп нұсқасын сақтау керек. Сома өзгерістерінің тарихы көрінуі үшін кейінгі түзетулер мен түсіндірмелерді жеке жазбалармен көрсеткен дұрыс.
2026 жылғы 1 қаңтарға дейін ұсынылған өтініштер мен талаптар бойынша бақылау күнтізбесін бұрынғы Салық кодексінің тәртібі мен мерзімдерін ескере отырып жасау керек, өйткені өтпелі ережеде дәл осы көзделген (ҚР СК 833-бабы). Құжаттарды жіберу және алу күндері ұйымда бар тіркеу немесе электрондық деректермен расталуы қажет.
Банк кепілдігі бойынша ҚҚС-ты өтеу
Банк кепілдігін ҚҚС-ты қайтарудың әмбебап негізі ретінде қарастыруға болмайды. ҚР СК 833-бабы 2026 жылғы 1 қаңтарға дейін ұсынылған өтініштер мен талаптарды қараудың өтпелі тәртібін ғана реттейді және банк кепілдігі бойынша қайтарудың жеке рәсімін белгілемейді.
Сондықтан кепілдіктің болуы өздігінен қолданылатын тәртіпті анықтауды, декларацияны салыстыруды және мәлімделген соманың есебін дайындауды алмастырмайды. Олардың мақсаты араласып кетпеуі үшін жұмыс досьесінде қайтару туралы талапқа қатысты құжаттар мен кепілдікке байланысты құжаттарды бөлек сақтау керек.
Операцияны көрсетпес бұрын бухгалтерге кепілдіктің рөлі, қамтамасыз етілетін сома, қолданылу мерзімі және нақты талаппен байланысы тікелей туындайтын құжаттар қажет. Банк құжатындағы тұжырымдарды ұйымның құжаттарымен және берілген талап туралы мәліметтермен салыстыру керек.
Егер талап 2026 жылғы 1 қаңтарға дейін ұсынылса, бұрынғы тәртіп пен мерзімдерді қолдану туралы өтпелі қағида ұйымның ілеспе құжаттарды 2026 жылдың қай уақытында ресімдейтініне қарамастан сақталады (ҚР СК 833-бабы). Бұл норманы қолдану үшін өтініштің немесе талаптың берілген күні негізгі күн болып қала береді.
Төлем жоспарында күтілетін соманы расталған түсімнен бөліп көрсеткен орынды. Бұл бүкіл соманы қолжетімді ақша қаражаты ретінде мерзімінен бұрын танымай, қараудың жалғасуын, қосымша түсіндірмелердің сұратылуын және ұсынылған сома мен қорытынды сома арасындағы алшақтықты ескеруге мүмкіндік береді.
Жиі қойылатын сұрақтар
Өтелуге жататын ҚҚС дегеніміз не? — Есепке алу мақсаттары үшін бұл ҚҚС асып кетуінің қайтаруға ұсынылған сомасы, оны жалпы асып кетуден, талапты қарау нәтижесінен және іс жүзінде аударылған сомадан ажырату керек.
Бұрын берілген талаптарға 2026 жылы қандай қағида қолданылады? — 2026 жылғы 1 қаңтарға дейін ұсынылған салықтық өтініштер мен ҚҚС асып кетуін қайтару туралы талаптар 2017 жылғы 25 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының Салық кодексінде белгіленген тәртіппен және мерзімдерде қаралады (ҚР СК 833-бабы).
ҚҚС асып кетуінің бүкіл сомасын алдағы қайтарым сомасы деп санауға бола ма? — Бұл көрсеткіштерді бөлек есепке алу керек. Жұмыс тіркелімдерінде жалпы асып кетуді, ұсынылған соманы, қарау нәтижесін және нақты түсімді бөлек көрсету қажет.
ҚҚС-ты бюджеттен өтеу үшін қандай құжаттар дайындау керек? — Құжаттар жиынтығы мәлімделген сомаға енгізілген операцияларды ескере отырып қалыптастырылады. Ішкі салыстыру үшін салық есептілігі, ЭШФ, бастапқы және төлем құжаттары, шарттар, есеп тіркелімдері және талаптың егжей-тегжейлі толық жазбасы пайдаланылады.
ЭШФ деректері есеппен сәйкес келмесе не істеу керек? — Алшақтықтың көзін анықтап, құжаттарды жолдар мен деректемелер бойынша салыстыру, содан кейін құжаттармен негізделген түзетулерді көрсету керек. Өзгерістер тарихын бастапқы толық жазбамен бірге сақтау қажет.
Өтпелі тәртіпті қолдану үшін қай күн маңызды? — Салықтық өтініштің немесе қайтару туралы талаптың ұсынылған күні. Егер құжат 2026 жылғы 1 қаңтарға дейін ұсынылса, ҚР СК 833-бабының өтпелі қағидасы қолданылады.
Банк кепілдігі ҚҚС-тың қайтарылуына кепілдік бере ме? — Банк кепілдігінің болуы өздігінен қайтарудың қорытынды сомасын растамайды. ҚР СК 833-бабы мұндай кепілдік бойынша арнайы қайтару тетігін белгілемейді; ол 2026 жылғы 1 қаңтарға дейін берілген өтініштер мен талаптардың өтпелі тәртібін айқындайды.