2026 жылы салықты есептеу кезінде нені ескеру керек
Көлік салығы көлік құралының түрі мен оның техникалық сипаттамалары ескеріле отырып есептеледі. Жеңіл автомобиль үшін қозғалтқыштың көлемі, жүк және арнайы автомобиль үшін тіркемелер есепке алынбаған жүк көтергіштігі, автобус үшін отыратын орындарының саны айқындаушы көрсеткіш болып табылады. Жекелеген объектілер үшін мөлшерлеме қозғалтқыштың қуатына немесе көлік құралының жалпы қуатына байланысты болады (ҚР СК 565-бабы).
Мөлшерлемелер айлық есептік көрсеткішпен (АЕК), ал көліктің кейбір түрлері үшін қуаттың әрбір киловатынан АЕК пайызы түрінде белгіленген. Есептеу кезінде тиісті қаржы жылының 1 қаңтарында қолданыста болатын АЕК қолданылады (ҚР СК 565-бабы). 2026 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша АЕК 4 325 ₸ құрайды. Сондықтан мөлшерлемені теңгеге айналдыру үшін АЕК саны 4 325 ₸-ге көбейтіледі.
Есептеу алдында тіркеу және техникалық құжаттардағы мәліметтерді: көлік түрін, қозғалтқыштың көлемін немесе қуатын, жүк көтергіштігін және отыратын орындарының санын салыстырып тексеру керек. Теміржол көлігі үшін Салық кодексінде тікелей көрсетілген мақсаты мен пайдаланылатын орны да қосымша мәнге ие. Объект сипаттамасындағы қате дұрыс емес мөлшерлемені таңдауға әкелуі мүмкін.
Жеңіл автомобильдерге арналған мөлшерлемелер
Жеңіл автомобильдер үшін қозғалтқыш көлеміне қарай мынадай базалық мөлшерлемелер белгіленген (ҚР СК 565-бабы):
- 1 100 текше см-ге дейін қоса алғанда — 1 АЕК;
- 1 100-ден жоғары 1 500 текше см-ге дейін қоса алғанда — 2 АЕК;
- 1 500-ден жоғары 2 000 текше см-ге дейін қоса алғанда — 3 АЕК;
- 2 000-нан жоғары 2 500 текше см-ге дейін қоса алғанда — 6 АЕК;
- 2 500-ден жоғары 3 000 текше см-ге дейін қоса алғанда — 9 АЕК;
- 3 000-нан жоғары 4 000 текше см-ге дейін қоса алғанда — 15 АЕК;
- 4 000 текше см-ден жоғары — 117 АЕК.
Ауқымдардың шекаралары маңызды. Мысалы, қозғалтқышының көлемі дәл 1 500 текше см болатын автомобиль 2 АЕК мөлшерлемесі бар ауқымға, ал қозғалтқышының көлемі 1 500 текше см-ден жоғары автомобиль 3 АЕК мөлшерлемесі бар келесі топқа жатады (ҚР СК 565-бабы).
Тізбе қозғалтқыш көлемі бойынша мөлшерлемені анықтауға мүмкіндік береді. Тиісті ауқым таңдалғаннан кейін мөлшерлеме қаржы жылының 1 қаңтарында қолданыста болатын АЕК бойынша теңгеге айналдырылады. 2026 жыл үшін есептеу кезінде 4 325 ₸ мөлшеріндегі АЕК қолданылады. Қолданылатын ауқымның шекараларын дұрыс анықтау үшін автомобильдің техникалық сипаттамасын көлік құралының құжаттарынан алу керек.
Көліктің басқа түрлеріне арналған мөлшерлемелер
Жүк және арнайы автомобильдер үшін мөлшерлеме тіркемелер есепке алынбаған жүк көтергіштігіне байланысты болады (ҚР СК 565-бабы):
- 1 тоннаға дейін қоса алғанда — 3 АЕК;
- 1 тоннадан жоғары 1,5 тоннаға дейін қоса алғанда — 5 АЕК;
- 1,5 тоннадан жоғары 5 тоннаға дейін қоса алғанда — 7 АЕК;
- 5 тоннадан жоғары — 9 АЕК.
Тракторлар, өздігінен жүретін ауыл шаруашылығы, мелиорациялық және жол-құрылыс машиналары мен механизмдері, жүріп өту мүмкіндігі жоғары арнайы машиналар және жалпыға ортақ пайдаланылатын автомобиль жолдарымен жүруге арналмаған басқа да автокөлік құралдары үшін 3 АЕК мөлшерлемесі белгіленген (ҚР СК 565-бабы).
Автобустар үшін отыратын орындарының саны бойынша мынадай градация көзделген: 12 орынға дейін қоса алғанда — 9 АЕК, 12-ден жоғары 25 орынға дейін қоса алғанда — 14 АЕК, 25 орыннан жоғары — 20 АЕК (ҚР СК 565-бабы).
Қозғалтқышының қуаты 55 кВт-қа немесе 75 ат күшіне дейін қоса алғанда мотоциклдерге, мотороллерлерге, мотошаналарға және шағын көлемді кемелерге 1 АЕК мөлшерлемесі, ал қуаты 55 кВт-тан немесе 75 ат күшінен жоғары болса, 10 АЕК мөлшерлемесі бойынша салық салынады (ҚР СК 565-бабы).
Катерлер, кемелер, сүйреткіштер, баржалар және яхталар үшін мөлшерлеме қозғалтқыштың ат күшімен есептелетін қуатына байланысты: 160-қа дейін қоса алғанда — 6 АЕК, 160-тан жоғары 500-ге дейін қоса алғанда — 18 АЕК, 500-ден жоғары 1 000-ға дейін қоса алғанда — 32 АЕК, 1 000-нан жоғары — 55 АЕК (ҚР СК 565-бабы).
Ұшу аппараттары үшін мөлшерлеме қуаттың әрбір киловатынан АЕК-тің 4%-ын құрайды. Салық кодексінде көрсетілген қозғалыс және жұмыс түрлері үшін пайдаланылатын теміржолдың тартқыш жылжымалы құрамы, магистральдық және станциялық жолдармен жолаушылар тасымалдау үшін пайдаланылатын моторвагонды жылжымалы құрам, сондай-ақ қалалық рельсті көлік құралдары үшін көлік құралының жалпы қуатының әрбір киловатынан АЕК-тің 1%-ы қолданылады (ҚР СК 565-бабы). Мөлшерлемені таңдаған кезде объектінің мақсаты мен пайдаланылуын тиісті санаттың тұжырымымен салыстыру керек.
Соманы қалай есептеуге және тексеруге болады
Жұмыс алгоритмін мынадай тәртіппен құруға болады:
- Тіркеу және техникалық құжаттар бойынша көлік құралының түрін анықтау.
- Мөлшерлеме тәуелді болатын сипаттаманы таңдау: қозғалтқыш көлемі, тіркемелер есепке алынбаған жүк көтергіштігі, отыратын орындарының саны немесе қуаты.
- Салық кодексінің 565-бабынан тиісті санатты және мөлшерлемелер ауқымын табу.
- 2026 жылғы 1 қаңтарда қолданыста болған АЕК-ті алу — 4 325 ₸.
- Белгіленген АЕК санын 4 325 ₸-ге көбейту. АЕК пайызы түріндегі мөлшерлемелер үшін киловатпен көрсетілген қуатты ескеру.
- Егер тиісті санат үшін осы белгілер көрсетілсе, таңдалған мөлшерлемені көлік түрімен, оның сипаттамаларымен, мақсатымен және пайдалану тәсілімен қайта салыстыру.
Мысалы, қозғалтқышының көлемі 1 100 текше см-ге дейін қоса алғанда жеңіл автомобиль үшін мөлшерлеме 1 АЕК-ке, яғни 2026 жыл үшін 4 325 ₸-ге тең. Қозғалтқышының көлемі 3 000-нан жоғары 4 000 текше см-ге дейінгі автомобиль үшін мөлшерлеме 15 АЕК құрайды: 15 × 4 325 ₸ = 64 875 ₸ (ҚР СК 565-бабы).
Өткен жылғы соманы автоматты түрде қолдануға болмайды: әрбір қаржы жылы үшін тиісті жылдың 1 қаңтарында қолданыста болатын АЕК қолданылады (ҚР СК 565-бабы). Сондай-ақ есепті нақты көлік құралы жөніндегі тіркеу және техникалық мәліметтермен салыстыру маңызды, өйткені мөлшерлеме объектінің сипаттамалары бойынша айқындалады.
700.01 нысанында және есепке алу жүйесінде көрсету
700.01 нысанын дайындау кезінде бухгалтер салық кезеңі үшін көрсетілуге жататын көлік құралдарының тізбесін жасап, нысандағы деректерді тіркеу құжаттарымен және салық есебімен салыстыруы қажет. Әрбір объект бойынша көлік түрі және мөлшерлеме таңдалған техникалық сипаттама маңызды.
Көлікті қосымшада 700.01 нысанын толтыру қағидаларына сәйкес топтастыру керек. Жекелеген қосымшаларды толтырған кезде объект жататын аумақты және егер нысан қағидаларында осындай бөлу көзделсе, салық төлеуші қолданатын қызмет режимін ескеру қажет.
Нысанды толтырмас бұрын бухгалтер көлік тізбесін дайындап, әрбір объект бойынша меншік иесі, орналасқан жері, техникалық сипаттамалары және пайдаланылуы туралы мәліметтерді тексергені жөн. Есептіліктегі сома Салық кодексінің 565-бабына сәйкес таңдалған мөлшерлеме және 2026 жылғы 1 қаңтарда қолданыста болған 4 325 ₸ мөлшеріндегі АЕК бойынша есепке сәйкес келуге тиіс.
Құжатқа өтудің нақты жолы, командалардың атаулары және 1С жүйесінде автоматты есептеу тәртібі конфигурация мен орнатылған релизге байланысты. 2026 жылы жұмыс істеу үшін «Қазақстанға арналған бухгалтерияның» өзекті 3.0.74.x релизін пайдаланып, есептілікті толтырмас бұрын ақпараттық базадағы көлік құралдары туралы мәліметтерді, мөлшерлемелерді және АЕК мәнін тексеру керек.
Жиі қойылатын сұрақтар
2026 жыл үшін көлік салығын есептеу кезінде қандай АЕК қолдану керек? — Тиісті қаржы жылының 1 қаңтарында қолданыста болатын АЕК қолданылады (ҚР СК 565-бабы). 2026 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша оның мөлшері 4 325 ₸ құрайды.
Жеңіл автомобильге арналған мөлшерлеме неге байланысты? — Қозғалтқыштың текше сантиметрмен көрсетілген көлеміне байланысты. Ауқымды таңдаған кезде оның төменгі және жоғарғы шекараларын ескеру маңызды (ҚР СК 565-бабы).
Жүк автомобиліне арналған мөлшерлемені қалай таңдау керек? — Мөлшерлеме тіркемелер есепке алынбаған жүк көтергіштігі бойынша айқындалады. Салық кодексінің 565-бабында төрт ауқым белгіленген: 1 тоннаға дейін қоса алғанда, 1 тоннадан жоғары 1,5 тоннаға дейін қоса алғанда, 1,5 тоннадан жоғары 5 тоннаға дейін қоса алғанда және 5 тоннадан жоғары.
700.01 нысаны үшін қандай мәліметтерді дайындау керек? — Мөлшерлеме айқындалатын көлік құралдарының тізбесін, тіркеу деректерін және техникалық сипаттамаларын. Есептелген соманы қосымшада көрсетілетін көрсеткіштермен салыстыру керек.
1С жүйесіндегі өткен жылғы есептеу баптауларын пайдалануға бола ма? — 2026 жыл үшін есептеу алдында орнатылған релизді, АЕК мәнін және мөлшерлемелерді тексеру қажет. «Қазақстанға арналған бухгалтерия» үшін 3.0.74.x релиздер желісі өзекті болып табылады.