Салықты есептеуге дейін нені анықтау қажет
Қазақстанда өзін-өзі жұмыспен қамтыған тұлғаның 2026 жылғы міндеттемелерін есептеуді мөлшерлемеден емес, жеке тұлғаның мәртебесі мен қолданылатын салық режимін анықтаудан бастау керек. «Өзін-өзі жұмыспен қамтыған» деген атаудың өзі есептеу үшін жеткілікті ақпарат бермейді: адамның өзін-өзі жұмыспен қамтығандарға арналған арнаулы салық режимін қолданатынын, қандай қызметпен айналысатынын, интернет-платформаны пайдаланатынын, кімдерге қызмет көрсететінін немесе жұмыстар орындайтынын және төлемді қалай алатынын анықтау қажет.
Интернет-платформаны пайдаланып жұмыс істейтін өзін-өзі жұмыспен қамтыған тұлғаға арнаулы тәртіп рұқсат етілген қызмет түрлерінің тізіміндегі қызметті жүзеге асырған кезде ғана қолданылады. Бұл ретте интернет-платформа оның операторының, тапсырыс берушінің және платформада тіркелген орындаушының өзара іс-қимылын қамтамасыз етуге тиіс (ҚР СК 721-бабы).
Есептеуге дейін мыналарды тіркеп алған жөн:
- қызметтің басталған күнін;
- ЖК ретінде тіркелудің бар-жоғын;
- өзін-өзі жұмыспен қамтығандарға арналған арнаулы салық режимінің қолданылуын;
- қызмет түрін және оның рұқсат етілген қызмет түрлерінің тізіміне сәйкестігін;
- пайдаланылатын интернет-платформаны;
- сатып алушылар мен тапсырыс берушілер тобын;
- төлемді алу тәсілін;
- есептік кезеңдегі кіріс сомасын;
- жұмыскерлердің бар-жоғын;
- төлемдерді ұстап қалатын салық агентін;
- жекелеген әлеуметтік төлемдерден босату негіздерінің бар-жоғын.
Бұл мәліметтер әртүрлі міндеттемелерді араластырмауға көмектеседі. ЖТС пен әлеуметтік төлемдердің мақсаты әртүрлі және олар есептеуде бөлек көрсетілуге тиіс. Өзін-өзі жұмыспен қамтыған тұлға интернет-платформа арқылы жұмыс істеген кезде осы платформаның операторы салық агенті болады: ол өзін-өзі жұмыспен қамтығандарға арналған арнаулы салық режимін қолданатын және платформа арқылы қызмет көрсететін жеке тұлғалар үшін ЖТС пен әлеуметтік төлемдерді ұстап қалады және аударады (ҚР СК 721-бабы).
Ақшаның түсуін өзін-өзі жұмыспен қамтыған тұлғаның қызметіне қатысты кірістен бөлек ажырату қажет. Қаражатты қайтарудың, өз шоттары арасындағы аударымның және орындалған жұмыс үшін төлемнің экономикалық мазмұны әртүрлі. Сондықтан банктік үзінді көшірмені интернет-платформаның деректерімен, шарттармен, актілермен, чектермен және операция бойынша өзге де құжаттармен салыстыру қажет.
ЖТС және әлеуметтік төлемдер: нені тексеру керек
Міндеттемелер есебін дайындау үшін оларды екі блокқа бөлген ыңғайлы: жеке табыс салығы және әлеуметтік төлемдер. Әрбір блок бойынша ұстап қалу негізі, есептеу базасы, қолданылатын мөлшерлеме, ықтимал шектер мен босатулар, аудару мерзімі және салық агенті туралы мәліметтер тексеріледі.
ЖТС бойынша мыналарды анықтау керек:
- жеке тұлғаның өзін-өзі жұмыспен қамтығандарға арналған арнаулы салық режимін қолданатынын;
- қызметтің рұқсат етілген қызмет түрлерінің тізіміне кіретінін;
- қызметтің интернет-платформаны пайдалану арқылы жүзеге асырылатынын;
- платформа операторы кірістің қандай сомасын көрсеткенін;
- салық агенті ЖТС-тың қандай сомасын ұстап қалғанын;
- ұстап қалудың қай есепті ай үшін жүргізілгенін;
- ұсталған соманың бюджетке аударылғанын.
ЖТС-тың нақты сомасын тек қызмет атауы немесе барлық банктік түсімдердің жалпы сомасы бойынша анықтауға болмайды. Интернет-платформа арқылы жұмыс істейтін өзін-өзі жұмыспен қамтыған тұлға үшін қолданылатын режим шеңберіндегі қызметтен түскен кіріске және салық агентінің міндеттерін орындайтын платформа операторының мәліметтеріне сүйену қажет (ҚР СК 721-бабы).
Әлеуметтік міндеттемелерді де ЖТС-пен бірге түсіндірілмеген бір сомаға біріктіруге болмайды. Интернет-платформа операторы әлеуметтік төлемдерді Қазақстан Республикасының Әлеуметтік кодексіне және «Міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру туралы» Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес ұстап қалады (ҚР СК 721-бабы). Сондықтан жұмыс есебінде ұсталған әрбір төлемді бөлек көрсетіп, оны оператор ұсынған егжей-тегжейлі мәліметтермен салыстыру керек.
Жұмыс есебі үшін мынадай бағандары бар кестені пайдалануға болады:
- міндеттеме түрі;
- есептік кезең;
- кіріс немесе басқа есептеу базасы;
- базаны түзету;
- қолданылатын мөлшерлеме;
- ұсталған сома;
- аудару мерзімі;
- нақты аударылған күн;
- интернет-платформа операторы;
- төлем құжатының нөмірі немесе өзге сәйкестендіргіші.
Мұндай егжей-тегжейлеу әрбір соманы тексеруге және ұсталған ЖТС-ты барлық міндеттемелердің жиынтық сомасы деп қате қабылдау немесе әлеуметтік төлемдердің бірін тиісті емес есептік кезеңге жатқызу жағдайларын болдырмауға мүмкіндік береді.
Есептеу және төлеу тәртібі
Практикалық алгоритм бастапқы деректерді жинаудан басталады. Есептік кезеңдегі интернет-платформа мәліметтерін, шарттарды, актілерді, чектерді, банктік түсімдерді, қайтарымдарды және өзге де құжаттарды салыстыру қажет. Егер төлем мақсаты оны нақты қызметпен немесе жұмыспен байланыстыруға мүмкіндік бермесе, операцияны жұмыс есебіне енгізгенге дейін құжаттар бойынша сәйкестендіру керек.
Бұдан әрі мынадай ретпен әрекет ету ұсынылады:
- Жеке тұлғаның мәртебесі мен қолданылатын салық режимін анықтау.
- Қызметтің интернет-платформа арқылы режимді қолдануға рұқсат етілген қызмет түрлерінің тізіміне кіретінін анықтау.
- Пайдаланылатын сервистің оператордың, тапсырыс берушінің және орындаушының өзара іс-қимылын қамтамасыз ететін интернет-платформа белгілеріне сәйкестігін тексеру (ҚР СК 721-бабы).
- Есептік кезеңді анықтап, оған қатысты операцияларды жинау.
- Қызметтен түскен кірісті экономикалық мазмұны өзге түсімдерден ажырату.
- Кіріс пен ұсталған ЖТС сомасын интернет-платформа операторының мәліметтерімен салыстыру.
- Ұсталған әрбір әлеуметтік төлемді бөлек салыстыру.
- Ұсталған сомаларды төлем құжаттарымен және ақпараттық жүйенің қолжетімді деректерімен салыстыру.
- Оператордың ұсталған ЖТС-ты белгіленген мерзімде аудару міндетін орындағанын тексеру.
Барлық аралық мәндерді сақтаған дұрыс. Егер есептеу кестеде немесе есепке алу бағдарламасында орындалса, бастапқы кіріс, кезең, қолданылған формула, ЖТС сомасы және жекелеген әлеуметтік төлемдердің сомалары көрініп тұруға тиіс. Бұл қайта тексеруді және платформа операторының мәліметтерімен сәйкессіздіктерді іздеуді жеңілдетеді.
Интернет-платформа операторы ұсталған ЖТС-ты бюджетке есепті айдан кейінгі айдың 15-інен кешіктірмей аударады. Оператор ұсталған әлеуметтік төлемдерді Қазақстан Республикасының Әлеуметтік кодексінде және «Міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру туралы» Қазақстан Республикасының Заңында көзделген мерзімдерде төлейді (ҚР СК 721-бабы).
Төлемді салыстыру кезінде кезеңді, мақсатын, төлеушінің сәйкестендіру деректерін және салық агенті туралы мәліметтерді тексеру маңызды. Бір операция екі рет есепке алынбауы және қате айға жатқызылмауы үшін ұстап қалуды растауды интернет-платформаның есебімен немесе өзге де егжей-тегжейлі мәліметтерімен салыстыру керек.
1С жүйесіндегі есеп және қателерді бақылау
1С жүйесіндегі автоматты есептеу конфигурацияға, релиз нұсқасына және толтырылған баптауларға байланысты. 2026 жылы жұмыс істеу үшін «Қазақстанға арналған бухгалтерия» 3.0.74.x және «Қазақстанға арналған жалақы және персоналды басқару» 3.1.37.x релиздері өзекті. Есептеуді орындағанға дейін қажетті конфигурацияның жаңартуы орнатылғанына және жеке тұлғаның мәртебесі, режимі мен баптаулардың қолданылу кезеңі туралы мәліметтердің дұрыс толтырылғанына көз жеткізу қажет.
Бағдарламада кемінде мыналарды тексеру керек:
- жеке тұлғаның салық мәртебесін;
- өзін-өзі жұмыспен қамтығандарға арналған арнаулы салық режимінің қолданылуын;
- баптаулардың қолданылу кезеңін;
- көрсетілетін кіріс түрлерін;
- интернет-платформа операторының деректерін;
- әлеуметтік төлемдер баптауларын;
- жекелеген төлемдерден босату негіздерінің бар-жоғын;
- регламенттелген есептерді;
- деректемелер мен аудару кезеңін.
Автоматты есептеуден кейін бір кезең үшін қолмен бақылау тексеруін жүргізген пайдалы. Бағдарламадағы сомалар бастапқы құжаттармен, интернет-платформаның егжей-тегжейлі мәліметтерімен және бөлек есептеумен салыстырылады. Егер нәтиже өзгеше болса, алдымен операция күні, кіріс түрі, төлеушінің мәртебесі, есепті кезең және есепке алу базасының баптаулары тексеріледі.
Жиі кездесетін тәуекелдер — баптаулар кезеңінің дұрыс көрсетілмеуі, түсімнің екі рет көрсетілуі, қайтарымның есепке алынбауы, жеке аударымдардың қызметтен түскен кіріспен араластырылуы, интернет-платформа деректерімен сәйкессіздік және жекелеген әлеуметтік төлемнің өткізіліп алынуы. Бұған қоса есептеуге басқа айға қатысты немесе платформа арқылы орындалған қызметтер мен жұмыстарға байланысты емес операциялардың енгізілмегенін тексеру керек.
Егер орнатылған релиз қолданылатын тәртіпті дұрыс көрсетуге мүмкіндік бермесе, жұмыс есебін әрбір міндеттеме бойынша егжей-тегжейлей жүргізіп, интернет-платформа операторының деректерімен салыстыру керек. Есепке алу жүйесінде құжаттың қалыптастырылу фактісінің өзі ұсталған соманы және оны аудару кезеңін растау үшін жеткіліксіз.
Жиі қойылатын сұрақтар
Өзін-өзі жұмыспен қамтыған тұлғаның салығын барлық түсімнен бір пайызбен есептеуге бола ма? — Барлық банктік түсімдерді талдаусыз мұндай есепке енгізуге негіз жоқ. Алдымен режимді анықтап, тиісті қызметтен түскен кірісті бөліп көрсету және оны интернет-платформа операторының мәліметтерімен салыстыру қажет.
Әлеуметтік төлемдер ЖТС сомасына кіре ме? — ЖТС пен әлеуметтік төлемдерді бөлек есептеп, бөлек бақылау керек. Интернет-платформа арқылы қызмет атқарған кезде оператор салық агенті ретінде ЖТС пен заңнамада көзделген әлеуметтік төлемдерді ұстап қалады және аударады (ҚР СК 721-бабы).
Өз шоттары арасындағы аударымды кіріс ретінде есепке алу керек пе? — Аударымның банктік үзінді көшірмеде көрсетілуінің өзі операцияның мазмұнын ашпайды. Жұмыс есебі үшін аударымды банктік және растайтын құжаттар бойынша сәйкестендіріп, қызметтер немесе жұмыстар үшін төлемнен ажырату керек.
Өзін-өзі жұмыспен қамтыған тұлға интернет-платформа арқылы жұмыс істеген кезде ЖТС-ты кім аударады? — Интернет-платформа операторы салық агенті болып табылады және өзін-өзі жұмыспен қамтығандарға арналған арнаулы салық режимін қолданатын әрі осы платформа арқылы қызметін жүзеге асыратын жеке тұлға үшін ЖТС-ты ұстап қалады және аударады (ҚР СК 721-бабы).
1С жүйесіндегі автоматты есептеуге толық сенуге бола ма? — Есептеу релизге, баптауларға және бастапқы деректерге байланысты. Нәтижені құжаттармен және интернет-платформа операторының егжей-тегжейлі мәліметтерімен салыстыру қажет.
2026 жылы ЖТС аударудың қандай мерзімі қолданылады? — Салық агенті ұсталған ЖТС-ты есепті айдан кейінгі айдың 15-інен кешіктірмей аударады (ҚР СК 721-бабы). Әлеуметтік төлемдерді төлеу мерзімдері тиісті төлем түрін реттейтін заңнамада айқындалады.
Дереккөздер
Қазақстан Республикасының Салық кодексі, 721-бап «Интернет-платформаны пайдалана отырып қызметін жүзеге асыратын өзін-өзі жұмыспен қамтығандардың арнаулы салық режимін қолдану ерекшеліктері».