2026 жылы ТМҚ-ның келіп түсуі, ішкі орын ауыстыруы, есептен шығуы және қалдықтары 1С-те операцияның нақты мазмұнына сәйкес және бастапқы құжаттардың негізінде жеке құжаттармен көрсетіледі. Негізгі құрал ретінде есепке алынатын жеңіл автомобиль үшін арнайы салықтық қағида көзделген: егер оны алу немесе сатып алу бойынша шот-фактураны жазып беру күні 2026 жылғы 1 қаңтардан басталатын кезеңге сәйкес келсе, ҚР СК-нің 49-тарауындағы талаптар сақталған кезде ҚҚС 2026 жылы есепке жатқызылады (ҚР СК-нің 832-бабы).
1С-те ТМҚ есебін қалай ұйымдастыру керек
ТМҚ — ұйым сатып алатын, сақтайтын, сақтау орындары арасында беретін, қызметінде пайдаланатын немесе өткізетін қорлар. Олардың 1С-тегі есебі номенклатура, қоймалар, есеп шоттары және қозғалыс құжаттары негізінде жүргізіледі. Деректемелердің нақты жиынтығы қолданылатын конфигурацияға, оның нұсқасына және есепке алу баптауларына байланысты.
Операцияларды рәсімдеуге дейін номенклатура карточкаларын тексеріңіз. Атауы тауарды немесе материалды бірмәнді анықтауға мүмкіндік беруі, ал өлшем бірлігі бастапқы құжаттарға сәйкес келуі тиіс. Карточкалардың қайталануы түгендеуді қиындатады және бір қордың есептерде әртүрлі жолдарда көрсетілуіне әкелуі мүмкін.
Әрбір қозғалыс үшін төрт элемент маңызды:
- қандай номенклатура келіп түсті немесе есептен шықты;
- операция қандай мөлшерде көрсетілді;
- қозғалысқа қай қойма қатысады;
- жазба қандай бастапқы құжаттың негізінде жасалды.
Құжат өткізілгеннен кейін қалыптастырылған қозғалыстарды тексеріп, қажетті ұйымның, қойманың, номенклатураның және күннің таңдалғанына көз жеткізу керек. Құжатты өткізу фактісінің өзі операцияның дұрыс көрсетілгенін растамайды: тауар карточкасындағы, сақтау орнындағы, мөлшердегі немесе күндегі қате қозғалыстар мен қалдықтарды талдау кезінде ғана анықталуы мүмкін.
Партиялар мен шығу көздері бойынша талдамалы есеп қолданылатын конфигурацияның баптауларына және бастапқы құжаттардағы мәліметтерге сәйкес толтырылады. Егер жұмыс базасында тауарлардың виртуалды қоймадағы есебі жүргізілсе, бухгалтерлік деректер осы контурдың тиісті мәліметтерімен бірдей ұйым, қойма, номенклатура және кезең бойынша салыстырылады.
1С-те ТМҚ-ны орын ауыстыру: нені тексеру керек
ТМҚ-ны орын ауыстыру бір ұйымның ішіндегі сақтау орнының ауысуын білдіреді. Операцияны дұрыс көрсету үшін ішкі орын ауыстыруға арналған операция түрін таңдап, жөнелтуші қойма мен алушы қойманы көрсету қажет. Сатып алу, өткізу немесе есептен шығару операцияның нақты мазмұнына сәйкес жеке құжаттармен рәсімделеді.
Орын ауыстыруды рәсімдеу алдында жөнелтуші қоймада қажетті мөлшердің бар-жоғын тексеріңіз. Содан кейін жөнелтуші қойманы, алушы қойманы, номенклатураны, мөлшерді, күнді және операцияның негізін көрсетіңіз. Құжаттың атауы, оның деректемелерінің құрамы және пәрменнің орналасуы 1С конфигурациясына, нұсқасына және баптауларына қарай өзгеше болуы мүмкін, сондықтан жұмыс базасының интерфейсін басшылыққа алу керек.
Құжат өткізілгеннен кейін конфигурацияда қолжетімді қойма қалдықтары немесе операция жасалған күнгі қозғалыстар туралы есепті қалыптастырыңыз. Жөнелтуші қоймадағы мөлшер азаюы, ал алушы қоймадағы мөлшер дәл сондай мөлшерге ұлғаюы тиіс. Егер жалпы қалдық негізсіз өзгерсе немесе тауар қосарланып көрсетілсе, күнді, ұйымды, операция түрін, номенклатураны, өлшем бірлігін, қоймаларды және құжат қозғалыстарын ретімен тексеріңіз.
Ішкі бақылау үшін орын ауыстыру құжатына ұйымның құжат айналымында көзделген бастапқы құжат қоса тіркеледі немесе байланыстырылады. Рәсімдеу тәртібі мен жауапты тұлғалардың тізбесі есеп саясатында және ішкі регламенттерде бекітіледі. Қалдықты түзету үшін ғана орын ауыстыруды есептен шығару құжатымен алмастыруға болмайды: мұндай құжат шаруашылық операцияның басқа мазмұнын көрсетеді.
Егер тауар виртуалды қоймада есепке алынса, ішкі орын ауыстырудан кейін екі есеп контурындағы мәліметтерді де тексеру қажет. Салыстыру бір ұйым, номенклатура, қойма, мөлшер және күн бойынша орындалады. Алшақтық болған жағдайда алдымен деректер сәйкес келмей қалған құжатты тауып, содан кейін оны тиісті кезең үшін рұқсат етілген реттілікпен түзетеді.
Келіп түсу, түзетулер және қалдықтарды салыстырып тексеру
ТМҚ келіп түскен кезде 1С-ке жеткізушінің бастапқы құжаттарындағы деректер: атауы, мөлшері, құны, күні және құжат нысанында көзделген басқа да деректемелер көшіріледі. Құжатты өткізгенге дейін бұл келіп түсудің бұрын тіркелмегенін тексеру маңызды. Қайта енгізу қалдықты ұлғайтып, жеткізушімен есеп айырысу деректерін бұрмалауы мүмкін.
Егер қате келіп түсу көрсетілгеннен кейін анықталса, түзету тәсілі қай деректеменің қате көрсетілгеніне қарай таңдалады: мөлшері, құны, номенклатурасы, күні немесе электрондық шот-фактурамен байланысы. Алдымен бастапқы және түзетілген құжаттар салыстырылады, содан кейін байланысты құжаттар мен қозғалыстар тексеріледі. Бұрын өткізілген құжатты өзгерту алдында оның кейінгі операцияларға және жабылған есептік кезеңдерге әсері бағаланады.
Егер келіп түсу түзетілгеннен кейін жұмыс базасында ЭШФ-мен байланыс көрсетілмесе, бастапқы келіп түсу деректемелерін, ЭШФ деректерін және құжаттар арасындағы бар байланысты тексеріңіз. Одан арғы әрекет қолданылатын конфигурацияда іске асырылған түзету тетігіне байланысты: бастапқы және түзетілген құжаттар салыстырылғаннан кейін байланыс жұмыс базасында қолжетімді құралдармен қалпына келтіріледі немесе қайта рәсімделеді.
Алшақтықтарды бақылау үшін конфигурацияда көзделген бухгалтерлік деректер мен виртуалды қойма мәліметтерін салыстырып тексеру есебі қолданылады. Кейбір нұсқалар мен баптауларда ол «Бухгалтерлік есеп және ВҚ деректері бойынша ТМҚ-ны салыстырып тексеру» деп аталуы мүмкін. Талдау алдында есеп көрсеткіштерінің құрамы мен іріктеу талаптарын тексеру керек, өйткені олар салыстыруға қандай ұйымдардың, қоймалардың, есеп шоттарының, номенклатураның және шығу көздерінің енгізілгенін айқындайды.
Есептің орналасуы конфигурацияның нұсқасы мен баптауларына байланысты. Егер «Бухгалтерлік есеп және ВҚ деректері бойынша ТМҚ-ны салыстырып тексеру» пәрмені «Номенклатура және қойма» бөлімінде қолжетімді болса, есеп сол жерден қалыптастырылады; басқа интерфейсте оны қойма есептерінің тізімі немесе пәрмендерді іздеу арқылы табады. Салыстырып тексеруді кезеңді жабу кезінде, түгендеу алдында және қалдықтарға әсер еткен операциялар түзетілгеннен кейін орындаған орынды.
Егер есеп алшақтықты көрсетсе, мына ретпен әрекет етіңіз:
- Ұйымды, қойманы, номенклатураны, өлшем бірлігін және күнді салыстырыңыз.
- Сәйкессіздік туындағанға дейінгі алғашқы қозғалысты табыңыз.
- Тиісті кезеңдегі келіп түсулерді, орын ауыстыруларды, өткізулерді, қайтаруларды және есептен шығаруларды тексеріңіз.
- Құжаттардың дұрыс хронологиялық ретпен өткізілгеніне және таңдалған ұйымға қатысты екеніне көз жеткізіңіз.
- Түзетуден кейін есепті дәл сол іріктеу талаптарымен және сол күнге қайта қалыптастырыңыз.
Себебін анықтамай қалдықты қолмен жасалатын операция арқылы түзету қауіпті: мұндай жазба қате немесе жоқ құжатты жасыруы мүмкін, бірақ есеп контурлары арасындағы алшақтықты жоймайды. Алдымен сәйкессіздікке себеп болған операция, күн және бастапқы құжат анықталады, содан кейін кезең, байланысты құжаттар және база баптаулары ескеріле отырып, есеп жазбасы түзетіледі.
Жиі қойылатын сұрақтар
1С-те ТМҚ-ны орын ауыстыру үшін не қажет? — Жөнелтуші қойма мен алушы қойманы анықтап, номенклатураны таңдап, мөлшерді, күнді және негізді көрсету қажет. Құжат өткізілгеннен кейін оның қозғалыстары мен екі қоймадағы қалдықтарды тексеру керек.
1С-те бухгалтерлік есеп пен виртуалды қоймадағы ТМҚ-ны қайдан тексеруге болады? — Конфигурацияда қолжетімді бухгалтерлік деректер мен виртуалды қойма мәліметтерін салыстырып тексеру есебін пайдаланыңыз. Оның атауы мен орналасуы нұсқа мен баптауларға байланысты; жұмыс базасында ол «Номенклатура және қойма» бөлімінде орналасуы мүмкін.
Орын ауыстырудан кейін неліктен теріс қалдық пайда болды? — Бұған қате күн, жөнелтуші қойманың дұрыс таңдалмауы, операция жасалған сәтте қалдықтың жеткіліксіз болуы, номенклатурадағы қате немесе құжаттарды өткізу реттілігінің бұзылуы себеп болуы мүмкін. Себеп теріс қалдық пайда болған алғашқы құжаттан бастап тауар қозғалыстары бойынша анықталады.
Түзетілген келіп түсу ЭШФ-мен байланыстырылмаса, не істеу керек? — ЭШФ, бастапқы келіп түсу және түзетілген құжат деректемелерін салыстырып, содан кейін жұмыс базасындағы қолданыстағы байланысты тексеріңіз. Барлық байланысты құжаттар тексерілгеннен кейін байланыс конфигурацияда көзделген тәсілмен қалпына келтіріледі немесе қайта рәсімделеді.
ТМҚ-ны салыстырып тексеруді қашан орындау керек? — Салыстырып тексеру кезеңді жабу кезінде, түгендеу алдында, жаппай орын ауыстырулардан кейін, құжаттар түзетілгеннен кейін және қалдықтардағы сәйкессіздіктер анықталған кезде орындалады. Салыстырмалылықты қамтамасыз ету үшін қайталама есеп дәл сол іріктеу талаптарымен және сол күнге қалыптастырылады.
Дереккөздер
2026 жылы қолданыстағы Қазақстан Республикасының Салық кодексі: 832-бап — негізгі құрал ретінде есепке алынатын жеңіл автомобиль бойынша ҚҚС-ты есепке жатқызу туралы өтпелі ереже.