3.4.5.21 «Қазақстан үшін сауданы басқару» (3.4 редакциясы) релизінде тексерілді.
Контрагент шот жіберді, ал сізде базада осы тауарға басқа баға шығып тұр. Немесе менеджер шағымданады: «көтерме саудада сатып алу бағасынан арзанға сатамын». Немесе бухгалтер өткізуде ҚҚС-сыз соманы көреді, ал ҚҚС-пен болуы керек еді. Дерлік әрдайым түбірі біреу — дұрыс бапталмаған баға түрі. Бұл — сату, сатып алу және қойма есептеріндегі барлық бағалар шығатын прайс-парақтың сол «бағанасы». Оны бір рет дұрыс құрып, енді айырмашылықтарды ұстамайтын болайық.
1. Мақсаты
«Баға түрлері» — прайс-парақтың бағаналарын сипаттайтын анықтамалық: сатып алу, бөлшек, көтерме, дилерлік және т. б. Әр баған үшін валютаны, бағаға ҚҚС кіретінін немесе кірмейтінін, бағаның қалай есептелетінін (қолмен, үстемемен, формуламен) және қалай дөңгелектелетінін көрсетесіз. Кейін бұл баға түрлері «Номенклатура бағаларын белгілеу» құжатына, тапсырыстарға және өткізулерге қойылады.
2. Қайдан табуға болады
CRM және маркетинг бөлімі → Бағалар блогы → Баға түрлері. Екінші жол — НСМ және әкімшілендіру → Номенклатура → Баға түрлері (қосылған функцияларға байланысты).
Тізімді тікелей ашу үшін: Басты мәзір → Қызмет → Навигациялық сілтеме бойынша өту және мынаны қойыңыз:
e1cib/list/Справочник.ВидыЦен
«Бағалар» бөлімі көрінбесе — НСМ және әкімшілендіру → CRM және маркетинг → Бірнеше баға түрі функционалдық опциясын қосыңыз (бір баға түрі болғанда анықтамалық жасырылған).
2а. Өз релизіңізді қалай білуге болады
Басты мәзір (сол жоғарыдағы ☰ таңбашасы) → Анықтама → Бағдарлама туралы. Ашылған терезеде: «Конфигурация» жолы — бұл релиз (мысалы, «Қазақстан үшін сауданы басқару, 3.4 редакциясы (3.4.5.21)»), «Платформа» жолы — 1С:Кәсіпорын нұсқасы. Егер сіздің релизіңіз өзгеше болса — өрістердің орналасуы сәл өзгеруі мүмкін, бірақ логикасы сол қалпы.
3. Қалай толтыру керек
Жасау түймесін басыңыз. Форма ықшам, бірақ әр өріс құжаттардағы қорытынды сомаға әсер етеді.
| Өріс | Не үшін керек және қате болса не болады |
|---|---|
| Атауы (міндетті) | Баған атауы: «Көтерме», «Бөлшек», «Сатып алу». Менеджерлер бағаны таңдағанда көреді. Бос сақталмайды. Мағынасына қарай жазыңыз, «Баға түрі 1» деп емес — кейін есептерде түсінбей қаласыз. |
| Формулаларға арналған идентификатор | Басқа формулалар осы баға түріне сілтейтін қысқа код (бос орынсыз латын/кирилл әріптері). «Көтерме = Сатып алу × 1,3» деп жоспарласаңыз — базалық баға идентификаторынсыз формула құрылмайды. |
| Бағаға ҚҚС кіреді (негізгі жалауша) | Қойылса — енгізілген баға ҚҚС 16%-ды өз ішінде қамтиды, бағдарлама оны есептеу жолымен бөліп алады. Алынса — баға «таза», ҚҚС үстінен есептеледі. Шатастырсаңыз — өткізу 16%-ға өзгеше сомамен кетеді. Бөлшек сауда үшін әдетте кіреді, көтерме үшін өзіңіз шешесіз, бірақ бүкіл тізбекте бірдей болуы керек. |
| Валюта (міндетті) | Бағаны сақтайтын валюта: теңге (₸). Доллар қойып, теңгемен сатсаңыз — баға бағам бойынша қайта есептеледі, сомалар «жылжиды». ҚР үшін дерлік әрдайым KZT. |
| Бағаны белгілеу тәсілі (барлық мінез-құлықты анықтайды) | Нұсқалары төменде. Бұл — бас ауыстырғыш: бағаны қолмен есептейсіз бе, әлде бағдарлама сіз үшін жасай ма. |
| Саты кезінде пайдалану / тек базалық ретінде | «Тек базалық ретінде» — баға түрі формулаларда көрінеді, бірақ менеджерге тапсырыста қолжетімсіз. Осылай сатып алу бағасын саудадан жасырады. Алуды ұмытсаңыз — сатып алу бағасы өткізу құжаттарына «ағып кетеді». |
| Дөңгелектеу | Дәлдік (1 ₸-ге дейін, 10 ₸-ге дейін) және ереже: «арифметикалық ережелер бойынша» немесе «жоғары жаққа қарай». Бөлшек сауда үшін 1 347 ₸ секілді баға белгілері болмас үшін «5/10 ₸-ге дейін жоғары жаққа қарай» ыңғайлы. |
Бағаны белгілеу тәсілдері
- Қолмен белгіленеді — бағаны «Номенклатура бағаларын белгілеу» құжатына өзіңіз енгізесіз. Толық бақылау, бірақ барлық қолмен жұмыс та сізде.
- Басқа баға түріне үстеме — «Көтерме = Сатып алу + 30 %». Базалық баға түрі мен пайызды көрсетесіз. Ең жиі таңдалатын нұсқа.
- Түсімге үстеме — баға тауардың соңғы түсім бағасынан есептеледі. Сатып алу өзгерсе — өткізу бағасы автоматты түрде өзгереді.
- Ерікті формула (АБ деректері бойынша) — формула конструкторы арқылы күрделі схемалар (бірнеше бағаның максимумы/минимумы, топтар бойынша әртүрлі үстемелер).
Үстеме тәсілдері үшін Базалық баға түрі және Үстеме/жеңілдік % өрістері пайда болады — екеуі де міндетті, әйтпесе баға есептелмейді.
4. Сандармен талданған мысал
Алматыдағы сауда фирмасы үшін екі баған құрамыз.
1-қадам. «Сатып алу» баға түрі — тәсілі «Қолмен белгіленеді», валютасы KZT, «Бағаға ҚҚС кіреді» жалаушасы алынған, «тек базалық ретінде». Номенклатура бағаларын белгілеу құжаты арқылы «Кофе машина» тауарына қоямыз: сатып алу 100 000 ₸ (ҚҚС-сыз).
2-қадам. «Көтерме» баға түрі — тәсілі «Басқа баға түріне үстеме», базалық баға түрі — «Сатып алу», үстеме 30 %, «Бағаға ҚҚС кіреді» жалаушасы қойылған, дөңгелектеу 10 ₸-ге дейін жоғары жаққа, идентификаторы Opt.
Бағдарлама көтерме бағаны ҚҚС-пен есептейді:
- ҚҚС-сыз база: 100 000 × 1,30 = 130 000 ₸;
- ҚҚС 16 %: 130 000 × 16 % = 20 800 ₸;
- ҚҚС-пен баға: 150 800 ₸ → 10 ₸-ге дейін дөңгелектегеннен кейін = 150 800 ₸.
3-қадам. Көтерме баға бойынша 1 дана сату. Өткізуде сома 150 800 ₸ (оның ішінде ҚҚС 20 800 ₸), өзіндік құны 100 000 ₸. ҚР типтік шоттар жоспары бойынша жазбалар:
| Дт | Кт | Сома, ₸ | Операция |
|---|---|---|---|
| 1210 | 6010 | 130 000 | ҚҚС-сыз түсім |
| 1210 | 3130 | 20 800 | Төленуге тиіс ҚҚС (16 %) |
| 7010 | 1330 | 100 000 | Тауардың өзіндік құны есептен шығарылды |
Мәміле бойынша жалпы табыс: 130 000 − 100 000 = 30 000 ₸ — дәл сіздің үстемеңіз. Егер қателесіп көтерме үшін «Бағаға ҚҚС кіреді» жалаушасын алып тастасаңыз, бағдарлама 150 800-дің үстінен 16 % есептейтін еді, ал сатып алушы 150 800 ₸ орнына 174 928 ₸-ге шот алар еді — актідегі «басқа сома» осылай пайда болады.
5. Операция түрлері (анықтамалық не береді)
Анықтамалықтың өзі бухгалтерлік жазбалар жасамайды. Ол мыналар пайдаланатын баға белгілеу моделін береді:
- қолмен белгілеу — бағалар тек «Бағаларды белгілеу» арқылы;
- базалық баға түріне үстеме/жеңілдік — басқа бағаннан автоматты қайта есептеу;
- түсім бағасына үстеме — сатып алуға байланысу;
- АБ деректері бойынша ерікті формула — СКД-конструктор арқылы есептеу.
6. Жазу және пайдалану кезінде не қалыптасады
Анықтамалық элементін жазу кезінде бухгалтерлік жазбалар және ЭШФ/ЖЖШ болмайды — бұл нормативтік-анықтамалық ақпарат. Жазу баға түрінің баптауын бекітіп, оны құжаттарда қолжетімді етеді.
Бағалардың өзі бөлек сақталады — «Номенклатура бағалары» мәліметтер регистрінде, оған Номенклатура бағаларын белгілеу құжаты жазады (сол жерде сіздің баға түріңіз таңдалады).
Жазбалар, ЭШФ және ЖЖШ осы баға түрінің бағасы қойылған сату/сатып алу құжаттарында пайда болады: өткізу 1210 / 6010 / 3130 / 7010 шоттары бойынша қозғалыстар (мысалды қараңыз) және ЭШФ АЖ-дағы ЭШФ шығарылымын, ал қадағаланатын/импорттық тауарлар айналымында — ЖЖШ қалыптастырады. Яғни дұрыс баға түрі — ЭШФ-қа дұрыс сома мен дұрыс 16% ҚҚС кетуінің кепілі.
7. Баспа формалары
Анықтамалық элементінің формасынан баспа формасы жоқ. Баға түрлері басқа объектілер арқылы басып шығаруға қатысады:
- Прайс-парақ (CRM және маркетинг → Бағалар → Прайс-парақты басып шығару) — прайс бағандары дәл сіздің баға түрлеріңіз;
- Номенклатура бағаларын белгілеу — таңдалған баға түрі бағаны бар құжатты басып шығару;
- Төлемге шот / Клиент тапсырысы / Өткізу — бағасы тағайындалған баға түрінен алынатын баспа формалары.
8. Жиі кездесетін қателер
«Базалық баға түрі толтырылмаған» — «Басқа баға түріне үстеме» тәсілін таңдадыңыз, бірақ қай түрге деп көрсетпедіңіз. Баға түрін ашыңыз, Базалық баға түрі және Үстеме % өрісін толтырыңыз.
«Бағаны есептеу формуласында циклдік сілтеме» — «Көтерме» «Дилерлікке» сілтейді, ал «Дилерлік» кері «Көтермеге» сілтейді. Циклді үзіңіз: үстеме тәуелсіз базалық түрден келуі керек (әдетте қолмен белгіленетін «Сатып алу»).
Өткізудегі баға күтілгеннен 16%-ға көп/аз — баға түрі мен құжаттағы баға баптауы арасында «Бағаға ҚҚС кіреді» жалаушасының сәйкессіздігі. Жалаушаны «сатып алу → көтерме → бөлшек» тізбегінің барлығында бірдей етіңіз.
«Валюта өрісінің мәні толтырылмаған» — баға түрін валютасыз сақтайсыз. KZT қойыңыз.
Менеджер тапсырыста сатып алу бағасын көреді — базалық баға түрінде «тек базалық ретінде» қойылмаған. «Сатып алуды» ашыңыз, «Саты кезінде пайдалану» алыңыз / «Тек базалық» қойыңыз.
9. Жиі қойылатын сұрақтар
1. Баға түрі мен бағаның өзі қалай ерекшеленеді? Баға түрі — ереже мен баған (қалай есептеу, қандай валютада, ҚҚС-пен немесе онсыз). Нақты санды «Номенклатура бағаларын белгілеу» құжаты «Номенклатура бағалары» регистрінде сақтайды.
2. Қанша баға түрін құруға болады? Қалағаныңызша. Типтік жиынтық: Сатып алу, Бөлшек, Көтерме, Ұсақ көтерме, Дилерлік. Басты шарт — «Бірнеше баға түрі» опциясын қосу.
3. «Көтерме = сатып алу + 30 %» дегенді қалай жасауға болады? «Басқа баға түріне үстеме» тәсілі, базалық — «Сатып алу», пайызы 30. Сатып алуды өзгертсеңіз — көтерме кезекті баға белгілеуде автоматты қайта есептеледі.
4. «Бағаға ҚҚС кіреді» жалаушасын қою керек пе? Мақсатқа қарай шешесіз, бірақ бүкіл тізбекте бірдей болуы керек. Бөлшек сауда үшін әдетте қосулы (ҚҚС-пен баға белгісі). ҚР-да 2026 жылға ҚҚС — 16 %, бағдарлама оны есептеу жолымен бөліп алады.
5. Неге өткізуде баға қойылмайды? Не осы баға түрі үшін құжат күніне «Бағаларды белгілеу» жасалмаған, не баға түрі «тек базалық ретінде» деп белгіленген және саудада қолжетімсіз, не клиентпен келісімде/шартта таңдалмаған.
6. Бағаны валютада сақтап, теңгемен сатуға бола ма? Иә, баға түрінің валютасын көрсетіңіз (мысалы, USD) — теңгедегі құжатқа қойылғанда бағдарлама күндегі бағам бойынша қайта есептейді. Бірақ тұрақты бағалар үшін бірден KZT-де жүргізген сенімдірек.
7. Баға белгілерін 10 теңгеге дейін дөңгелектеуді қалай баптауға болады? Баға түрінде дөңгелектеу дәлдігін 10 деп қойып, «жоғары жаққа қарай» ережесін таңдаңыз. 150 803 ₸ баға 150 810 ₸-ге айналады.
8. Неге баға түрін жоюға болмайды? Ол құжаттарда (баға белгілеулер, өткізулер, келісімдер) қолданылып қойған. Жоюға белгілеп, «Белгіленген объектілерді жою» іске қосыңыз — бағдарлама оның қайда қолданылғанын көрсетеді.
9. Баға түрі ЭШФ-қа әсер ете ме? Тікелей жоқ, бірақ ол арқылы өткізуге баға мен ҚҚС сомасы түседі, олар ЭШФ-қа кетеді. Қате ҚҚС жалаушасы → электрондық шот-фактурадағы салық сомасы қате болады.
10. Бір тауарды әртүрлі клиенттерге әртүрлі бағамен қалай сатуға болады? Бірнеше баға түрін құрып, керегін нақты клиенттің сату шарттары туралы келісіміне (немесе шартына) байлаңыз.
10. Іргелес құжаттар
- Баға түрі негізінде жұмыс істейді: Номенклатура бағаларын белгілеу құжаты (сандарды енгізеді), Сату шарттары туралы келісімдер, Клиент тапсырысы, Тауарлар мен қызметтерді өткізу, Төлемге шот, Прайс-парақты басып шығару.
- Баға түрлері мыналарға сүйенеді: Номенклатура анықтамалығы (кімге баға), Валюталар (баға валютасы), Номенклатура бағалары регистрі (мәндер нақты сақталатын жер), ҚҚС баптаулары (мөлшерлемесі 16 %).
Өз релизіңізді қалай білуге болады: Басты мәзір → Анықтама → Бағдарлама туралы — онда 1С:Кәсіпорын платформасының нұсқасы және конфигурация релизі көрсетілген.
Әдістемелік нұсқаулық 3.4.5.21 «Қазақстан үшін сауданы басқару» (3.4 редакциясы) релизіне арналып дайындалды. Конфигурацияны жаңартқанда өрістердің орналасуын тексеріп алыңыз.