2026 жылы 1С-тегі қате объектіні байланысты құжаттарды және операцияның есепте көрсетілуін тексергеннен кейін ғана штаттық пәрмен арқылы жойыңыз; егер құжат экспортты немесе импортталған тауарларды есепке қабылдауды растаса, оны техникалық жою айналымның немесе салық салынатын импорттың белгіленген күнін өзгертпейді (ҚР СК 516-б.).
Нақты нені жою қажет
«1С-те қалай жоюға болады» деген сұрау әртүрлі объектілерге: құжатқа, құжат жолына, анықтамалық элементіне, тапсырмадағы файлға немесе пайдаланушы сеансына қатысты болуы мүмкін. Барлық нұсқаға ортақ қауіпсіз алгоритм жоқ. Алдымен бухгалтер қандай объект таңдалғанын, оның қайда жасалғанын және онымен қандай операциялар байланысты екенін анықтауы керек.
Егер есепке алу құжаты туралы сөз болса, жою алдында операцияның тіркелімдер мен есептілікте көрсетілгенін, құжаттың төлеммен, өткізумен, түсіммен, шот-фактурамен немесе кейінгі түзетумен байланысын тексеру қажет. Экспорт үшін айналым күні тиеп-жөнелтуді растайтын уақыты бойынша бірінші бастапқы есепке алу құжаты негізінде айқындалады, ал салық салынатын импорт үшін тауарларды есепке қабылдау күнін және оларды әкелу күнін айқындау қағидалары қолданылады (ҚР СК 516-б.). Сондықтан интерфейсте жою пәрменінің болуы құжатты есепке алу салдарын талдамай жоюға болатынын білдірмейді.
Іс жүзіндегі тәртіп мынадай:
- Объектіні ашып, оның түрін, күнін, ұйымды және шаруашылық операцияны нақтылаңыз.
- Байланысты құжаттарды және оның негізінде қалыптастырылған деректерді тексеріңіз.
- Объектінің шынымен қате жасалғанына және оны түзету немесе өткізуден бас тарту қажет емес екеніне көз жеткізіңіз.
- Қажет болса, растаушы мәліметтерді сақтап, әрекетті жауапты қызметкермен келісіңіз.
- Орнатылған конфигурацияда және берілген құқықтар шегінде қолжетімді штаттық пәрменді ғана пайдаланыңыз.
Пәрмендер мен интерфейс бөлімдерінің атаулары конфигурация мен релизге байланысты өзгеше болуы мүмкін. Сондықтан әрекеттердің ретін 1С-тің басқа нұсқасынан көшірмей, нақты жолды орнатылған шешімнің интерфейсі бойынша анықтау керек.
Құжатты немесе элементті қауіпсіз жою жолы
Егер объект өткізілген болса, алдымен өткізуден бас тартудың салдарын бағалаңыз. Өткізілген құжатта есепке алу қозғалыстары болуы мүмкін, ал оны өзгерту немесе жою өзара есеп айырысуға, қалдықтарға және есептілікке әсер етуі ықтимал. Тәуелділіктерді тексермей мұндай объектіні жою қауіпті.
Көптеген конфигурацияларда объектіге алдымен жою белгісі қойылады, содан кейін оны түпкілікті жою мүмкіндігі штаттық құралдармен тексеріледі. Бұл тәртіпті 1С-тің барлық шешімі үшін бірдей деп санауға болмайды: қолжетімді әрекеттер конфигурацияға, оның баптауларына және пайдаланушының құқықтарына байланысты айқындалады.
Егер штаттық тексеру байланысты объектілерді көрсетсе, операцияны аяқтау үшін ғана оларды автоматты түрде жоймаңыз. Қандай құжаттар тізбек құрайтынын және байланыстың қандай себеппен туындағанын анықтаңыз. Шаруашылық жағдайға қарай деректемелерді түзету, қате құжатты өткізуден бас тарту немесе белгіленген тәртіппен түзету құжатын ресімдеу дұрыс әрекет болуы мүмкін.
Бухгалтер үшін жазбаны техникалық жою мен есепке алу қатесін түзетудің аражігін ажырату маңызды. Егер операция кезеңді жабуға, есептілікке немесе деректер алмасуға қатысқан болса, онымен байланысты бүкіл құжат айналымын тексеру қажет. Мысалы, егер тиісті шаруашылық оқиға іс жүзінде орын алып, құжаттармен расталса, дерекқордан жазбаны жою ҚР СК-де белгіленген экспорт бойынша айналым күнін немесе салық салынатын импорт күнін айқындау тәртібін өзгертпейді (ҚР СК 516-б.).
Егер 1С объектіні жоюға мүмкіндік бермесе
Жоюдан бас тарту пәрменді бірнеше рет қайталау емес, операцияны орындау шарттарын тексеру қажет екенін білдіреді. Бұған пайдаланушы құқықтарының жеткіліксіздігі, байланысты деректердің болуы, объектінің басқа құжатта пайдаланылуы, жазбаның бұғатталуы немесе әрекеттің тиісті емес ақпараттық жүйеде орындалуы себеп болуы мүмкін.
Егер файл интеграция арқылы 1С:Құжат айналымынан келіп түскен тапсырмаға тіркелсе, алдымен осы тіркеменің қай жүйеде жасалғанын және сақталатынын анықтаңыз. Тіркемені басқару бастапқы құжат айналымы жүйесінде орындалса, пайдаланушыға қолжетімді штаттық пәрмендерді қолданып, оған қатысты әрекетті сол жерде орындау қажет.
Мұндай тәртіп нақты интеграция объектілеріне қатысты. Оны тікелей ағымдағы ақпараттық базада жасалып, сақталатын әдеттегі есепке алу құжаттарына, анықтамалықтарға немесе файлдарға автоматты түрде қолдануға болмайды.
«Сеанстарды жою мүмкін болмады» деген хабарлама — бөлек жағдай. Ол бухгалтерлік құжатты жоюға емес, ақпараттық базаны әкімшілендіруге қатысты және сеанстарды аяқтау операциясының толық орындалмағанын білдіреді. Қандай сеанстар белсенді күйде қалғанын және олармен қандай пайдаланушылар жұмыс істеп жатқанын анықтау қажет. Сеанстарды мәжбүрлеп аяқтауды 1С әкімшісіне тапсыру керек, өйткені бұл пайдаланушылардың жұмысын және аяқталмаған операцияларды үзуі мүмкін.
Жоюға дейін және одан кейін нені тексеру керек
Жоюға дейін объектінің неліктен қате деп танылғанын және әрекетті кімнің келіскенін тіркеп қойыңыз. Егер ұйымда резервтік көшірме жасау, журнал жүргізу немесе құқықтарды бөлу бапталған болса, белгіленген ішкі тәртіпті сақтаңыз. Бір жазбаны жою үшін бақылау тетіктерін өшірмеңіз.
Операциядан кейін объект әсер етуі мүмкін байланысты құжаттарды, қалдықтарды, өзара есеп айырысуды және есептерді тексеріңіз. Тексерулердің нақты жиынтығы операцияның түріне байланысты. Егер құжат басқа жүйеге берілген болса, алмасу нәтижесін және алушыдағы тиісті объектінің күйін тексеріңіз.
Импортталған тауарлар үшін есепке алу деректерін әкелу күнімен және тауарларды бухгалтерлік есепте тану күнімен қосымша салыстырыңыз. Егер екі күн де болса, тиісті нормада арнайы қағида белгіленбесе, олардың неғұрлым кейінгісі импортталған тауарларды есепке қабылдау күні болып танылады (ҚР СК 516-б.). Бағдарламадағы құжатты жою мұндай салыстыруға қажетті мәліметтердің жоғалуына әкелмеуге тиіс.
Егер жою пәрмені қолжетімсіз болса, қауіпсіз әрекет тәртібі мынадай:
- қажетті объектінің ашылғанына және дұрыс ақпараттық базаның таңдалғанына көз жеткізу;
- пайдаланушының құқықтарын тексеру;
- жүйе хабарламасын оқып, тәуелділіктердің бар-жоғын тексеру;
- 1С:Құжат айналымымен интеграция жағдайындағыдай, объектіні басқа жүйе басқарып тұрмағанын анықтау;
- бағдарламалық кодты өз бетінше өзгертпей, әкімшіге немесе сүйемелдеуші маманға жүгіну.
Жиі қойылатын сұрақтар
1С-тегі қате құжатты бірден жоюға бола ма? — Жоқ, алдымен оның өткізілуін, байланысты объектілерді және есепке әсерін тексеріңіз. Жағдайға қарай түпкілікті жою емес, құжатты түзету немесе өткізуден бас тарту қажет болуы мүмкін.
Неліктен 1С-те жою пәрмені жоқ? — Бұған пайдаланушы құқықтары, конфигурация шектеулері, жазбаның бұғатталуы немесе объектінің байланыстары себеп болуы мүмкін. Бағдарламаның хабарламасын және орнатылған конфигурацияның қолжетімді штаттық пәрмендерін басшылыққа алыңыз.
Тапсырма тіркемесін қай жерде жою керек? — Егер тіркеме интеграция арқылы келіп түссе, оның қай жүйеде жасалғанын және сақталатынын анықтаңыз. Тіркемені басқару 1С:Құжат айналымында орындалса, оны осы жүйенің штаттық құралдарымен жою қажет.
«Сеанстарды жою мүмкін болмады» деген хабарлама нені білдіреді? — Операция ақпараттық базаны әкімшілендіруге қатысты және таңдалған сеанстардың барлығы аяқталмағанын білдіреді. Белсенді сеанстарды тексеруді және оларды мәжбүрлеп аяқтауды 1С әкімшісіне тапсыру қажет.
Объектіні жойған кезде ҚР СК бабына сілтеме жасау керек пе? — ҚР СК-нің келтірілген нормаларында 1С-тегі объектілерді жоюдың арнайы техникалық тәртібі белгіленбеген. Алайда есепке алу құжатын жойған кезде онда көрсетілген операцияға қатысты салық қағидаларын сақтау қажет. Мысалы, экспорт және салық салынатын импорт бойынша айналым күндері ҚР СК 516-б. қағидалары бойынша айқындалады.
Дереккөздер
- Қазақстан Республикасының Салық кодексі, 516-бап «Тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді өткізу, салық салынатын импорт бойынша айналым жасалған күн».