«Қазақстанға арналған сауданы басқару» 3.4.5.21 шығарылымында (3.4 редакциясы) тексерілді.
Сіз айды жауып, айналым-сальдо ведомосын ашқанда мынаны көресіз: тауарларды сатудан түскен түсім күтілген 6010 шотында көрсетілмеген, ал өзіндік құнның бір бөлігі 1330 шотында қалған. Немесе бухгалтер: «Өткізу операциялары жүргізіледі, бірақ регламенттелген есепте кіріс дұрыс көрсетілмейді», — деп хабарлайды. Бұған қаржылық есеп баптаулары, кірістер мен шығыстар баптары, көрсету шоттары немесе операцияның өз деректемелері себеп болуы мүмкін. Осы баптауларды қалай тексеру және оларды ұйымның жұмыс шоттар жоспарымен қалай салыстыру керектігін қарастырайық.
1. Мақсаты
Кірістер мен шығыстардың қаржылық есеп топтары кірістер мен шығыстарды жіктеу және оларды кейіннен қаржылық әрі регламенттелген есепте көрсету үшін пайдаланылады. Деректемелердің нақты құрамы, топтардың қолжетімділігі және шоттарды баптау орны ақпараттық базада қосылған функционалға және қолданылатын конфигурация нұсқасына байланысты. Өткізудің үлгілік операциялары үшін ұйымның жұмыс шоттар жоспарында сатудан түскен кіріске 6010, өткізудің өзіндік құнына 7010, тауарларға 1330 және төленуге тиіс ҚҚС үшін 3130 шоттары қолданылуы мүмкін.
2. Қайдан табуға болады
3.4.5.21 шығарылымында пәрмендердің орналасуы қосылған функционалдық опциялар мен пайдаланушы құқықтарына байланысты. «НСИ және әкімшілендіру» және «Қаржылық нәтиже және контроллинг» бөлімдерінен бастаңыз:
- бөлім баптауларынан қаржылық есептің қажетті нұсқасы қосылғанын тексеріңіз;
- қаржылық нәтиже бөлімінен кірістер мен шығыстар баптарын тауып, олардың карточкаларын ашыңыз;
- бап карточкасынан қаржылық есеп деректемелерін және көрсетуді баптаудың қолжетімді пәрмендерін тексеріңіз;
- егер пәрмен көрсетілмесе, 1С жүйесінің кіріктірілген пәрмендер іздеуін пайдаланып, пайдаланушы құқықтарын тексеріңіз.
Объектіге тікелей навигациялық сілтеме берілмейді: оның мекенжайы метадеректер объектісінің нақты атауы бойынша қалыптасады және ақпараттық базаның құрамына қарай өзгеше болуы мүмкін. Қолжетімді баптауларды конфигурация интерфейсі немесе кіріктірілген пәрмендер іздеуі арқылы ашыңыз.
2а. Өз шығарылымыңызды қалай білуге болады
«Анықтама» → «Бағдарлама туралы» тармағын басыңыз немесе ақпарат белгішесі арқылы бағдарлама туралы мәліметтерді ашыңыз. Терезеде платформа нұсқасы мен конфигурация нұсқасы көрсетіледі. Осы әдістемелік құрал үшін «Қазақстанға арналған сауданы басқару», 3.4 редакциясы, 3.4.5.21 шығарылымы жолы бағдар болып табылады. Басқа шығарылымда пәрмен атаулары, өрістер құрамы және баптаулардың орналасуы өзгеше болуы мүмкін.
3. Қалай толтыру керек
Алдымен ұйымның есеп саясаты мен жұмыс шоттар жоспарына сәйкес қандай баптар мен шоттар қолданылуға тиіс екенін анықтаңыз. Содан кейін оларды базадағы қолжетімді қаржылық есеп баптауларымен салыстырыңыз. Мысалдағы шот нөмірлерін ойланбастан көшірмеңіз: бір шаруашылық операциясында әртүрлі талдамалы есеп көзделуі мүмкін.
| Баптау | Нені тексеру керек | Қате тәуекелі |
|---|---|---|
| Топтың немесе санаттың атауы | Атауы операцияны бірмәнді сипаттауға тиіс: «Тауарларды өткізу», «Тауарлардың өзіндік құны», «Өзге кірістер». | Атаулар ұқсас болса, пайдаланушы көрсету тәсілі басқа баптауды таңдауы мүмкін. |
| Кіріс немесе шығыс түрі | Баптың мақсатын және оның құжаттарда қолданылуын тексеріңіз. | Қате жіктеу қаржылық нәтиженің талдамалы есебін бұрмалайды. |
| Кірістер шоты | Мысалда өткізуден түскен үлгілік кіріс үшін 6010 шоты қолданылады. | Кіріс басқа шотқа түсуі немесе күтілген тәсілмен көрсетілмеуі мүмкін. |
| Шығыстар немесе өзіндік құн шоты | Мысалда өткізудің үлгілік өзіндік құны үшін 7010 шоты қолданылады. | Өзіндік құн қаржылық нәтижелер туралы есептің күтілген жолына түспейді. |
| Есеп айырысу және қорлар шоттары | Өткізу мысалы үшін 1210 және 1330 қолданылады; нақты шоттар операцияға және жұмыс шоттар жоспарына байланысты. | Сатып алушының берешегі немесе тауарды есептен шығару тиісті емес талдамалы есепте көрсетіледі. |
| ҚҚС | Құжаттағы ҚҚС мөлшерлемесін және есептелген салықты көрсету шотын тексеріңіз. Мысалда 16 % мөлшерлемесі және 3130 шоты қолданылады. | Қате мөлшерлеме немесе шот салық сомасының дұрыс есептелмеуіне және есептегі алшақтықтарға әкеледі. |
| Талдамалы есеп | Ұйымды, бөлімшені, қызмет бағытын, номенклатураны және басқа қолжетімді бөліністерді тексеріңіз. | Қорытынды сома дұрыс болуы мүмкін, бірақ басқарушылық есептер қажетті егжей-тегжейлі мәліметті бермейді. |
Шоттар көрсету баптауларында, бап карточкаларында, қаржылық есеп параметрлерінде немесе конфигурацияның басқа баптау тіркелімдерінде берілуі мүмкін. Қосылған функционал және пайдаланушыңыздың құқықтары болған кезде 3.4.5.21 шығарылымында қолжетімді нысандарды пайдаланыңыз.
Әрекеттер тәртібі:
- «НСИ және әкімшілендіру» бөліміндегі қаржылық есеп баптауларын тексеріңіз.
- Өткізу құжаттарында қолданылатын кірістер мен шығыстар баптарын ашыңыз.
- Әр бап бойынша қолжетімді жіктеу және көрсету деректемелерін тексеріңіз.
- Шоттарды ұйымның есеп саясатымен және жұмыс шоттар жоспарымен салыстырыңыз.
- Бір тестілік өткізу операциясын жасап, стандартты есептердегі көрсетілу нәтижесін тексеріңіз.
- Сәтті тексеруден кейін баптауды жұмыс операцияларына қолданып, кезеңді жабуды орындаңыз.
4. Бухгалтерлік жазбалары талданған мысал
Ұйым тауарлар партиясын «Астана-Трейд» ЖШС-не сатады. Бастапқы деректер:
- ҚҚС-ты қоса алғандағы сату бағасы — 1 160 000 ₸;
- 2026 жылы ҚР-дағы ҚҚС мөлшерлемесі — 16 %;
- ҚҚС: 1 160 000 × 16 / 116 = 160 000 ₸;
- ҚҚС-сыз өткізу құны — 1 000 000 ₸;
- сатылған тауардың өзіндік құны — 700 000 ₸.
Оқу мысалы үшін мына шоттар қабылданған: 6010 — өнімдерді өткізу мен қызметтер көрсетуден түскен кіріс, 7010 — өткізілген өнімнің және көрсетілген қызметтердің өзіндік құны, 3130 — төленуге тиіс ҚҚС, 1330 — тауарлар, 1210 — сатып алушылардың қысқа мерзімді дебиторлық берешегі, 1030 — ағымдағы банктік шоттардағы ақша қаражаты.
Көрсету дұрыс бапталған кезде өткізу мына бухгалтерлік жазбалармен ұсынылуы мүмкін:
| Дт | Кт | Сома, ₸ | Мазмұны |
|---|---|---|---|
| 1210 | 6010 | 1 000 000 | ҚҚС-сыз өткізуден түскен кіріс |
| 1210 | 3130 | 160 000 | 16 % мөлшерлемесі бойынша өткізуден есептелген ҚҚС |
| 7010 | 1330 | 700 000 | Тауардың өзіндік құнын есептен шығару |
Сатып алушыдан төлем түскеннен кейін:
| Дт | Кт | Сома, ₸ | Мазмұны |
|---|---|---|---|
| 1030 | 1210 | 1 160 000 | Ағымдағы банктік шотқа ақшаның түсуі |
Қорытынды: мысал бойынша жалпы пайда 1 000 000 − 700 000 = 300 000 ₸ құрайды. Өткізу бойынша есептелген ҚҚС — 160 000 ₸. Бұл салық кезеңі үшін аударылатын ҚҚС-тың түпкілікті сомасы емес, нақты сату бойынша есептелген салық сомасы: қорытынды міндеттемелер салық төлеушінің басқа операцияларына да байланысты.
5. Операция түрлері (топтар қалай қолданылады)
Кірістер мен шығыстарды жіктеу баптаулары өздігінен емес, шаруашылық операцияларын көрсету кезінде қолданылады. Базаның функционалына қарай олар мына сценарийлерге қатысуы мүмкін:
- тауарларды өткізу — кірісті, ҚҚС-ты және сатып алушының берешегін көрсету;
- қызметтер мен жұмыстарды өткізу — кірісті және қолданылатын талдамалы есепті көрсету;
- өткізудің өзіндік құны — өткізілген қорлардың құнын есептен шығару;
- өткізу бойынша шығыстар — сатуға байланысты шығындарды жіктеу;
- әкімшілік шығыстар — жалпы шаруашылық шығындарды жіктеу;
- өзге кірістер мен шығыстар — негізгі өткізуге жатпайтын операцияларды көрсету.
Әр санат бойынша шот нөмірі жұмыс шоттар жоспарымен және операцияның мазмұнымен айқындалады. Сондықтан 6010, 7010, 7110, 7210, 6280, 6290 және 7470 нұсқаларын барлық ұйымдарға арналған әмбебап баптау емес, салыстыруға арналған бағдар ретінде қарастырған жөн.
6. Өткізу кезінде не қалыптасады
Жіктеуіш элементі немесе көрсету баптауы өздігінен шаруашылық операциясын ресімдемейді. Қозғалыстарды құжат жасайды, ал қозғалыстар құрамы қосылған есеп түрлеріне және регламенттелген есепте көрсету сәтіне байланысты.
- Есептік қозғалыстар өткізу, есептен шығару, кіріске алу құжаттарымен және басқа құжаттармен олардың операция түріне сәйкес қалыптасады.
- Бухгалтерлік жазбалар құжатты көрсету кезінде тікелей немесе конфигурацияда көзделген регламенттелген есепте көрсету рәсімінде қалыптасуы мүмкін.
- ЭШФ және ТІЖ қолданылатын жағдайларда электрондық құжат айналымының жеке құжаттары және рәсімдері арқылы ресімделеді. Кірістер немесе шығыстар бабын баптау өздігінен бұл құжаттарды жасамайды.
Бақылау үшін регламенттелген есеп жөніндегі есептерді және нақты құжат қозғалыстарының толық жазбасын пайдаланыңыз. Осылайша шот қатесін ҚҚС мөлшерлемесінің, талдамалы есептің немесе операция түрінің қатесінен ажыратуға болады.
7. Баспа нысандары
Кірістер мен шығыстарды жіктеу баптауларының әдетте жеке баспа нысаны болмайды. Оларды қолдану нәтижесі құжаттар мен стандартты есептер бойынша бақыланады:
- айналым-сальдо ведомосы;
- шот бойынша айналым-сальдо ведомосы;
- шот карточкасы;
- шотты талдау;
- пайдаланылатын базада қолжетімді сату, өзіндік құн және қаржылық нәтиже жөніндегі есептер.
Нақты өткізу операциясын тексеру қажет болса, құжаттың толық жазбасынан бастаңыз, содан кейін сомаларды 1210, 6010, 3130, 7010 және 1330 шоттары бойынша айналымдармен салыстырыңыз.
8. Жиі кездесетін қателер
Операцияны көрсету шоты табылмады. Кірістер немесе шығыстар бабын, құжат операциясының түрін, ұйымды және қолжетімді көрсету баптауларын тексеріңіз. Бағдарлама хабарламасының мәтіні қатенің туындаған орнына қарай өзгеше болуы мүмкін.
Бап қате таңдалған немесе толтырылмаған. Құжат қаржылық нәтиженің басқа санатына түсуі мүмкін. Бапты операцияның экономикалық мазмұнымен салыстырып, талдамалы есепті тексеріңіз.
Кіріс пен шығыс бірдей жіктелген. Бұл қаржылық нәтиже жөніндегі есептерді бұрмалайды. Кірістер мен шығыстар баптарын бөліп, оларға жұмыс жоспарындағы тиісті шоттарды тағайындаңыз.
Құжатта 2026 жылға дейін қолданылған мөлшерлеме қалған. 2026 жылы стандартты мөлшерлеме қолданылатын салық салынатын айналым үшін 16 % мөлшерлемесін пайдаланыңыз. ҚҚС қосылған 1 160 000 ₸ баға кезінде салық сомасы 160 000 ₸, ал ҚҚС-сыз құны 1 000 000 ₸ болады.
ҚҚС тікелей топта белгіленеді деп күтіледі. Салық мөлшерлемесі мен оны көрсету тәртібін ең алдымен шаруашылық құжатынан және байланысты салық баптауларынан тексеріңіз. Топты баптау үшін 3.4.5.21 шығарылымындағы оның карточкасында көрсетілетін деректемелерді ғана пайдаланыңыз.
Баптардың немесе топтардың телнұсқалары жасалған. Ұқсас атаулар таңдауды қиындатады және бірдей операциялардың әртүрлі көрсетілуіне әкелуі мүмкін. Телнұсқаны жоюға белгілемес бұрын құжаттар мен анықтамалықтардағы сілтемелерді пайдаланылатын элементке ауыстырыңыз.
9. Жиі қойылатын сұрақтар
Түсім неге 6010 шотына түспеді?
Құжат операциясының түрін, таңдалған кірістер бабын, ұйымды және көрсету баптауын тексеріңіз. Содан кейін құжат қозғалыстарын ашып, нақты қай шот қолданылғанын анықтаңыз. «Тауарларды өткізу» атты баптың болуы ғана жеткіліксіз: оның деректемелері мен қолданылатын есеп баптауы маңызды.
Өзіндік құн неге 1330 шотында қалды?
Тауардың шынымен өткізілгеніне, құжаттың өткізілгеніне және регламенттелген көрсетудің орындалғанына көз жеткізіңіз. Қорлар құнының болуын, қолданылған бағалау тәсілін және құжат қозғалыстарын тексеріңіз. Егер кіріс көрсетіліп, бірақ Дт 7010 Кт 1330 бухгалтерлік жазбасы болмаса, оның себебі міндетті түрде шығыстар бабына байланысты емес.
16 % ҚҚС мөлшерлемесін қайда орнату керек?
Мөлшерлеме өткізу деректемелерінен және байланысты салық баптауларынан тексеріледі. 16 % ҚҚС қосылған 1 160 000 ₸ баға мысалында салық 160 000 ₸ болады. Стандартты мөлшерлеме бойынша салық салынатын 2026 жылғы операциялар үшін 2026 жылға дейін қолданылған мөлшерлеменің орнына 16 % мөлшерлемесін қолданыңыз.
Баптауды тікелей навигациялық сілтеме арқылы ашуға бола ма?
Интерфейс пәрмендерін және 1С жүйесінің кіріктірілген іздеуін пайдаланыңыз. Навигациялық сілтеме метадеректер объектісінің нақты атауына, ақпараттық базаның құрамына және пайдаланушыға қолжетімді пәрмендерге байланысты, сондықтан осы әдістемелік құралда объектіге апаратын әмбебап жол берілмейді.
Жаңа баптауды қалай қауіпсіз тексеруге болады?
Тексеруге қолжетімді кезеңде бір тестілік операция өткізіп, құжат қозғалыстарын зерделеңіз және қатыстырылған шоттар бойынша айналым-сальдо ведомосын қалыптастырыңыз. Кіріс, ҚҚС және өзіндік құн сомаларын тексергеннен кейін баптауды қалған операцияларға қолданыңыз.
10. Байланысты құжаттар
Баптау ненің негізінде орындалады: ұйымның есеп саясаты мен жұмыс шоттар жоспары, сондай-ақ нақты операцияның экономикалық мазмұны.
Баптаумен бірге нені тексеру керек:
- кірістер мен шығыстар баптары — мақсатын, жіктелуін және талдамалы есебін;
- өткізу құжаттары — операция түрін, ұйымды, қойманы, номенклатураны, ҚҚС мөлшерлемесін және есеп айырысу шоттарын;
- қорлар есебі — өзіндік құнның болуын және тауарлардың дұрыс есептен шығарылуын;
- регламенттелген көрсету — конфигурацияда көзделген бухгалтерлік жазбаларды қалыптастыру кезеңінің орындалғанын;
- стандартты бухгалтерлік есептер — операцияда қолданылған шоттар бойынша айналымдар мен қалдықтарды.
Өз шығарылымыңызды қалай білуге болады: «Анықтама» → «Бағдарлама туралы» тармағын ашып, конфигурация атауы мен нұсқасы көрсетілген жолды табыңыз.
Әдістемелік құрал «1С:Қазақстанға арналған сауданы басқару», 3.4 редакциясы, 3.4.5.21 шығарылымы үшін дайындалған. ҚР-да 2026 жылға қолданылатын мәндер: ҚҚС — 16 %, АЕК — 4 325 ₸, ЕТЖ — 85 000 ₸.