Кіріспе: АҚП шартының мәні мен салықтық агенттің рөлі
Азаматтық-құқықтық сипаттағы шарт (АҚП немесе орысша ГПХ) — бұл еңбек шарты емес, бірақ бухгалтер үшін ол еңбек қатынастарына ұқсас салықтық жүктеме тудырады. Егер сіздің компанияңыз немесе дара кәсіпкеріңіз (ДК) жеке тұлғамен (ДК ретінде тіркелмеген) қызмет көрсетуге шарт жасасса, сіз автоматты түрде салық агенті болып таныласыз.Бухгалтер ретінде сіздің басты міндетіңіз — алғашқы төлем жасалғанға дейін барлық есептеулерді нақтылап алу. Орындаушыға ақы барлық салықтар мен жарналар ұсталғаннан кейін «таза» сома түрінде төленеді. Есіңізде болсын: салықтық міндеттемелерді дұрыс есептемеу әкімшілік айыппұлдарға әкеп соғады, сондықтан бұл процесті қатаң бақылауда ұстауыңыз қажет.
2026 жылғы салықтар мен жарналардың мөлшерлемелері
2026 жылы АҚП шарты бойынша төлемдерді есептеу кезінде келесі көрсеткіштер мен шектеулерді басшылыққа алуыңыз керек. 2026 жылы 1 АЕК (МРП) — 4 325 теңге құрайтынын ескеріңіз.Шпаргалка: Салықтар мен жарналар мөлшерлемесі (2026 ж.)
| Төлем түрі | Мөлшерлеме | Кімнің есебінен | Шекті база (Лимит) |
|---|---|---|---|
| Жеке табыс салығы (ЖТС/ИПН) | 10% | Орындаушыдан ұсталады | Шектеусіз |
| Міндетті зейнетақы жарналары (ОПВ) | 10% | Орындаушыдан ұсталады | 50 ТЖМ (МЗП) |
| МӘМС жарналары (ВОСМС) | 2% | Орындаушыдан ұсталады | 20 ТЖМ (МЗП) |
| Зейнетақы жарналары (ОПВР) | 3.5% | Тапсырыс беруші (үстеме) | 50 ТЖМ (МЗП) |
| Әлеуметтік аударымдар (СО) | 5% | Тапсырыс беруші (үстеме) | 1-ден 7 ТЖМ-ге дейін |
| МӘМС аударымдары (ООСМС) | 3% | Тапсырыс беруші (үстеме) | 40 ТЖМ (МЗП) |
| Әлеуметтік салық (ӘС/СН) | 0% | Қолданылмайды | — |
Маңызды әдістемелік ескертулер:
- ЖТС (ИПН) базасы: 2026 жылғы ережелер бойынша ЖТС базасын анықтау үшін есептелген табыстан ОПВ, ВОСМС және стандартты шегерімді (егер өтініш болса) алып тастайсыз.
- Стандартты шегерім: 30 АЕК (2026 жылы: 30 × 4 325 = 129 750 тг ). Ол тек орындаушының жазбаша өтініші болғанда ғана қолданылады.
- Әлеуметтік аударымдар (СО) базасы: Бұл көрсеткіш есептелген табыстан ОПВ-ны шегергеннен кейін есептеледі.
Есептеу мысалы: 500 000 теңге сыйақы
Тәжірибеде қалай жүзеге асатынын көрейік. Орындаушымен 500 000 теңгеге шарт жасалды және ол стандартты шегерімге (129 750 тг) өтініш берді.Орындаушының табысынан ұсталатын сомалар:
ОПВ: 500 000 × 10% = 50 000 тг . (Бұл сома 50 ТЖМ лимитінен аспағандықтан, толық есептеледі).
ВОСМС: 500 000 × 2% = 10 000 тг . (20 ТЖМ шегінен аспайды).
ЖТС базасы: 500 000 (табыс) − 50 000 (ОПВ) − 10 000 (ВОСМС) − 129 750 (шегерім) = 310 250 тг .
ЖТС (ИПН): 310 250 × 10% = 31 025 тг .Қолға тиетін сома: 500 000 − 50 000 − 10 000 − 31 025 = 408 975 тг.Тапсырыс берушінің (компанияның) үстеме шығындары:
- ОПВР: 500 000 × 3.5% = 17 500 тг .
- ӘлЖС (СО): (500 000 − 50 000) × 5% = 22 500 тг . (Салық базасы ретінде табыстан ОПВ шегерілген сома алынды. Нәтиже 7 ТЖМ жоғарғы шегінен аспайды).
- ООСМС: 500 000 × 3% = 15 000 тг . (40 ТЖМ лимитінің ішінде).
Маңызды нюанстар мен ерекше жағдайлар
- Шегерімді екі рет қолдану қаупі: Орындаушы стандартты шегерімді тек бір тапсырыс берушіде ғана қолдануға құқылы. Егер ол қателесіп бірнеше жерде қолданса, жыл соңында 240.00-нысаны бойынша декларация тапсырып, айырманы бюджетке өзі төлеуі тиіс. Бұл туралы орындаушыға алдын ала ескертуіңізді ұсынамын.
- Зейнеткерлер: Егер орындаушы жасына байланысты зейнеткер болса, оның табысынан ОПВ мен ОПВР есептелмейді. Бірақ ВОСМС-ты жалпы тәртіппен ұстауды ұмытпаңыз.
- ЕАЭО азаматтары: Ресей, Беларусь, Қырғызстан және Армения азаматтары үшін ЖТС мөлшерлемесі — 10%. Басқа бейрезиденттер үшін — 20%. Әлеуметтік төлемдерді есептеу үшін орындаушыда ҚР-да тұруға ықтиярхаттың (ВНЖ) болуын тексеріңіз.
- Орындалған жұмыстар актісі: Бұл құжатсыз төлем жасауға болмайды. Акт — КТС (КПН) бойынша шығындарды шегерімге жатқызу үшін басты дәлел.
1С:Бухгалтерия (Қазақстан үшін) бағдарламасында ресімдеу
1С бағдарламасының 2026 жылғы өзекті релизінде келесі қадамдарды орындаңыз:
Жеке тұлға (Физическое лицо): «Жеке тұлғалар» анықтамалығында карточка ашып, ЖСН мен банк деректемелерін мұқият толтырыңыз.
АҚП шартын тіркеу: «Еңбекақы және кадрлар» (Зарплата и кадры) → «АҚП шарттары» (Договоры ГПХ) бөліміне өтіңіз. Шарт түрін («Мердігерлік» немесе «Қызмет көрсету») таңдаңыз.
Шегерімді баптау: Жеке тұлғаның карточкасындағы «Салықтық шегерімдер» қойындысында «Стандартты шегерімге өтініш берілді» құсбелгісін қойыңыз. Бұл қадамсыз 1С 129 750 теңгені шегермейді.
Есептеу: «АҚП шарттары бойынша есептеу» (Начисление по договорам ГПХ) құжатын жасаңыз. «Толтыру» батырмасын бассаңыз, бағдарлама ЖТС, ОПВ, ВОСМС және басқа да аударымдарды 2026 жылғы мөлшерлемелермен автоматты түрде есептеп шығарады.
Төлем: «Төлем ведомосы» (түрі — «АҚП шарттары бойынша») арқылы төлеңіз.
Мерзімдер: Салықтар мен аударымдарды төлем жасалған айдан кейінгі айдың 25-іне дейін аударуыңыз қажет.
Есептілік: Барлық деректер 200.00 немесе 910.00 салық формаларына автоматты түрде жинақталады.
Бухгалтерлік проводкалар
Бухгалтерлік есепте келесі жазбалар қалыптасады (шығын түріне қарай 7210 — әкімшілік немесе 8110 — өндірістік шоттары қолданылады):
- Сыйақы есептелді: Дт 7210 (8110) / Кт 3350
- ЖТС ұсталды: Дт 3350 / Кт 3120
- ОПВ ұсталды: Дт 3350 / Кт 3220
- ОПВР (тапсырыс беруші есебінен): Дт 7210 (8110) / Кт 3232
- ООСМС (тапсырыс беруші есебінен): Дт 7210 (8110) / Кт 3241
- ӘлЖС (СО) (тапсырыс беруші есебінен): Дт 7210 (8110) / Кт 3211
- ВОСМС ұсталды: Дт 3350 / Кт 3244
Жиі қойылатын сұрақтар
АҚП шарты бойынша әлеуметтік салық (СН) төлейміз бе? Жоқ. Әлеуметтік салық тек штаттық қызметкерлер үшін төленеді. Жеке тұлғамен жасалған АҚП шарты бұл салықтың нысаны емес.1С бағдарламасында шегерім неге есептелмей тұр? Егер «Салықтық шегерімдер» бөлімінде өтініш туралы белгі (checkbox) қойылмаса, 1С ЖТС-ты толық сомадан есептейді. Параметрлерді тексеріңіз.Егер орындаушы дара кәсіпкер (ДК) болса ше? Бұл жағдайда сіз салық агенті емессіз. Сіз тек шарттағы соманы толық аударасыз, ал салықтарын ДК иесі өзі төлейді. Одан тек шот-фактура (немесе чек) мен акт алуыңыз керек.Орындаушы бір мезгілде біздің штаттық қызметкеріміз болса? Онда табыстарды бөлек есептейсіз. Бірақ назар аударыңыз: 30 АЕК шегерімі айына тек бір рет (жиынтық табысқа) қолданылады. Шегерімді екі рет қолдану — өрескел қателік.Орындаушы-жеке тұлға ҚҚС (НДС) төлей ме? Қарапайым жеке тұлға ҚҚС төлемейді. Бірақ, егер орындаушы ДК болса және оның жылдық айналымы 10 000 АЕК-тен асса, ол 2026 жылғы жаңа мөлшерлеме — 16% ҚҚС -пен шот-фактура ұсынуға міндетті. Күрделі жағдайлар бойынша buhgpt.kz сервисіне жүгінуіңізге болады.