3.0.74.2 «Қазақстан үшін Бухгалтерия» (редакция 3.0) нұсқасында тексерілді.
Сіз II тоқсанға арналған ҚҚС декларациясын тапсырдыңыз, баланс жасадыңыз, УГД-ге есеп бердіңіз. Ал бір аптадан кейін менеджер 15 мамырдағы накладнаясын «түзетті» — санын өзгертті, және сатылым сомасы «бұзылды». Енді сіздің тапсырған есептілігіңіз базамен сәйкес келмейді, ал сіз бұл туралы тек келесі тексеру кезінде білесіз. Таныс па? Мұның қайталанбауы үшін 1С-те Деректерді өзгертуге тыйым салу күндері бар — өткен кезеңдерді «құлыптайтын» механизм. Тыйым салу күні орнатылғаннан кейін, ешкім (немесе сізден басқа ешкім) осы күннен бұрын даталанған құжатты өткізе, өзгерте немесе жоя алмайды.
Бұл дәстүрлі мағынада құжат немесе есеп емес — ол жазбаларды жасамайды және баспа формаларын шығармайды. Бұл қорғау параметрі. Бірақ маңыздылығы айдың жабылуымен бір қатарда.
1. Тағайындау
Тыйым салу күні — бұл уақыттағы шекара, одан бұрын база «тоқтатылған». Бағдарлама осы күнге дейінгі кезеңге қатысты кез келген құжаттар мен жазбаларды жазу, өткізу, қайта өткізу және жоюды блоктайды. Бұл тапсырылған есептіліктің өзгеріссіздігін сақтау және кездейсоқ немесе әдейі кейінгі түзетулерден қорғану үшін қажет.
2. Қайдан табуға болады
Менюдағы жол: «Әкімшілік» бөлімі → «Пайдаланушылар мен құқықтарды баптау» → «Деректерді өзгертуге тыйым салу күндері» тобына сілтеме «Деректерді өзгертуге тыйым салу күндері».
Алдымен механизмді қосу керек: сол жерде «Деректерді өзгертуге тыйым салу» (немесе «Деректерді өзгертуге тыйым салу күндері») белгісі бар. Белгі алынбаған кезде, баптау формасы қолжетімді емес.
1С навигациялық сілтемесі: e1cib/list/Отчет.ДатыЗапретаИзменения
Объектіні тікелей ашу үшін: «Сервис және баптаулар» (оң жақ жоғарғы бұрыштағы ▼ белгішесі) → «Техникалық маманға арналған функциялар» → «Навигациялық сілтеме бойынша өту» → жоғарыдағы сілтемені қойыңыз → «Өту».
«Деректерді жүктеуге тыйым салу күнімен» шатастырмаңыз — бұл бөлек баптау, ол тек басқа базалармен алмасу (синхронизация) кезінде өзгерістерді шектейді, қолмен енгізуді емес.
2а. Өз нұсқаңызды қалай білуге болады
«Справка» (немесе «Сервис және баптаулар» → «Бағдарлама туралы» мәзірі). Ашылған терезеде сіз екі жолды көресіз: платформаның нұсқасы (мысалы, 8.3.24) және конфигурацияның нұсқасы — «Қазақстан үшін Бухгалтерия, редакция 3.0 (3.0.74.2)». Нұсқаулық 3.0.74.2 нұсқасына қатысты; жақын нұсқаларда өрістердің орналасуы сәйкес келеді.
3. Қалай толтыру керек
1-қадам. Механизмді қосыңыз (МІНДЕТТІ)
«Әкімшілік» → «Пайдаланушылар мен құқықтарды баптау» бөлімінде «Деректерді өзгертуге тыйым салу күндері» белгісін қойыңыз. Онысыз ешқандай шектеулер жұмыс істемейді, қанша күн жазсаңыз да.
2-қадам. Күнді көрсету тәсілін таңдаңыз
Баптау формасында «Тыйым салу күнін көрсету тәсілі» деген ауыстырғыш бар, үш нұсқасы бар:
| Тәсіл | Не істейді | Кімге жарайды |
|---|---|---|
| Жалпы күн | Бүкіл база мен барлық пайдаланушылар үшін бір күн | Кіші есеп, бір бухгалтер |
| Бөлімдер бойынша | Регламенттелген есеп, жалақы, банк және т.б. үшін әртүрлі күндер | Салық кезеңі жабылған кезде, ал жалақы әлі есептелмегенде |
| Бөлімдер мен объектілер бойынша | Нақты ұйым / контрагентке дейінгі күндер | Бір базаға бірнеше заңды тұлға |
Егер тәсілмен қателессеңіз — мысалы, «Жалпы күнді» 31.12.2025-ке қойсаңыз, ал қаңтардағы жалақы әлі есептелмеген болса, — бағдарлама қаңтардағы жалақы құжаттарын да блоктайды… жоқ, қаңтар 31.12-дан кейін — ол ашылады. Ал желтоқсан айындағы жалақы бойынша түзетулер өтпейді. Сондықтан әртүрлі мерзімдерде тапсыру кезінде «Бөлімдер бойынша» таңдаңыз.
3-қадам. Нақты күнді көрсетіңіз (МІНДЕТТІ)
«Тыйым салу күні» бағанында күнді екі тәсілмен көрсетуге болады:
- Нақты күн — мысалы,
30.06.2026. Осы күнмен және одан бұрынғы барлық нәрсе — құлыпта. - Салыстырмалы күн (таңдау түймесі → «Басқа күн») — «Өткен айдың соңы», «Өткен тоқсанның соңы», «Өткен жылдың соңы». Бұл ыңғайлы, себебі күн автоматты түрде жылжиды: «Өткен айдың соңы» қойсаңыз — және сізге оны әр ай сайын қолмен өзгерту қажет емес.
Есіңізде болсын: тыйым көрсетілген күнге дейінгі күндерге қатысты қолданылады. Тыйым күні 30.06.2026 — демек, 30.06.2026-дағы құжатты өзгертуге болмайды, ал 01.07.2026-дағы құжатты өзгертуге болады.
4-қадам. Тыйымның кімге қатысты екенін баптаңыз
«Тыйым салу күнін орнату» түймесі немесе «Пайдаланушы» бағаны. Нұсқалар:
- «Барлық пайдаланушылар үшін» — әкімшіні қоса алғанда, жалпы құлып.
- Белгілі бір пайдаланушы немесе топ үшін — мысалы, менеджерлер үшін 31.05.2026-дан бастап тыйым, ал бас бухгалтер үшін тыйым жоқ (ол түзете алады).
Практикалық кеңес: жабық кезең үшін «Барлық пайдаланушылар үшін» тыйым қойыңыз, ал өзіңізге (бас бухгалтерге) бос күн немесе одан ерте күнмен жеке жол жасаңыз. Содан кейін сіз түзетуді енгізе аласыз, ал басқалары — жоқ.
5-қадам. Баптауды жазыңыз
«Жазу және жабу» түймесін басыңыз. Күн дереу күшіне енеді, қайта жүктеу қажет емес.
4. Талдау мысалы
Жағдай. ТОО «Астана-Трейд», ҚҚС төлеушісі, 2026 жылдың II тоқсанына арналған ҚҚС декларациясын (форма 300.00) тапсырды. Тоқсан бойынша сатылым — 5 800 000 ₸ ҚҚС-сыз, ҚҚС 16% = 928 000 ₸. Бас бухгалтер кезеңді жабуды қалайды, менеджерлер мамыр және маусым айларындағы накладналарды өзгертпесін.
Баптау:
- «Әкімшілік» → «Деректерді өзгертуге тыйым салу күндері» белгісі қойылған.
- Тәсіл: «Бөлімдер бойынша».
- «Бухгалтерлік есеп» бөлімі → Тыйым салу күні
30.06.2026→ «Барлық пайдаланушылар үшін». - Жеке жол: пайдаланушы «Бас бухгалтер» → тыйым салу күні бос.
Кейін не болады. Менеджер Ахметов 20.06.2026-дағы 1330 тауарға арналған шығыс накладнаясын ашады және санын өзгертуге тырысады. Құжатты өткізу кезінде 1С мынаны шығарады:
«Деректерді өзгертуге тыйым салу күні: 30.06.2026 (Бухгалтерлік есеп). Деректерді өзгерту орындалмады.»
Құжат бұрынғы күйінде қалады. Сол накладнаядағы жазбалар өзгермейді және бұрынғыдай өмір сүреді:
| Операция | Дт | Кт | Сома, ₸ |
|---|---|---|---|
| Сатудан түскен табыс танылды | 1210 | 6010 | 928 000 |
| ҚҚС 16% есептелді | 1210 | 3130 | 148 480 |
| Тауардың өзіндік құны есептен шығарылды | 7010 | 1330 | 610 000 |
Тыйым салу күні дәл осы өзгеріссіздікті қамтамасыз етеді: декларацияға енген ҚҚС сомасы 148 480 ₸ дәл сондай болып қалады.
Ал бас бухгалтер осы құжатты ашады және — егер шынымен түзету қажет болса — түзетеді, себебі оның тыйым салу күні бос. Ол ешқандай қате алмайды.
Назар аударыңыз: «Деректерді өзгертуге тыйым салу» объектісі жазбаларды жасамайды. Кестедегі жазбалар — ол қорғап отырған сатудың қозғалыстары.
5. Операция түрлері (баптау нұсқалары)
Мұнда құжаттардағыдай бөлек «Операция түрі» жоқ. Түрлердің рөлін күнді көрсету тәсілдері атқарады:
- Жалпы күн — бүкіл база үшін бір тыйым.
- Бөлімдер бойынша — бөлімдер үшін жеке күндер: «Бухгалтерлік есеп», «Жалақы», «Банк және касса», «Салық есебі» және т.б.
- Бөлімдер мен объектілер бойынша — ұйымға дейінгі күндер (көп фирмалық есепте актуалды).
Сонымен қатар, екі тәуелсіз механизм қатар орналасқан:
- Деректерді өзгертуге тыйым салу күні (қолмен енгізу) — біз баптайтын нәрсе.
- Деректерді жүктеуге тыйым салу күні — синхронизация/алмасу кезінде шектеу.
6. Баптау кезінде не қалыптасады
Шындық: жазбалар, есеп регистрлеріндегі қозғалыстар, ЭСФ және СНТ бұл объектіні жасамайды. ЭСФ (ИС ЭСФ арқылы) және СНТ сатылым/түсу құжаттары арқылы қалыптасады, ал тыйым салу күні тек олардың өзгеруіне мүмкіндік бермейді.
Жазу кезінде шын мәнінде не болады:
- Күннің мәні қызметтік баптауларда сақталады (тұжырымдамалық деректер регистрі тыйым салу күндерімен).
- Механизм әрбір жазу/өткізу/жою әрекетін тексереді: егер құжаттың күні ≤ тыйым салу күндері және пайдаланушыда ерекшелік болмаса — операция қате хабарламасымен бас тартылады.
- Тексеру топтық қайта өткізу кезінде де, айды жабу кезінде де жұмыс істейді: жабық кезең қайта өткізілмейді.
7. Баспа формалары
Тыйым салу күндерінің баптауында өз баспа формалары жоқ — мұнда басып шығаруға ештеңе жоқ. Бұл қызметтік механизм. Оның жұмыс нәтижесі жанама түрде жабық құжатты өзгертуге тырысқанда көрінеді (тыйым туралы хабарлама терезесі пайда болады).
8. Жиі кездесетін қателіктер
1. «Деректерді өзгертуге тыйым салу күні: 30.06.2026. Деректерді өзгерту орындалмады.» Бұл ақау емес, қорғаудың іске қосылуы. Егер түзету шынымен қажет болса — тыйым салу күнін уақытша алға жылжытыңыз, түзетуді енгізіңіз, содан кейін күнді қайтадан орнына қойыңыз. Немесе бос күнмен ерекшеліктерге енгізіңіз.
2. Күнді орнаттыңыз, бірақ құжаттар әлі де өзгертіледі. «Пайдаланушылар мен құқықтарды баптауда» «Деректерді өзгертуге тыйым салу» жалпы белгісі қосылмаған. Ол алынбаған кезде, күндермен жолдар жұмыс істемейді.
3. Ағымдағы жұмысыңызды блоктадыңыз. «Жалпы күнді» бүгінгі күнге тым жақын қойдыңыз — және жаңа құжаттар өткізілм