«Қазақстанға арналған сауданы басқару» 3.4.5.21 шығарылымында (3.4 редакциясы) тексерілді.
Сіз жеткізушіден тондар партиясын қабылдайсыз. Әрбір бұйымда бақылау белгісі (ББ) бар, ал жеткізушінің жүкқұжатында тауардың тұсында «тері: қаракүзен» деп көрсетілген. Номенклатураны енгізіп, «МБАЖ тері түрі» деректемесіне жеткенде тізімнің жоқ екенін — өрістің бос екенін көресіз. Мұндай жағдайда «МБАЖ тері түрлері» анықтамалығын номенклатура карточкасындағы өрістен ашып, онда қажетті элементті жасайды. Бұл — 1С таңбалауға байланысты деректерді толтыру үшін тері түрін алатын жіктеуіш. Толтырылғаннан кейін мәнді тері бұйымдарының карточкаларында таңдауға және құжаттарды ресімдеу кезінде пайдалануға болады.
1. Мақсаты
Анықтамалықта табиғи тері түрлерінің тізбесі сақталады: қаракүзен, ақ түлкі, түлкі, үй қояны, қой терісі, бұлғын және басқалары. Ондағы мәндер номенклатура карточкасында таңдалып, кейін таңбаланған тері бұйымдарымен операцияларды ресімдеу кезінде пайдаланылады. Анықтамалықтың өзі бухгалтерлік жазбалар жасамайды — бұл көмекші жіктеуіш.
2. Қайдан табуға болады
Анықтамалық қызметтік болғандықтан, оны ашуға арналған жеке пәрмен негізгі мәзірде болмауы мүмкін. Онымен жұмыс істеудің негізгі тәсілі — номенклатура карточкасы арқылы:
Номенклатура карточкасы арқылы. НСА және әкімшілендіру бөлімін ашып, номенклатура тізіміне өтіңіз, тері бұйымының карточкасын ашып, «МБАЖ тері түрі» деректемесін табыңыз. Өрістегі таңдау түймесін басып, содан кейін мәндердің толық тізімін ашыңыз. Тізім нысанында бар элементті таңдауға немесе жаңасын жасауға болады.
Таңбалауды баптау нысанынан. Егер ақпараттық базаңызда таңбалау анықтамалықтарымен жұмыс істеуге арналған жеке пәрмен көзделсе, ол таңбалаумен интеграцияны баптау бөлімінде көрсетіледі. Мұндай пәрменнің болуы мен орналасуы интерфейс құрамына және пайдаланушының құқықтарына байланысты.
Бұрын толтырылған тауар карточкасы арқылы. Егер тері түрі бұрын таңдалған болса, мәнді номенклатураның тиісті өрісінен тікелей ашыңыз. Осылайша бағдарламаның бөлімдерінен жеке пәрменді іздемей-ақ, оның атауы мен қолжетімді деректемелерін тексеруге болады.
Объектінің болжамды ішкі атауы көрсетілген тікелей навигациялық сілтемені пайдаланбаған жөн: объектінің атауы мен жеке тізім нысанының болуы конфигурацияның жеткізілім нұсқасына байланысты. Сенімді жол — анықтамалықты номенклатура карточкасындағы «МБАЖ тері түрі» деректемесінен ашу.
2а. Өз шығарылымыңызды қалай білуге болады
«Анықтама» → «Бағдарлама туралы» мәзірін немесе бағдарламаның ақпараттық терезесін ашыңыз. Онда платформа нұсқасы мен конфигурация нұсқасы көрсетіледі — бұл нұсқаулық қатысты шығарылым. Мұнда 3.4.5.21 шығарылымы сипатталған. Басқа нұсқада өрістердің, пәрмендер мен нысандардың құрамы егжей-тегжейінде өзгеше болуы мүмкін.
3. Қалай толтыру керек
Номенклатура карточкасындағы «МБАЖ тері түрі» өрісінен тізімді ашып, «Жасау» түймесін басыңыз және элементтің қолжетімді өрістерін толтырыңыз.
| Өріс | Толтырылуы | Мақсаты |
|---|---|---|
| Атауы | Толтырылады | Пайдаланушы таңдау тізімінде көретін атау: «Қаракүзен», «Көгілдір ақ түлкі», «Қой терісі». Қайталанатын элементтер жасамау үшін бірізді әрі түсінікті атауларды пайдаланыңыз. |
| Код | Бағдарлама тағайындайды | Анықтамалық элементінің ішкі коды. Әдетте 1С оны автоматты түрде қалыптастырады. Бұл таңбалау коды да, тауар сипаттамасы да емес. |
| Таңбалауды жіктеу деректемелері | Нысан құрамына сәйкес | Егер мұндай деректемелер нысанның сіздегі нұсқасында болса, оларды ұйым таңбаланған тауарларды ресімдеу кезінде пайдаланатын деректер бойынша толтырады. Қосымша өрістердің атаулары мен құрамы шығарылымға және ақпараттық базаның баптауларына байланысты. |
| Жою белгісі | Жоқ | Енді таңдалмауға тиіс элементтер үшін пайдаланылады. Егер элементке номенклатура карточкалары немесе құжаттар сілтеме жасап тұрса, алдымен сілтемені қолданыстағы мәнге ауыстырыңыз. |
Бір тері түрі үшін бірнеше элемент жасамаңыз. «Қаракүзен» және «Табиғи қаракүзен» тек жазылуындағы айырмашылыққа байланысты әртүрлі жолдарға айналмауға тиіс. Элементті жасамас бұрын тізімді қарап шығып, атауы бойынша іздеуді пайдаланыңыз.
Карточканың қосымша деректемелерінің құрамы нұсқаға байланысты. 3.4.5.21 шығарылымындағы элемент нысанында нақты көрсетілетін және пайдаланушыға оның құқықтарына сәйкес қолжетімді өрістерді басшылыққа алыңыз.
4. Бухгалтерлік жазбалары бар талданған мысал
Анықтамалықтың өзі қозғалыстар жасамайды, сондықтан мән номенклатура карточкасында таңдалып қойған кездегі тонды сату барысында оның қолданылуын қарастырайық.
Берілгені. Ұйым қаракүзен тонын сатады. Сату бағасы — ҚҚС-пен 1 160 000 ₸. ҚР-дағы 2026 жылға арналған ҚҚС мөлшерлемесі — 16 %. Бұйымның өзіндік құны — 700 000 ₸. «Қаракүзен тоны» номенклатурасының карточкасындағы «МБАЖ тері түрі» деректемесінде «Қаракүзен» элементі таңдалған, ал бұйым таңбаланған тауар ретінде есепке алынады.
Есеп:
- ҚҚС-сыз құны: 1 160 000 ÷ 1,16 = 1 000 000 ₸;
- ҚҚС 16 %: 160 000 ₸;
- өзіндік құны: 700 000 ₸.
Өткізуді көрсету кезіндегі бухгалтерлік жазбалар мысалы:
| Операция | Дт | Кт | Сома, ₸ |
|---|---|---|---|
| Өткізуден түскен кіріс танылды | 1210 | 6010 | 1 000 000 |
| Төленуге тиіс ҚҚС есептелді | 1210 | 3130 | 160 000 |
| Тонның өзіндік құны есептен шығарылды | 7010 | 1330 | 700 000 |
Мысалда 1210 шоты сатып алушылардың қысқа мерзімді дебиторлық берешегі үшін, 6010 — өткізуден түскен кіріс үшін, 3130 — төленуге тиіс ҚҚС үшін, 7010 — өткізудің өзіндік құны үшін, 1330 — тауарлар үшін пайдаланылады.
Сатып алушыдан төлемнің түсуі Дт 1030 Кт 1210 — 1 160 000 ₸ жазбасымен көрсетіледі.
Таңдалған тері түрі өткізу сомасын, ҚҚС-ты немесе өзіндік құнды өзгертпейді. Ол таңбаланған тауармен операциялар үшін номенклатураның сипаттамасы ретінде қызмет етеді. Сондықтан жіктеу мәніндегі қате бухгалтерлік сомаларды өзгертпейді, бірақ оны тауар карточкасында түзетіп, егер байланысты электрондық құжаттарда тиісті деректеме болса, оларды қайта қалыптастыру қажет.
5. Операция түрлері
Анықтамалықта құжаттағыдай жеке операция түрлері жоқ — бұл жіктеуіш. Оның мәндері үш сценарийге қатыса алады:
- Таңбаланған тері бұйымдарының қалдықтарын енгізу және қабылдау — тері түрі номенклатура карточкасында көрсетіледі.
- Тауар айналымы — мән тиісті номенклатураның түсуін, орын ауыстыруын және өткізілуін ресімдеу кезінде пайдаланылады.
- Тауарды айналымнан шығару — номенклатура деректері конфигурацияда көзделген таңбаланған бұйыммен және оның ББ-мен жасалатын операцияларда қолданылады.
6. Не қалыптастырылады
Анықтамалық элементінің өзі жазылған кезде бухгалтерлік жазбалар қалыптастырмайды. Ол ақпараттық базада сақталады, содан кейін номенклатура карточкасы оған сілтеме жасай алады.
- Бухгалтерлік жазбаларды анықтамалық емес, шаруашылық операция құжаты, мысалы өткізу немесе түсім құжаты қалыптастырады.
- Электрондық құжаттар тиісті есепке алу құжаттарының негізінде қалыптастырылады. 2026 жылғы есептеулерде ҚҚС-пен өткізу кезінде 16 % мөлшерлемесі қолданылады.
- Таңбалау деректерін конфигурацияда көзделген құжаттар мен тетіктер өңдейді. Тері түрі номенклатураның жіктеу белгілерінің бірі болады.
- ББ мен таңбалау мәртебелерін есепке алуды тиісті функционал қосылып, бапталған жағдайда бейінді құжаттар мен тіркелімдер орындайды.
7. Баспа нысандары
Жіктеуіш-анықтамалықтың жеке бухгалтерлік баспа нысандары жоқ. Интерфейс пен пайдаланушы құқықтарына байланысты тізім үшін стандартты пәрмендер қолжетімді болуы мүмкін:
- элементтер тізімін кестелік құжатқа шығару;
- егер мұндай пәрмен нысанда көзделсе, тізімді басып шығару;
- платформаның стандартты құралдарымен кестелік деректерді сақтау немесе көшіру.
Жүкқұжаттар, ТІЖ, ЭШФ және шот-фактуралар «МБАЖ тері түрлері» анықтамалығының элементіне емес, шаруашылық операциялар құжаттарына жатады.
8. Жиі кездесетін қателер
«МБАЖ тері түрі» өрісі толтырылмаған. Номенклатура карточкасында тері түрі таңдалмаған. Тауар карточкасын ашып, деректемені анықтамалықтағы мәнмен толтырыңыз және операцияны қайта ресімдеңіз.
Таңдау тізімі бос. Анықтамалықта қолжетімді элементтер әлі жоқ немесе пайдаланушыға оларға қол жеткізу құқығы берілмеген. «МБАЖ тері түрі» өрісінен толық тізімді ашып, тиісті құқықтарыңыз болса, қажетті мәнді жасаңыз.
Тізімде қайталанатын мәндер пайда болды: «Қаракүзен», «қаракүзен», «Табиғи қарак.». Бір эталондық элементті таңдаңыз, номенклатура карточкаларындағы сілтемелерді ауыстырыңыз, ал артық элементтерді жоюға белгілеңіз. Сілтемелерді тексергеннен кейін жоюға белгіленген объектілерді жоюдың штаттық өңдеуін пайдаланыңыз.
Электрондық құжатта тері түрі қате көрсетілген. Номенклатура карточкасындағы мәнді тексеріп, оны анықтамалықтың дұрыс элементіне ауыстырыңыз және құжатты оның ағымдағы мәртебесі үшін көзделген тәртіппен қайта қалыптастырыңыз.
Элемент пайдаланылып тұр және жойылмайды. Оған номенклатура карточкалары немесе құжаттар сілтеме жасап тұр. Алдымен рұқсат етілген жерлерде сілтемені ауыстырыңыз, содан кейін жою белгісін қойып, жоюға белгіленген объектілерді штаттық тексеруді орындаңыз.
Анықтамалық мәзірде көрінбейді. Бұл объект жоқ дегенді білдірмейді. Тізімді номенклатура карточкасындағы «МБАЖ тері түрі» деректемесінен ашыңыз. Өрістің қолжетімділігі конфигурацияның функционалы мен пайдаланушы құқықтарына байланысты.
9. Сұрақтар мен жауаптар
С: Элементтің ішкі коды таңбалау деректерінен несімен ерекшеленеді?
Ж: Ішкі код 1С жүйесіндегі элементті сәйкестендіруге арналған. Егер нысанда көзделсе, таңбалаудың жіктеу деректемелерінің мақсаты бөлек. Бір деректемені екіншісімен алмастыруға болмайды.
С: Ұйым таңбаланған тері бұйымдарымен жұмыс істемесе, бұл анықтамалықты міндетті түрде толтыру керек пе?
Ж: Жоқ. Анықтамалық тиісті таңбалау функционалы қолданылатын номенклатура үшін пайдаланылады. Басқа тауарлар үшін тері түрі таңдалмайды.
С: Тері түрі ҚҚС мөлшерлемесіне әсер ете ме?
Ж: Жоқ. Тері түрі тауардың жіктеу белгісі болып табылады және өздігінен салық мөлшерлемесін белгілемейді. 2026 жылға арналған сандық мысалда 16 % ҚҚС мөлшерлемесі қолданылды.
С: Элемент жазылған кезде анықтамалық қандай бухгалтерлік жазбалар жасайды?
Ж: Ешқандай. Бухгалтерлік жазбаларды шаруашылық операциялардың құжаттары қалыптастырады. Келтірілген мысалда Дт 1210 Кт 6010, Дт 1210 Кт 3130 және Дт 7010 Кт 1330 жазбалары пайдаланылады.
С: Тарихты жоғалтпай тері түрінің қайталанатын элементін қалай жоюға болады?
Ж: Эталондық элементті таңдаңыз, номенклатура карточкаларындағы сілтемелерді соған ауыстырыңыз, қайталанатын элементті жоюға белгілеп, жоюға белгіленген объектілерді жоюдың штаттық өңдеуін іске қосыңыз. Егер деректер элементке әлі де сілтеме жасап тұрса, бағдарлама оны жоймайды.
С: Мәзірде жеке пәрмен болмаса, анықтамалықты қалай ашуға болады?
Ж: Тері бұйымының карточкасын ашып, «МБАЖ тері түрі» өрісіне өтіңіз және таңдау түймесімен мәндердің толық тізімін шақырыңыз. Бұл жол объектінің болжамды ішкі атауына байланысты емес.
С: Тері түрі қай жерде бір рет толтырылады?
Ж: Мән номенклатура карточкасында таңдалады. Содан кейін құжаттар конфигурацияда іске асырылған функционал шегінде осы карточканың деректерін пайдаланады.
С: Тері түрлерінің тізімін басқа базадан көшіруге бола ма?
Ж: Көшіру үшін екі ақпараттық базаның да құрылымымен үйлесімді штаттық алмасу немесе деректерді жүктеу тетіктері қолданылады. Тізімді әдеттегі шығару негізінен қарап шығуға арналған және кері жүктеу автоматты түрде болады дегенді білдірмейді.
С: Тері түрі өрісі қолжетімсіз болса, не істеу керек?
Ж: Таңбалау функционалы қосылғанын, номенклатураның тиісті тауар санатына жататынын және пайдаланушыға карточканы өзгерту құқықтары берілгенін тексеріңіз. Баптауларды өзгерткеннен кейін номенклатура нысанын қайта ашыңыз.
С: Анықтамалық 2026 жылғы мәндерге байланысты өзгере ме?
Ж: Жіктеуіштің өзі АЕК-ке, ЕТЖ-ға немесе базалық салықтық шегерімге байланысты емес. Байланысты есептеулер үшін 2026 жылы ҚҚС 16 %, АЕК 4 325 ₸, ЕТЖ 85 000 ₸ және ЖТС бойынша базалық салықтық шегерім 30 АЕК қолданылады.
10. Байланысты құжаттар
- Ненің негізінде толтырылады: тері түрінің атауы нақты бұйымның сипаттамалары мен жеткізушінің бастапқы құжаттарының деректері бойынша таңдалады. Анықтамалық элементіне конфигурация нысанында көзделген деректемелер ғана енгізіледі.
- Мән қайда пайдаланылады: ең алдымен Номенклатура карточкасында. Одан әрі карточка деректерін түсім, орын ауыстыру, өткізу құжаттары және конфигурацияда көзделген электрондық құжаттар мен таңбалау тетіктері пайдалана алады.
- Таңбалаумен байланысы: ББ-мен операциялар бейінді құжаттармен ресімделеді. Тері түрінің анықтамалығы таңбалау кодтарының есебін алмастырмайды және оларды өздігінен қалыптастырмайды.
- Бухгалтерлік есеппен байланысы: анықтамалық элементін өзгерту бухгалтерлік жазбалар жасамайды және бұрын көрсетілген операциялардың сомаларын қайта есептемейді.
Өз шығарылымыңызды қалай білуге болады
«Анықтама» → «Бағдарлама туралы» мәзірін ашыңыз. Ақпараттық терезеде платформа нұсқасы мен конфигурация нұсқасы көрсетіледі. Бұл әдістемелік нұсқаулық «Қазақстанға арналған сауданы басқару» 3.4.5.21 шығарылымы (3.4 редакциясы) үшін жасалған. Басқа нұсқада нысан өрістері мен пәрмендерінің нақты құрамын басшылыққа алыңыз.
«Қазақстанға арналған сауданы басқару», 3.4.5.21 шығарылымы (3.4 редакциясы) үшін дайындалды.