«Қазақстанға арналған бухгалтерия» 3.0.74.2 шығарылымында (3.0 редакциясы) тексерілді.
Сіз айды жаптыңыз, ал айналым-сальдолық ведомосте 1210 «Сатып алушылардың қысқа мерзімді дебиторлық берешегі» шотында кредиттік сальдо пайда болды. Немесе 3130 шотындағы ҚҚС деректері есеп регистрлерімен сәйкес келмейді. Жүздеген жолды қолмен салыстырып тексеру ұзақ уақыт алады. Мұндай жағдайда «Есеп жүргізуді тексеру» өңдеуін ашып, қолжетімді тексерулерді таңдап, талдау жүргізуге болады. Тексерулердің құрамы, олардың топтастырылуы және нәтиженің егжей-тегжейі орнатылған шығарылымдағы механизмнің іске асырылуына байланысты айқындалады. Бұл ретте, егер ҚР СК-де өзгеше белгіленбесе, салық есебі бухгалтерлік есеп деректеріне негізделеді (ҚР СК 202-бабы).
1. Мақсаты
Механизм конфигурацияда көзделген қағидалар бойынша есеп деректерін бақылауға арналған: мысалы, қалыптан тыс сальдоларды, өзара байланысты көрсеткіштер арасындағы сәйкессіздіктерді және аяқталмаған операцияларды іздеу үшін. Егер конфигурацияда «Есепті тексеру қағидалары» анықтамалығы қолжетімді болса, оның элементтері бағдарламалық іске асырылуына сәйкес тексеру механизмінде пайдаланылады. Өрістердің құрамы, орындалу шарттары және ұсыным мәтіндері қағидалар мен шығарылымдарға қарай өзгеше болуы мүмкін.
Мұндай тексеру нәтижесі бухгалтер талдауға тиіс учаскелерді табуға көмектеседі. Ол бастапқы құжаттарды, бухгалтерлік деректерді, шот-фактураларды, салық регистрлерін және салық нысандарын салыстырып тексеруді алмастырмайды: осы объектілердің барлығы салық есебі үшін пайдаланылатын есеп құжаттамасына жатады (ҚР СК 202-бабы).
2. Қайдан табуға болады
3.0.74.2 шығарылымындағы пайдаланушының әдеттегі жолы: «Есептер» → «Есеп жүргізуді тексеру» бөлімі. Пәрменнің қолжетімділігі интерфейске, қосылған функционалдық мүмкіндіктерге және пайдаланушы құқықтарына байланысты. Өңдеу нысанында бухгалтер қолжетімді бақылау бөлімдерін таңдап, іске қосу параметрлерін белгілейді.
Егер орнатылған конфигурацияда анықтамалықты қарауға рұқсат етілсе және пайдаланушыда қажетті құқықтар болса, оны конфигурация анықтамалықтарының арасынан «Техникалық маманға арналған функциялар» арқылы іздеуге болады. Бұл пәрмен әдетте кеңейтілген құқықтары бар пайдаланушыларға қолжетімді.
Объект қызметтік мақсатқа арналған: жеткізілетін қағидалардың құрамы конфигурациямен айқындалады және жаңарту кезінде өзгеруі мүмкін. Сондықтан бухгалтерге қызметтік деректерді өзгертпей, тексеру нысанының қолжетімді баптаулары арқылы іске қосылатын құрамды басқарған қауіпсіз.
3. Қалай толтыру керек
Алдымен жеткізілетін қағиданы қарау режимінде ашып, іс жүзінде қолжетімді деректемелерді бақылау міндетімен салыстырыңыз. Элементті әмбебап үлгі бойынша жасауға немесе өзгертуге болмайды: карточканың құрамы мен қағиданы орындау тәсілі нақты шығарылымға және бағдарламалық іске асыруға байланысты.
Баптау элементі | Қалай жұмыс істеу керек | Неге назар аудару керек |
Атауы | Егер өрісті өзгертуге болса, түсінікті тұжырымды пайдаланыңыз. | Атауы бойынша бухгалтер бақылау нысанын түсініп, қағиданы іргелес тексерулерден ажырата алуы керек. |
Тексеру бөлімі немесе тобы | Егер мұндай деректеме көзделсе, қолжетімді тізімнен мәнді таңдаңыз. | Топ қағиданың нысандағы немесе есептегі орнын айқындайды. Деректеменің нақты ықпалы іске асырылуына байланысты. |
Тексерілетін объект немесе сала | Мәнді қағида талдауға тиіс деректермен сәйкестендіріңіз. | Бұл шот, регистр, құжат немесе конфигурацияның өзге объектісі болуы мүмкін. Нұсқалар жиынтығын бағдарлама белгілейді. |
Іске қосылу шарты | Шартты карточкада немесе бағдарламалық модульде берілген қалпында зерттеңіз. | Әрбір қағида алгоритмді нысан арқылы өзгертуге мүмкіндік бермейді. Қызметтік логиканы өзгертуді конфигурация жөніндегі маман бағалауы тиіс. |
Қате мәтіні немесе түсіндірме | Егер редакциялау көзделсе, хабарламаны нақты тұжырымдаңыз. | Мәтінде анықталған ауытқуды және талдау қажет есеп учаскесін көрсеткен пайдалы. |
Түзету жөніндегі ұсыным | Қатенің себебі туралы автоматты қорытынды жасамай, талдау реттілігін көрсетіңіз. | Бір ауытқуға әртүрлі құжаттар, талдамалар немесе операцияларды көрсету реттілігі себеп болуы мүмкін. |
Қағиданы пайдалану | Белгіні нысанда шынымен қолжетімді болғанда ғана өзгертіңіз. | Механизмнің кейбір нұсқаларында іске қосылатын құрам тікелей өңдеудегі бөлім жалаушаларымен реттеледі. |
Басымдық немесе маңыздылық | Тиісті деректеме болғанда ғана толтырыңыз. | Мұндай өрістің мақсаты мен ықпалы қағиданың нақты іске асырылуымен айқындалады. |
Практикалық кеңес. Қызметтік баптауларды өзгертпес бұрын бастапқы мәндерді сақтап, нәтижені ақпараттық базаның жұмыс көшірмесінде тексеріңіз. Конфигурацияны жаңартқаннан кейін өзгертілген баптауларды жеткізілетін нұсқамен қайта салыстырыңыз.
4. Қағидалардың түрлері (анықтамалықта не болуы мүмкін)
Қағидалардың қолжетімді құрамын орнатылған шығарылымның тексеру нысанынан тікелей қарау керек. Іс жүзінде бақылау мына бағыттар бойынша ұйымдастырылуы мүмкін:
Сальдоны тексеру — шоттың мақсаты мен талдамасын ескере отырып талдауды қажет ететін қалдықтарды анықтайды.
Деректердің сәйкестігін тексеру — егер алгоритмде мұндай салыстыру көзделсе, шоттардың, құжаттардың және регистрлердің өзара байланысты көрсеткіштерін салыстырады.
ТМҚ қалдықтарын тексеру — теріс сандық немесе сомалық қалдықтарды анықтауға және қойма операцияларының реттілігін тексеруге көмектеседі.
ҚҚС бойынша тексерулер — бағдарламаға қолжетімді мөлшерлеме, құжаттар және ҚҚС сомалары туралы мәліметтерді талдайды. 2026 жылы базалық мөлшерлеме бойынша салық салынатын операцияларға 16 % мөлшерлеме қолданылады.
Салықтар мен әлеуметтік төлемдерді тексеру — конфигурацияға енгізілген алгоритмдер шегінде есептік көрсеткіштерді салыстырады.
Кезеңнің аяқталуын тексеру — айды түпкілікті жабу алдында талдауды қажет ететін қалдықтар мен операцияларды табуға көмектеседі.
Егер ұйым бөлек салық есебін жүргізуге міндетті болса, бөлінетін санаттар бойынша объектілерді салық міндеттемелерін есептеу кезінде біріктіруге болмайды; мұндай есептің тәртібі салықтық есеп саясатында бекітіледі (ҚР СК 210-бабы). Сондықтан автоматты тексеру нәтижелерін бөлек есеп жүргізудің қабылданған тәртібін ескере отырып қарастырған жөн.
5. Жұмыс кезінде не қалыптастырылады
Іске қосылғаннан кейін бухгалтер таңдалған бөлімдер мен параметрлер бойынша деректерді талдау нәтижесін алады. Нәтиженің құрамы кезеңге, ұйымға, қолжетімді тексерулерге және ақпараттық база мәліметтеріне байланысты.
Хабарламалар тізімі бағдарлама алгоритмде көзделген шартты анықтаған тексерулерді көрсетеді.
Нәтиженің толық жазбасы нақты қағида үшін осындай егжей-тегжей іске асырылған болса, байланысты құжаттарға, шоттарға, регистрлерге немесе сомаларға өтуді қамтуы мүмкін.
Түсіндірмелер мен ұсынымдар кейінгі талдау үшін есеп учаскесін айқындауға көмектеседі.
Жұмыс қорытындысы орнатылған шығарылымда көзделген көлемде «Есеп жүргізуді тексеру» нысанында көрсетіледі.
Мысалы, егер қағида өткізуді электрондық шот-фактура мәліметтерімен салыстырса, нәтиже сәйкессіздігі бар құжатты көрсетуі мүмкін. Бухгалтер айналым күнін, мәміле тараптарын, сомаларды, мөлшерлемені, электрондық құжаттың мәртебесін және объектілер арасындағы байланысты тексеруі керек. Салық есебі үшін операциялардың нәтижелері ақы төленген күннен емес, олардың жасалу фактісі бойынша, оның ішінде жұмыстар орындалған, қызметтер көрсетілген, тауарлар жөнелтілген немесе берілген күннен бастап танылады (ҚР СК 204-бабы).
6. Баспа нысандары
Нәтиже «Есеп жүргізуді тексеру» өңдеу нысанында талданады:
Тексеру нәтижелері туралы есеп конфигурацияда көзделген құрамдағы хабарламалар мен қолжетімді түсіндірмелерді қамтиды.
Егер нысанда стандартты шығару пәрмендері болса, нәтижені басып шығаруға немесе бағдарлама қолдайтын пішімдердің бірінде сақтауға болады.
Шығармас бұрын қажетті топтарды ашып, ұйымды, кезеңді және таңдалған бөлімдердің құрамын тексеріңіз. Бұл параметрлер көрсетілетін жолдардың тізбесіне әсер етеді. Сақталған есепті жұмысқа арналған толық жазба ретінде пайдаланыңыз, ал қорытындыларды есеп құжаттамасымен растаңыз.
7. Жиі кездесетін қателер
Қағида қажетті бөлімде көрсетілмейді. Топтың толтырылғанын, қағиданың пайдаланушыға қолжетімді екенін және тиісті бөлімнің өңдеу нысанында қосылғанын тексеріңіз. Деректемелердің атаулары мен топтастыру тәртібі шығарылымдағы іске асырылуына байланысты.
ҚҚС тексеруі өзекті құжаттар бойынша ауытқуларды көрсетеді. 2026 жылы базалық мөлшерлеме бойынша салық салынатын операциялар үшін ҚҚС 16 % мөлшерлемесінің қолданылуын, айналым жасалған күнді, құжат деректемелерін және есеп регистрлерінің жай-күйін тексеріңіз. «Қазақстанға арналған бухгалтерия» үшін 3.0.74.x тармағы өзекті; мақала 3.0.74.2 нұсқасы бойынша дайындалды.
Өткен кезеңдердің құжаттарында басқа мөлшерлеме көрсетілген. Оны тек ағымдағы жылға байланысты автоматты түрде ауыстырмаңыз. Мөлшерлемені операция күнімен және салық кезеңімен салыстырыңыз. Есептеу әдісі бойынша операция нәтижесі төлем күнімен емес, оның жасалу фактісі бойынша танылады (ҚР СК 204-бабы).
1210 шоты бойынша кредиттік сальдо анықталды. Контрагент және шарт бойынша есеп айырысуларды, өткізу және төлем құжаттарын, талдаманы, берешекті ауыстыруды және авансты есепке жатқызуды тексеріңіз. Себепті тек сальдо белгісі бойынша емес, операцияның мазмұны мен қабылданған есеп тәртібі бойынша анықтаңыз.
Тексеру белгілі ауытқуды таппайды. Қажетті бөлім мен қағиданың қосылғанын, ұйым мен кезеңнің дұрыс таңдалғанын қараңыз. Содан кейін алгоритмнің сіз тексергіңіз келген объект пен шартты қамтитынын анықтаңыз.
ТМҚ бойынша теріс қалдық анықталды. Кіріске алу және өткізу күндерін, қойманы, номенклатураны, сипаттамаларды және санын салыстырыңыз. Құжаттарды түзеткеннен кейін қамтылған кезең бойынша өткізу реттілігін қалпына келтіріп, бақылауды қайталаңыз. Қорлардың салық есебі ҚР СК-де белгіленген қағидалар мен бухгалтерлік есептің қолданылатын талаптарын ескере отырып жүргізіледі (ҚР СК 204-бабы).
8. Жиі қойылатын сұрақтар
«Есепті тексеру қағидалары» анықтамалығы не істейді? — Егер ол орнатылған шығарылымда көзделсе және пайдаланушыға қолжетімді болса, онда бақылау механизмінің қызметтік деректері беріледі. Қағидалардың нақты құрамы мен оларды редакциялау мүмкіндігін конфигурация бойынша анықтау керек.
Бухгалтер тексеруді іске қосқаннан кейін не алады? — Қолжетімді түсіндірмелері мен толық жазбалары бар анықталған ауытқулар тізбесін. Құжатқа, шотқа, регистрге немесе сомаға дейін егжей-тегжейлі көрсету нақты қағидаға байланысты.
Өз тексеруімді қосуға бола ма? — Орнатылған конфигурация мен пайдаланушы құқықтары мұндай механизмді ұсынған жағдайда ғана. Анықтамалық элементін жасаудың өзі жеткіліксіз болуы мүмкін: шарттың орындалуы бағдарламалық кодпен айқындалуы ықтимал. Өзгеріс алдымен базаның көшірмесінде және шектеулі кезеңде тексеріледі.
Неліктен ҚҚС тексеруі 16 % қолданады, ал өткен жылдардың құжаттарында басқа мөлшерлеме көрсетілген? — 2026 жылғы базалық мөлшерлеме бойынша салық салынатын операцияларға ҚҚС 16 % қолданылады. Өткен кезеңдердің құжаттары айналым жасалған күн мен тиісті кезеңнің қағидалары бойынша талданады. Есептеу әдісі операцияны тануды төлеммен емес, оның жасалу фактісімен байланыстырады (ҚР СК 204-бабы).
Тексеру 1210 шотынан кредиттік сальдо тапты — нені қарау керек? — Өткізу және төлем құжаттарын, шарттарды, есеп айырысу талдамасын, берешекті ауыстыруды және аванстарды есепке жатқызуды тексеріңіз. Бастапқы деректерді түзеткеннен кейін айналым-сальдолық ведомосты қайта қалыптастырып, тексеруді іске қосыңыз.
Жекелеген тексерулерді уақытша қалай алып тастауға болады? — Егер мұндай баптау көзделсе, өңдеу нысанындағы қолжетімді бөлімнен немесе қағидадан жалаушаны алып тастаңыз. Келесі кезеңді жаппас бұрын қосылған бөлімдердің құрамын қайта тексеріңіз.
Неліктен ЖТС бойынша тексеру шегерім сәйкессіздігін көрсетеді? — 2026 жылы ЖТС бойынша базалық салық шегерімі айына 30 АЕК құрайды. АЕК 4 325 ₸ болғанда бұл 129 750 ₸ болады. Қолданылған айды, шегерім құқығын, есептеу баптауларын және жалақыны қайта есептеу нәтижелерін салыстырыңыз.
Қағида байланыстырылған ЭШФ-сыз өткізуді анықтады — не істеу керек? — Өткізуді ашып, оның деректемелерін электрондық шот-фактурамен салыстырыңыз және ЭШФ АЖ-мен алмасу мәртебесін тексеріңіз. Шот-фактура салық есебіне арналған есеп құжаттамасының құрамына кіреді (ҚР СК 202-бабы).
Іске қосқаннан кейін нәтижені қайдан көруге болады? — «Есеп жүргізуді тексеру» өңдеу нысанынан. Хабарламалар бар бөлімді ашып, қолжетімді толық жазбаны ашу үшін қажетті жолды таңдаңыз.
Салықтарды тексеру МЗЖ базасы бойынша сәйкессіздікті көрсетеді — нені қарау керек? — Есептелген кірісті, есептеу түрін, есептеу кезеңін, ұстап қалу баптауларын және қызметкер бойынша қайта есептеу нәтижелерін салыстырыңыз. 2026 жылғы есептеулер үшін ЕТЖ 85 000 ₸ екенін ескеріп, жалақы конфигурациясының 3.1.37.x тармағындағы өзекті шығарылымын пайдаланыңыз.
9. Сабақтас объектілер
Талдау қандай деректердің негізінде орындалады:
«Есеп жүргізуді тексеру» өңдеуі параметрлерді таңдау және қолжетімді қағидаларды іске қосу нысанын ұсынады.
Шоттар жоспары мен бухгалтерлік деректер сальдо мен айналымдарды талдау кезінде пайдаланылуы мүмкін. Жалпы қағида бойынша салық есебі бухгалтерлік есеп деректеріне негізделеді (ҚР СК 202-бабы).
ҚҚС, ТМҚ және өзара есеп айырысулар бойынша регистрлер тиісті алгоритмде оларға жүгіну көзделсе, тексерулерге қатысуы мүмкін.
Тексеру нәтижесіне қандай құжаттар мен операциялар енуі мүмкін:
Өткізу және сатып алу құжаттары — қағидада көзделген сомалар, ҚҚС, сан немесе есеп деректері бойынша сәйкессіздіктер анықталғанда.
Шот-фактуралар мен электрондық ілеспе құжаттар — іске асырылған алгоритм шегінде олардың болуын, мәртебесін немесе есеп деректеріне сәйкестігін бақылау кезінде.
Жалақы есептеу құжаттары — егер мұндай тексерулер пайдаланылатын конфигурацияға енгізілсе, ЖТС және әлеуметтік төлемдер бойынша есептік көрсеткіштерді талдау кезінде.
Айды жабу операциялары — қалдықтар мен регламенттік операциялардың реттілігін бақылау кезінде.
Автоматты нәтижені бастапқы құжаттармен, бухгалтерлік құжаттамамен, салық регистрлерімен және нысандарымен салыстыру қажет. Салық төлеуші салық есебін салық салу объектілері туралы мәліметтерді жинақтауға, салықтарды есептеуге және салық есептілігін жасауға мүмкіндік беретіндей ұйымдастырады (ҚР СК 202-бабы).
Қолтаңба
Әдістемелік нұсқаулық «Қазақстанға арналған бухгалтерия», 3.0 редакциясы, 3.0.74.2 шығарылымы үшін дайындалды. Қазақстан үшін 2026 жылға арналған мәндер: ҚҚС 16 %, АЕК 4 325 ₸, ЕТЖ 85 000 ₸, ЖТС бойынша базалық салық шегерімі айына 30 АЕК. Орнатылған шығарылымның нөмірін «Анықтама» → «Бағдарлама туралы» арқылы көруге болады.
Дереккөздер
Қазақстан Республикасының Салық кодексі, 202-бап — салық есебі және есеп құжаттамасының құрамы.
Қазақстан Республикасының Салық кодексі, 204-бап — салық есебінің қағидалары және есептеу әдісін қолдану.
Қазақстан Республикасының Салық кодексі, 210-бап — бөлек салық есебін жүргізу қағидалары.