Қазақстанға арналған 1С:Бухгалтерия 3.0 жүйесіндегі «ПайдаланушыларХабарландырулары» — ақпараттық базаны пайдаланушыларға арналған жүйелік хабарларды сақтайтын қызметтік анықтамалық. 2026 жылы осы анықтамалықтағы хабарларды Салық кодексінде көзделген салық органының ақпараттық-ескерту және міндетті сипаттағы хабарламаларынан ажырату қажет (ҚР СК 82, 83-баптары). Салық салу туралы ескертулерді тексеру кезінде мынаны ескеріңіз: ҚР-дағы ҚҚС-тың негізгі мөлшерлемесі 16% құрайды. Сипаттама 3.0.74.2 релизіне арнап дайындалған.
Сіз таңертең базаға кірдіңіз, ал жоғарғы жақтағы қоңырау белгішесінде қызыл сан тұр. Ашсаңыз, назар аударуды қажет ететін оқиға туралы хабарды көресіз. Оны қолмен жасаған жоқсыз: жазбаны бағдарлама механизмі қалыптастырып, «ПайдаланушыларХабарландырулары» анықтамалығында сақтаған. Төменде осы анықтамалықтың қалай құрылғаны, оның өрістері нені білдіретіні, нақты хабарландырудың көзін қалай анықтау және өңделген жазбаларды қалай алып тастау керектігі түсіндіріледі.
Бірден айта кететін басты мәселе: бұл бухгалтерлік құжат емес, қызметтік анықтамалық. Ол ақпараттық базаны пайдаланушыларға арналған жүйелік хабарландыруларды сақтауға арналған. Бағдарлама хабарларын салық органының ресми хабарламаларымен шатастырмау керек: олардың түрлері мен мазмұны Салық кодексінде белгіленген (ҚР СК 82, 83-баптары).
1. Мақсаты
Анықтамалықта бағдарлама пайдаланушыға көрсететін хабарландырулар: әрекеттер мен оқиғалар туралы еске салулар, деректер туралы ескертулер, сондай-ақ қолданылатын механизмдердің қызметтік хабарлары сақталады. Жазбада мәтін, алушы туралы мәліметтер және хабарды көрсетуге немесе байланысты объектіге өтуге қажетті деректер болуы мүмкін.
Анықтамалық конфигурацияның ішкі механизмдерінде пайдаланылады. Жазбалар бағдарламада көзделген шарттар орындалған кезде автоматты түрде пайда болуы мүмкін: мысалы, пайдаланушы байланысты объектіге назар аударуы, маңызды хабарды оқуы, көзделген әрекетті орындауы немесе деректердің өзектілігін тексеруі қажет болғанда.
2. Қайдан табуға болады
Сипатталып отырған релиздің интерфейсінде белсенді хабарларды жоғарғы оң жақ бұрыштағы қоңырау белгішесі арқылы көруге болады. Оны басқанда хабарландырулар тақтасы ашылады.
Анықтамалық жазбаларының толық тізімін мына тәсілдермен ашып көруге болады:
- «Сервис технологиясы» → «Пайдаланушылар хабарландырулары», егер бұл пәрмен көзделіп, интерфейске шығарылған болса.
- «Техникалық маманға арналған функциялар» → «Анықтамалықтар» → «ПайдаланушыларХабарландырулары», егер техникалық маман функциялары пайдаланушыға қолжетімді және объект тізімде бар болса.
- e1cib/list/Справочник.ОповещенияПользователей навигациялық сілтемесі арқылы: оны көшіріп, сілтеме бойынша өту өрісіне қойыңыз. Бұл тәсіл конфигурацияда осындай ішкі атау қолданылса және пайдаланушының қолжетімділік құқығы болса жұмыс істейді.
Бұл тәсілдер белсенді хабарлар тақтасын ғана емес, жазбалардың толық тізімін ашуға арналған. Пәрмендердің болуы, нысанның құрамы және анықтамалықты көру мүмкіндігі релизге, интерфейске және пайдаланушы құқықтарына байланысты.
2а. Өз релизіңізді қалай білуге болады
Басты мәзір, жоғарғы сол жақ бұрыштағы ≡ белгішесі → Анықтама → Бағдарлама туралы. Ашылған терезеде әдетте мыналар көрсетіледі:
- платформа нұсқасы, мысалы 8.3.24.xxxx;
- конфигурация релизі — «Қазақстанға арналған бухгалтерия, 3.0 редакциясы (3.0.74.2)» түріндегі жол.
Осы әдістемелік құрал үшін екінші жол маңызды: өрістердің құрамы, пәрмендердің қолжетімділігі және хабарландырулардың әрекеті релиздер арасында өзгеруі мүмкін. Сипаттама 3.0.74.x релиздерінің өзекті желісіне кіретін 3.0.74.2 релизіне қатысты.
3. Қалай толтыру керек және оны әдетте неге толтыру қажет емес
Анықтамалық жазбалары ең алдымен қызметтік пайдалануға арналған және оларды бағдарлама механизмдері жасайды. Әдетте қолмен толтыру талап етілмейді. Алайда хабарламаны оқу, оның алушысын анықтау және байланысты объектіні табу үшін пайдаланушыға қолжетімді жазбаның деректемелерін түсінген пайдалы.
| Өріс | Ол не үшін қажет |
|---|---|
| Атауы | Жазбаны қысқаша белгілейді. Егер өріс нысанда болса, ол арқылы хабарландыруды тізімнен тауып, тақырыбын анықтауға болады. |
| Пайдаланушы / Алушы | Хабардың алушысын көрсетеді. Хабарландырудың нақты пайдаланушыға көрсетілуі алушы туралы деректерге және жазбаны жасаған механизмнің логикасына байланысты. |
| Күні / Қалыптастырылған күні | Егер өріс көзделген болса, жазбаның жасалған уақытын көрсетіп, хабарды тиісті оқиғамен байланыстыруға көмектеседі. |
| Өзектілік күні / Көрсету мерзімі | Егер мұндай деректеме нысанда көзделсе, хабардың өзекті болу немесе көрсетілу кезеңін белгілейді. |
| Маңыздылығы | Конфигурацияда көзделген, хабарды интерфейсте көрсету үшін пайдаланылуы мүмкін мәнді қамтиды. |
| Хабарландыру мәтіні | Оқиғаны және пайдаланушыдан күтілетін әрекетті сипаттайды. |
| Навигациялық сілтеме / Өту объектісі | Байланысты құжатқа, есепке, өңдеуге немесе басқа объектіге өту үшін пайдаланылуы мүмкін. Егер объект жойылса, сілтеме ескірсе немесе пайдаланушының қажетті құқықтары болмаса, өту орындалмауы мүмкін. |
| Дереккөз / Себеп | Егер деректеме нысанға шығарылса, жазбаны бағдарлама объектісімен немесе механизмімен байланыстыруға мүмкіндік беретін мәліметтерді қамтиды. |
| Оқылды / Қабылданбады | Егер мұндай белгілер көзделсе, олар хабарландырудың өңделу күйін көрсетеді. Қолжетімді күйлер мен пәрмендер хабарды жасаған механизмге байланысты. |
Практикалық қорытынды: анықтамалықтың толық тізімі қайталанатын хабарлар мен жиналған жазбаларды талдау үшін пайдалы. Деректемелердің атауларын, мақсатын және құрамын қолданылып отырған релиздің нысанынан тікелей қарау керек.
4. Талданған мысал
Жағдай: 2026 жылғы қыркүйекте бухгалтер өткізу құжатын өткізеді, ал қоңырау белгішесінде ҚҚС мөлшерлемесін тексеру туралы ескерту пайда болады.
Егер мұндай хабарландыруды қолданылатын механизм қалыптастырса, қолжетімді жазбада мыналар көрсетілуі мүмкін:
- Атауы: «Өткізу құжатындағы ҚҚС мөлшерлемесін тексеріңіз».
- Пайдаланушы: хабар жіберілген бухгалтер.
- Күні: хабарландырудың қалыптастырылған күні.
- Маңыздылығы: ескерту.
- Мәтін: ҚҚС мөлшерлемесін тексеру қажеттігі туралы хабар.
- Навигациялық сілтеме: «Тауарлар мен қызметтерді өткізу» құжатына өту.
- Дереккөз: ескертумен байланысты механизм немесе объект.
2026 жылдан бастап Қазақстан Республикасындағы ҚҚС-тың негізгі мөлшерлемесі 16% құрайды. Бухгалтер құжатты сілтеме арқылы ашып, айналым жасалған күнді, операцияның сипатын және көрсетілген мөлшерлемені тексеруге, ал қажетті өзгерістерді өткізу құжатына енгізуге тиіс.
Есептеу мысалы: егер ҚҚС-сыз өткізу құны 1 000 000 ₸ болса және негізгі мөлшерлеме қолданылса, ҚҚС сомасы 1 000 000 × 16% = 160 000 ₸ болады. ҚҚС-пен қоса алғандағы құны 1 160 000 ₸ болады.
Есепте нені тексеру керек? Хабарландырудан өткізу құжатына өтіп, көрсетілген шаруашылық операцияны тексеру қажет:
| Дт | Кт | Сома, ₸ | Мазмұны |
|---|---|---|---|
| 1210 | 6010 | 1 000 000 | Өткізуден түскен кіріс |
| 1210 | 3130 | 160 000 | 16% мөлшерлеме бойынша ҚҚС |
| 7010 | 1330 | — | Тауардың өзіндік құнын есептен шығару |
Шоттар корреспонденциясы, сомалар және талдамалық есеп өткізу түрін, есеп баптауларын және нақты құжаттың деректерін ескере отырып тексеріледі. Бұл сценарийде хабарландыру бухгалтер тексеру жүргізетін және қажет болған жағдайда деректерді түзететін объектіге өту үшін пайдаланылады.
5. Хабарландыру түрлері: мұнда не түседі
Хабарлардың құрамы нақты конфигурация механизмдерімен және оның баптауларымен анықталады. Тізіммен жұмыс істеу үшін жазбаларды мазмұны мен болжамды дереккөзі бойынша шартты түрде бөлуге болады:
- Оқиғалар туралы еске салулар — алдағы әрекеттер мен пайдаланушы белгілеген оқиғалар туралы хабарлар.
- Деректерді тексеру — бағдарлама назар аударуды ұсынатын деректемелер немесе өзге жағдайлар туралы ескертулер.
- Электрондық құжаттар — егер базада тиісті механизм қолданылса, ЭШФ және ТІЖ өңдеуге байланысты хабарлар.
- Алмасу және синхрондау — қолданылатын жүктеу, түсіру немесе алмасу механизмдерінің қызметтік ақпараты.
- Жаңарту және сервис — егер олар осы механизммен сақталса, ақпараттық базаға қызмет көрсетуге байланысты хабарлар.
- Пайдаланушы еске салулары — конфигурацияда қолжетімді еске салу механизмі арқылы жасалған хабарландырулар.
Бұл — анықтамалықтың жеке деректемесі мәндерінің тізбесі емес, тізімді талдауға арналған жұмыс топтамасы. Нақты дереккөз жазбаның мазмұны, қолжетімді деректемелер және байланысты объект бойынша анықталады.
6. Жазу кезінде не қалыптастырылады
Хабарландыру механизмі жұмыс істеген кезде анықтамалықта қызметтік жазба жасалады немесе өзгертіледі. Оның деректеріне, күйіне және баптауларына қарай хабар қоңырау белгішесінің жанындағы тақтада көрсетілуі мүмкін. Көзделген өңдеу пәрмені орындалғаннан кейін ол белсенді хабарлар тізімінен жоғалуы мүмкін.
Қызметтік логика механизмдер мен релиздер арасында ерекшеленеді. Сондықтан нақты жазбаны талдағанда қолданылып отырған конфигурация нұсқасындағы нысанның іс жүзінде қолжетімді деректемелеріне, хабар мәтініне, алушыға және өту объектісіне сүйеніңіз.
7. Баспа нысандары
Сипатталып отырған сценарийде хабарландырулар анықтамалығы үшін жеке баспа нысаны көзделмеген. Мәліметтерді тіркеу қажет болса, хабар мәтінін көшіруге немесе тізім нысанындағы деректерді шығару мен сақтау пәрмендерін пайдалануға болады.
8. Жиі кездесетін қателер
«Хабарландырулар үнемі қалқып шығып, жұмыс істеуге кедергі келтіреді». Хабарды ашып, оның мәтінін, алушысын, байланысты объектісін және қолжетімді болса, дереккөз туралы мәліметтерін зерттеңіз. Содан кейін хабар қатысты механизмнің баптауларын тексеріңіз. Хабарландыруларды басқару пәрмендерінің жиынтығы олардың түріне, пайдаланушы құқықтарына және релизге байланысты.
«Хабарландыру тұр, бірақ объект енді жоқ». Егер өту «Объект табылмады» деген хабармен аяқталса, жазба деректемелері мен пайдаланушы құқықтарын тексеріңіз. Мұндай жағдай объектінің жойылуына, сілтеменің өзгеруіне немесе қолжетімділіктің шектелуіне байланысты болуы мүмкін. Тексергеннен кейін хабарландыруды қолжетімді пәрменмен өңдеңіз.
«Басқаларға хабарландырулар келеді, ал бір пайдаланушыға келмейді». Қолжетімді болса, «Пайдаланушы / Алушы» деректемесін, сондай-ақ құқықтар мен жеке баптауларды тексеріңіз. Бұған қоса, басқа пайдаланушылар көретін хабарлардың дереккөзі мен параметрлерін салыстырыңыз.
«Тізім мыңдаған жазбаға дейін өсіп, қоңырау тақтасы баяу ашылады». Толық тізімді ашып, қолжетімді сүзгілерді орнатыңыз және ескі жазбаларды талдаңыз. Егер нысан оларды жоюға белгілеуге мүмкіндік берсе, кейінгі өңдеуді жоюға белгіленген объектілерді штаттық жою механизмімен орындаңыз. Жаппай тазалау алдында ақпараттық базаның резервтік көшірмесін жасаңыз.
«Хабарландыруды жойдым — байланысты объектіге не болды?» Бастапқы құжатты немесе басқа байланысты объектіні ашып, оның күйін бөлек тексеріңіз. Хабарландырулар анықтамалығының жазбасын жоюды есеп құжатындағы қажетті әрекеттерді орындаудың орнына пайдаланбау керек.
9. Нақты хабарландыруды кезең-кезеңімен тексеру
- Қоңырау белгішесіндегі хабарды ашып, толық мәтінді оқыңыз.
- Қолжетімді болса, алушыны, қалыптастырылған күнін және өзектілік туралы мәліметтерді тексеріңіз.
- «Дереккөз / Себеп» деректемесін немесе хабардың шығу тегін көрсететін басқа қолжетімді деректерді зерттеңіз.
- Егер өту мүмкіндігі көзделсе, байланысты құжатты, есепті немесе өңдеуді ашыңыз.
- Байланысты объектідегі деректерді тексеріп, қажет болса түзетіңіз.
- Өңдеуден кейін хабарландыру күйін өзгертуге арналған қолжетімді пәрменді қолданыңыз.
- Егер хабар қайта пайда болса, байланысты объектіге немесе оны жасайтын механизмнің баптауларына оралыңыз.
10. Ескі хабарландыруларды қауіпсіз тазалау жолы
Байланысты объект тексерілмей тұрып хабарды алып тастамау үшін тазалауды тізімді талдағаннан кейін орындаған дұрыс. Әрекеттер реті:
- Ақпараттық базаның резервтік көшірмесін жасаңыз.
- Толық тізімді «Сервис технологиясы» → «Пайдаланушылар хабарландырулары» бөлімі немесе басқа қолжетімді тәсіл арқылы ашыңыз.
- Тиісті өрістер қолжетімді болса, күні, алушысы немесе жазба күйі бойынша сүзгі орнатыңыз.
- Таңдалған топтағы бірнеше жазбаны ашып, байланысты оқиғалардың өңделгеніне көз жеткізіңіз.
- Қажетсіз жазбаларды тек тиісті пәрмен мен қажетті құқықтар болғанда ғана жоюға белгілеңіз.
- Ұйымда қабылданған тәртіп бойынша жоюға белгіленген объектілерді штаттық жоюды орындаңыз.
- Қоңырау белгішесінің жанындағы тақтаның жұмысын тексеріп, қажетті белсенді хабарлардың сақталғанына көз жеткізіңіз.
Егер дереккөз бірдей хабарларды жасауды жалғастырса, тізімді бір рет тазалау олардың қайта пайда болу себебін жоймайды. Байланысты құжатты, жеке баптауларды немесе хабарландыру қалыптастыратын механизмді тексеру керек.
11. Сабақтас объектілер
- Регламенттік және фондық тапсырмалар — автоматты операцияларды орындайды және кейбір механизмдерде қызметтік хабарлардың пайда болуына байланысты болуы мүмкін.
- Еске салулар — объектіге немесе оқиғаға байланысты хабарлардың пайдаланушылық механизмі.
- Тапсырмалар мен бизнес-процестер — конфигурацияда бар және қолданылған жағдайда тапсырмалар туралы хабарларға байланысты болуы мүмкін.
- Есеп құжаттары, соның ішінде өткізу, келіп түсу және төлем құжаттары — хабарландыруда тиісті сілтеме жазылған болса, өту объектілері бола алады.
- ЭШФ және ТІЖ — өңделуіне кейбір қызметтік хабарлар байланысты болуы мүмкін электрондық құжаттар.
Хабарландыруды пайдаланушыны ақпараттандыру және сілтеме болған жағдайда бағдарлама объектісіне өту құралы ретінде қарастырған жөн. Негізгі жұмыс хабарда көрсетілген құжатта, есепте, өңдеуде немесе өзге бөлімде орындалады.
Жиі қойылатын сұрақтар
Бұл құжат па, әлде анықтамалық па? — Бұл қызметтік анықтамалық. Шаруашылық операцияны тексеру үшін байланысты есеп құжатына өтіңіз.
Нақты хабарландыру қайдан пайда болады? — Жазба мәтінін, өту объектісін және нысанда көзделсе, «Дереккөз» немесе «Себеп» деректемесін зерттеңіз. Бұл деректер хабардың қандай құжатпен немесе механизммен байланысты екенін анықтауға көмектеседі.
Жазбаларды жоюға бола ма және деректерім жоғалып кетпей ме? — Жазбаны өңдеу алдында күнін, алушысын, мәтінін және өту объектісін тексеріңіз. Жаппай тазалау үшін штаттық пәрмендерді қолданып, алдын ала базаның резервтік көшірмесін жасаңыз. Жойғаннан кейін байланысты объектінің күйін бөлек тексеріңіз.
Мазаны алатын қалқымалы хабарландыруларды қалай өшіруге болады? — Алдымен хабардың дереккөзін анықтаңыз. Содан кейін тиісті механизмнің баптаулары мен хабарландырулар тақтасының қолжетімді пәрмендерін тексеріңіз.
ҚҚС-тың ескірген негізгі мөлшерлемесі көрсетілген хабарландыру келді. Не істеу керек? — 2026 жылдан бастап ҚҚС-тың негізгі мөлшерлемесі 16% құрайды. Құжатты сілтеме арқылы ашып, айналым жасалған күнді және операцияның сипатын тексеріңіз, содан кейін операцияға негізгі мөлшерлеме қолданылатын болса, мөлшерлемені құжаттың өзінде түзетіңіз.
Неліктен хабарландыру бір пайдаланушыға көрінеді де, екіншісіне көрінбейді? — Қолжетімді болса, «Алушы / Пайдаланушы» деректемесін, құқықтар мен жеке баптауларды тексеріңіз. Сондай-ақ екі пайдаланушыдағы хабарлардың дереккөзі мен параметрлерін салыстырыңыз.
Қоңырау белгішесіндегі белсенді хабарларды ғана емес, барлық хабарландырудың толық тізімін қалай ашуға болады? — Тиісті құқықтар болған жағдайда «Сервис технологиясы» → «Пайдаланушылар хабарландырулары» бөлімін, техникалық маман функцияларын немесе e1cib/list/Справочник.ОповещенияПользователей навигациялық сілтемесін пайдаланыңыз. Әр тәсілдің қолжетімділігі интерфейске, релизге және құқықтарға байланысты.
ЭШФ немесе ТІЖ туралы хабарландырумен не істеу керек? — Байланысты объектіні ашып, электрондық құжаттармен жұмыс істеу бөлімінде көзделген әрекеттерді орындаңыз. ЭШФ немесе ТІЖ мәртебесін тікелей байланысты объектіден және тиісті алмасу механизмінен тексеріңіз.
Хабарландыруды құжат ретінде басып шығаруға бола ма? — Жеке баспа нысаны болмаса, мәтінді көшіруге, ал тізімді нысанның қолжетімді пәрмені арқылы шығаруға немесе сақтауға болады.
Хабарландырулар жиналып, қоңырау тақтасы баяу ашылады. Не істеу керек? — Жазбаларды қолжетімді өрістер бойынша сүзгілеп, ескі хабарландыруларды талдаңыз және қажетсіздерін штаттық құралдармен өңдеңіз. Жаппай тазалау алдында резервтік көшірме жасаңыз.
Неліктен хабарландырудағы сілтеме бойынша «Объект табылмады»? — Жазба деректемелері мен пайдаланушы құқықтарын тексеріңіз. Бұған байланысты объектінің жойылуы, сілтеменің өзектілігін жоғалтуы немесе қолжетімділіктің болмауы себеп болуы мүмкін. Тексергеннен кейін хабарландыруды қолжетімді пәрменмен өңдеңіз.
1С хабарлары салық органының хабарламаларынан несімен ерекшеленеді? — Анықтамалық жазбасы пайдаланушыны бағдарламаның ішінде ақпараттандырады. Салық органының хабарламалары Салық кодексінде көзделген ақпараттық-ескерту немесе міндетті сипаттағы хабарламалар болып табылады (ҚР СК 82, 83-баптары).
Дереккөздер
- Қазақстан Республикасының Салық кодексі, 82-бап «Салық органының ақпараттық-ескерту сипатындағы хабарламалары».
- Қазақстан Республикасының Салық кодексі, 83-бап «Салық органының міндетті сипаттағы хабарламалары».
Әдістемелік құрал «Қазақстанға арналған бухгалтерия», 3.0 редакциясы, 3.0.74.2 релизіне арнап дайындалған. Басқа релизде өріс атаулары, пәрмендердің орналасуы, қолжетімді әрекеттер және хабар мәтіндері өзгеше болуы мүмкін.