3.4.5.21 «Қазақстанға арналған сауданы басқару» (3.4 редакциясы) шығарылымында тексерілді.
Бөлшек сауда менеджері шағымданады: ол номенклатура тізімінде оптовый позицияларды және оған білуге болмайтын жеткізушінің жабық бағасын көреді. Ал қоймашы басқа қоймаға-бағытқа тиесілі тауарды кездейсоқ есептен шығарып тастады, себебі ол оған мүлдем көрінбеуі керек еді. Сіз тізімді әртүрлі пайдаланушылар астынан ашасыз — және барлығы барлығын көретінін түсінесіз. Дәл осы жерде «Номенклатура қолжетімділік топтары» анықтамалығымен жұмыс басталады: бұл — сіз тауарларды нақты қызметкерлер үшін көрінетін және көрінбейтін етіп бөлетін «рубильник».
1. Мақсаты
Анықтамалық жазба деңгейінде (RLS) пайдаланушылардың номенклатураға қолжетімділігі шектелетін белгі-топтарды сақтайды. Сіз тауарға қолжетімділік тобын тағайындайсыз, содан кейін пайдаланушы құқықтарында осы топты рұқсат етесіз немесе тыйым саласыз. Анықтамалықтың өзі ештеңе есептемейді және өткізбейді — ол тек қолжетімділікті шектеу механизмі үшін тауарларды белгілейді.
2. Қайдан табуға болады
Анықтамалық интерфейсте тек қолжетімділікті шектеу қосылғаннан кейін пайда болады:
- НСА және әкімшілендіру → НСА және бөлімдер параметрлерін баптау → Номенклатура — «Номенклатура қолжетімділік топтары» жалаушасын қойыңыз.
- Осыдан кейін: НСА және әкімшілендіру → сонымен қатар қараңыз → Номенклатура қолжетімділік топтары (немесе құқықтарды баптау бөлімі арқылы).
Тікелей навигациялық сілтеме («Сервис → Навигациялық сілтеме бойынша өту» мәзірі, немесе мекенжай жолағында Ctrl+F):
e1cib/list/Справочник.ГруппыДоступаНоменклатуры
Жалауша қойылмаса, номенклатура карточкасындағы «Қолжетімділік тобы» деректемесі жасырылады, ал анықтамалықтың өзі команда интерфейсінде көрсетілмейді.
2а. Өз шығарылымыңызды қалай білуге болады
Басты мәзір (≡ таңбашасы немесе «Сервис») → Анықтама → Бағдарлама туралы. Ашылған терезеде платформа нұсқасы (мысалы, 8.3.24.x) және конфигурация шығарылымы көрінеді — «Қазақстанға арналған сауданы басқару, 3.4 редакциясы (3.4.5.21)» түріндегі жол. Дәл конфигурация шығарылымы маңызды: интерфейс пен параметрлер құрамы шығарылымдар арасында өзгереді.
3. Қалай толтыруға болады
Анықтамалық әдейі қарапайым — барлық «сиқыр» оның өрістерінде емес, сіз оларды кейін қайда пайдаланатыныңызда жатыр.
| Өріс | Міндетті ме? | Не үшін және қате болса не болады |
|---|---|---|
| Атауы | Иә | Сіз тауар карточкасында және құқықтарды баптауда таңдайтын топ атауы. Қолжетімділік логикасы бойынша мағыналы атау беріңіз: «Бөлшек сауда», «Опт», «Алкоголь», «Жабық баға». «Топ1» деп атасаңыз — бір айдан кейін оны кімге ашылғанын есіңізде сақтамайсыз және құқықтарды кездейсоқ таратасыз. |
| Коды | Автоматты түрде беріледі | Бірегей идентификатор. Қолмен тимеңіз — топ тауарлармен осы код арқылы байланысады. |
| Түсініктеме (шығарылса) | Жоқ | Әріптестерге түсініктеме: топ кімге арналған. Бос өріс ештеңеге кедергі келтірмейді, бірақ істерді тапсыруды қиындатады. |
Толық баптау тәртібі (анықтамалық — тек бірінші қадам):
- Қолжетімділік топтарын жасаңыз. «Жасау» түймесі арқылы қызметкерлер арасында нақты «қабырғаларыңыз» болғанша топ жасаңыз. Артық топтар жасамаңыз: әдетте 3–5 топ жеткілікті.
- Тауарларды байланыстырыңыз. Номенклатура карточкасында (НСА → Номенклатура) «Номенклатура қолжетімділік тобы» деректемесін толтырыңыз. Ыңғайлырағы — топтық өңдеу: тізімде тауарларды бөлектеңіз → «Тағы → Бөлектелгендерді өзгерту» → «Қолжетімділік тобы» деректемесі. Қолжетімділік тобы жоқ тауарлар «бос топ» ережесіне түседі — оларды барлығы көре ме әлде ешкім көрмей ме, алдын ала шешіңіз.
- Құқықтарды таратыңыз. НСА және әкімшілендіру → Пайдаланушылар мен құқықтар параметрлері → Пайдаланушылардың қолжетімділік топтары (немесе қолжетімділік профилі): «Номенклатура қолжетімділік топтары» қолжетімділік түрі бойынша шектеулерде таңдалған профильге қай топтардың рұқсат етілгенін көрсетіңіз.
- Пайдаланушы астынан тексеріңіз. Кіріңіз (немесе «Барлық функциялар → Пайдаланушы астынан іске қосу» пайдаланыңыз) және номенклатура тізімі тек рұқсат етілгенді ғана көрсететініне көз жеткізіңіз.
Іс жүзінде міндетті өріс біреу ғана — Атауы. Қалғанының бәрі сіз топты қалай пайдаланатыныңызбен анықталады.
4. Талданған мысал
Анықтамалық бухгалтерлік емес, сондықтан мұндағы «магнит» — жазбалар емес, жұмыс істейтін шектеу сценарийі. Бұл объект жазбалар жасамайды (6-бөлімді қараңыз), сондықтан толық тізбекті және шектеу қорғайтын өткізу бойынша бір ақшалай мысалды көрсетемін.
Міндет. Сізде екі менеджер бар. Петров бөлшек саудамен айналысады, Сидоров — жабық бағасы бар оптпен. Петров опт тауарларды көрмеуі керек.
Қадамдар:
- Анықтамалықта екі топ жасайсыз: «Бөлшек сауда» және «Опт».
- «Смартфон А» тауары (бөлшек сауда) → «Бөлшек сауда» тобы; «Смартфондар партиясы, 50 дана жәшік» тауары (опт) → «Опт» тобы.
- Петровтың профиліне «Номенклатура қолжетімділік топтары» қолжетімділік түрінде тек «Бөлшек сауда» ғана рұқсат етесіз.
- Нәтиже: Петров номенклатура тізімінде тек «Смартфон А»-ны көреді. Опт позициясы ол үшін физикалық түрде жоқ — оны құжатта таңдау да, қалдығын көру де мүмкін емес.
Бұл ақшада не береді. Петров «Смартфон А»-ны бөлшек саудада 116 000 ₸-ге сатқанда (соның ішінде ҚҚС 16% = 16 000 ₸, ҚҚС-сыз құны 100 000 ₸, өзіндік құны 70 000 ₸), өткізу құжаты ҚР-дың стандартты жазбаларын қалыптастырады:
| Дт | Кт | Сома, ₸ | Мазмұны |
|---|---|---|---|
| 1210 | 6010 | 116 000 | Сатып алушыдан түскен кіріс көрсетілді |
| 6010 | 3130 | 16 000 | Төленуге тиіс ҚҚС есептелді (16%) |
| 7010 | 1330 | 70 000 | Тауардың өзіндік құны есептен шығарылды |
Бұл жазбаларды анықтамалық емес, өткізу құжаты жасайды. Анықтамалықтың рөлі — Петровтың бұл құжатқа өзге топтың опт тауарын мүлдем қоя алмайтынына кепілдік беру. Яғни қолжетімділік тобы бірде-бір санды өзгертпейді, бірақ кіріс деректерінің дұрыстығын қорғайды.
5. Операция түрлері
Анықтамалықта құжатқа тән мағынадағы «операция түрлері» жоқ. Іс жүзінде ол екі режимде пайдаланылады:
- Рұқсат етуші — пайдаланушыға нақты топтар тізімі ашық (тек солардың тауарларын көреді).
- Тыйым салушы/әдепкі — рұқсат етілмегеннің бәрі жасырын; қолжетімділік тобы бос тауарлар профильдің жеке ережесімен реттеледі.
6. Пайдалану кезінде не қалыптасады
Анықтамалық өткізілмейді және бухгалтерлік жазбалар, ЭШФ немесе ТЖХ қалыптастырмайды — бұл құжат емес, нормативтік-анықтамалық ақпарат элементі. Элементті жазғанда сіз тек бірегей коды бар анықтамалықтың жаңа жолын аласыз.
Нақты «қозғалыстар» қолжетімділік механизмінде пайда болады:
- топ мәні номенклатура карточкасының «Қолжетімділік тобы» деректемесіне жазылады;
- құқықтарды баптауда бұл мән «Номенклатура қолжетімділік топтары» қолжетімділік түрі бойынша қолжетімділік мәндерінің регистріне түседі;
- платформа RLS-шектеуін қолданады: номенклатура кестелеріне және байланысты регистрлерге жасалатын SQL-сұраныстарға рұқсат етілген топтар бойынша сүзгі автоматты түрде қойылады.
Электрондық құжаттар (ЭШФ ЭШФ АЖ арқылы, ТЖХ) өткізу/түсу құжаттарымен қалыптасады және осы анықтамалыққа тек жанама түрде тәуелді — пайдаланушы оларға қандай тауарларды қосуға құқылы екені арқылы.
7. Баспа нысандары
Анықтамалықтың өзіндік баспа нысандары жоқ — «қолжетімділік тобын» басып шығарудың қажеті жоқ. Тізімнен стандартты қызметтік шығарулар қолжетімді: «Тағы → Тізімді шығару» (топтар тізімін салыстыру үшін кестелік/мәтіндік құжат) және осы тізімді басып шығару. Іс жүзіндегі шектеу бойынша есептілікті Әкімшілендіру → қолжетімділік құқықтары бойынша есептерден қараңыз.
8. Жиі кездесетін қателер
«"Номенклатура" элементін көру/өзгерту үшін құқықтар жеткіліксіз». Пайдаланушы рұқсат етілмеген топтағы тауарды ашуға тырысады. Түзету: қызметкердің қолжетімділік профиліне қажетті топты қосыңыз немесе тауарды рұқсат етілген топқа ауыстырыңыз.
«"Номенклатура қолжетімділік тобы" өрісі толтырылмаған» / тауарды барлығы көреді. Номенклатураның топ деректемесі бос. Түзету: топты «Бөлектелгендерді өзгерту» топтық өңдеуімен толтырыңыз және профильде бос топ үшін ереже баптаңыз.
Анықтамалық мәзірде көрінбейді. НСА және әкімшілендіру → Номенклатура → «Номенклатура қолжетімділік топтары» жалаушасы қосылмаған. Қосыңыз — команда пайда болады.
«Жазба басқа пайдаланушымен өзгертілген немесе жойылған». Екі адам бір мезгілде бір топты түзетеді/құқық таратады. Түзету: форманы жаңартыңыз (F5) және қайталаңыз; құқықтарды өзгертуді бір жауапты адаммен келісіңіз.
Баптаудан кейін менеджер бәрібір артықты көреді. Құқықтар бағдарламаға кіру кезінде қолданылады — пайдаланушыдан қайта кіруін сұраңыз, RLS сеанс бойы кэштеледі.
9. Жиі қойылатын сұрақтар
Бұл анықтамалық жазбалар жасай ма? Жоқ. Бұл НСА анықтамалығы. Жазбаларды (Дт 1210 Кт 6010, 3130-ге 16% мөлшерлемемен ҚҚС және т.б.) ол емес, өткізу және түсу құжаттары жасайды.
Номенклатура қолжетімділік тобы номенклатура түрінен және топтан (қапшықтан) немен ерекшеленеді? Номенклатура түрі тауардың қасиеттер жиынын береді, қапшық — визуалды иерархияны, ал қолжетімділік тобы — тек қана құқықтарды: осы позицияларды кімнің мүлдем көруге құқығы бар екенін.
Тауар карточкасындағы «Қолжетімділік тобы» деректемесі қайда кетті? Ол тек НСА параметрлерінде «Номенклатура қолжетімділік топтары» жалаушасы қосулы кезде көрсетіледі. Параметрді қосыңыз.
Бір тауарға бірнеше қолжетімділік тобын тағайындауға бола ма? Жоқ, деректеме біреу ғана — позицияда дәл бір қолжетімділік тобы болады. Қолжетімділікті пайдаланушы профильдері жағында біріктіріңіз.
Егер пайдаланушыда бірде-бір топ рұқсат етілмесе, ол не көреді? Тек қолжетімділік тобы бос тауарларды (профиль ережесі бұған рұқсат берсе) немесе ештеңе көрмейді. Бос мән үшін ережені саналы түрде баптаңыз.
Қолжетімділік тобы ҚҚС-қа, өзіндік құнға немесе құжаттардағы сомаларға әсер ете ме? Жоқ. Ол сандарға әсер етпейді: ҚҚС 16%, 1210/6010/7010/3130 шоттары барлық тауарлар үшін бірдей жұмыс істейді. Ол тек көрінуге ғана әсер етеді.
Жүздеген тауарға топты қалай жылдам қоюға болады? Номенклатура тізімінде позицияларды бөлектеңіз → «Тағы → Бөлектелгендерді өзгерту» → «Номенклатура қолжетімділік тобы» деректемесі → мәнді таңдаңыз.
Неге құқық өзгерістері бірден жұмыс істемеді? Жазба деңгейіндегі шектеулер сеансқа кіргенде қолданылады. Пайдаланушы бағдарламаға қайта кіруі керек.
Қолжетімділік тобын жоюға бола ма? Жоюға белгілеңіз, бірақ алдымен оны барлық тауарлардан алып тастап, профильдерден шығарыңыз — әйтпесе сілтемелік тұтастықты бақылау жоюға рұқсат бермейді.
Шектеу мобильді/жіңішке клиентте жұмыс істей ме? Иә, RLS клиентке қарамастан платформа деңгейінде қолданылады.
10. Байланысты құжаттар
- Не негізінде толтырылады: дербес НСА элементі, қолмен енгізіледі. Ұйымдастырушылық қолжетімділік саясатына сүйенеді (кім нені көруі керек).
- Қайда пайдаланылады: «Номенклатура» анықтамалығының «Қолжетімділік тобы» деректемесі; «Пайдаланушылардың қолжетімділік топтары» / «Қолжетімділік топтарының профильдері» параметрлері («Номенклатура қолжетімділік топтары» қолжетімділік түрі).
- Неге жанама түрде әсер етеді: «Тауарлар мен қызметтерді өткізу», «Тауарлар мен қызметтердің түсуі» құжаттары, тапсырыстар, ауыстырулар — пайдаланушыға таңдау үшін қолжетімді тауарлар тізімін шектейді, демек болашақ ЭШФ/ТЖХ құрамын да шектейді.
Өз шығарылымыңызды қалай білуге болады
Анықтама → Бағдарлама туралы. Конфигурация жолы 3.4 редакциясын және шығарылым нөмірін көрсетеді; платформа жолы — 8.3.x нұсқасын. Нұсқаулықты нақты конфигурация шығарылымымен салыстырыңыз.
Әдістеме 3.4.5.21 «Қазақстанға арналған сауданы басқару» (3.4 редакциясы) шығарылымында дайындалды және тексерілді.