«Өркен түгендеу» сұрауы нені білдіреді
«Өркен түгендеу» және «Өркен кз түгендеу» сұраулары бойынша сервисті, ұйымды немесе есепке алудың жекелеген тәртібін іздеуге болады, алайда ұсынылған деректерде «Өркеннің» ресми мемлекеттік жүйе, бухгалтерлік бағдарлама немесе түгендеудің арнайы түрі екені туралы расталған ақпарат жоқ. Сондықтан бухгалтер осы атаумен табылған нысанды дербес нормативтік құжат деп санамауы керек. Практикалық міндет өзгеріссіз қалады: түгендеу жүргізіп, оның нәтижелерін Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп қағидаларына сәйкес ресімдеу.
2026 жылы рәсімге дайындалу кезінде ең алдымен Бухгалтерлік есеп жүргізу қағидаларының 4-тарауын басшылыққа алу керек. 60-тармаққа сәйкес бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептіліктің анықтығын қамтамасыз ету үшін активтер мен міндеттемелерді түгендеу жылына кемінде бір рет жүргізіледі. Жұмыскерлерінің саны оннан аспайтын шағын кәсіпкерлік субъектілері үшін ерекшелік көзделген: олар түгендеу жүргізу кезеңін өздері айқындайды.
Егер «Өркен» атауымен электрондық кабинет, ішкі бағдарлама немесе бөгде сервис пайдаланылса, оның рөлін бөлек бағалау қажет. Ол тізімдер жасауға, мәліметтер жинауға немесе құжаттарды сақтауға көмектесе алады, бірақ өздігінен басшылықтың бұйрығын, комиссияның жұмысын, мүлікті нақты тексеруді және нәтижелерді ресімдеуді алмастырмайды. Деректерді енгізбес бұрын бухгалтер үшін ресурс иесін, нысанның мақсатын және оны қолданудың нормативтік негізін анықтау маңызды.
Бухгалтер нені және қашан тексереді
4-тараудың 61-тармағында тексерудің кең ауқымы көзделген. Орналасқан жеріне қарамастан барлық мүлік, сондай-ақ міндеттемелердің барлық түрлері түгендеуге жатады. Субъектіге тиесілі емес, бірақ бухгалтерлік есепте көрсетілген мүлікті де тексеру қажет: жауапты сақтаудағы, шарт бойынша жалға алынған, қайта өңдеу үшін алынған немесе комиссияға қабылданған мүлік. Тексеруге қандай да бір себептермен бұрын есепке алынбаған мүлік те енгізіледі.
Жоспарлы түгендеулердің санын, оларды жүргізу күндерін және тексерілетін активтер мен міндеттемелердің тізбесін басшылық есеп саясатында белгілейді. Бұл 63-тармақтан туындайды. Демек, ұйымға жалпы кезеңділікті ғана емес, әрбір тексерудің ауқымын да алдын ала бекіткен жөн: мысалы, қандай сақтау орындары мен мүлік санаттары тексерілетінін.
Жоспарлы рәсімнен бөлек, 62-тармақта ұйымның кәсіпкерліктің қандай да бір санатына жататынына қарамастан түгендеу жүргізілетін жағдайлар көзделген:
материалдық жауапты тұлға ауысқан кезде — істерді қабылдау-тапсыру күні;
ұрлық, теріс пайдалану немесе мүліктің бүлінуі анықталған кезде;
дүлей зілзаладан, өрттен, авариядан немесе экстремалды жағдайлардан туындаған басқа да төтенше жағдайдан кейін;
қайта ұйымдастыру кезінде — бөлу бухгалтерлік балансын жасаудың алдында.
Бұл негіздерді тек жылдық кестемен ғана емес, нақты жағдаймен де салыстыру қажет. Егер аталған оқиғалардың бірі орын алса, бухгалтер тиісті негізді ескере отырып, рәсімнің жүргізілуін және құжаттамалық ресімделуін ұйымдастыруы қажет.
Ұйымда түгендеуді қалай ұйымдастыру керек
Түгендеу жүргізу үшін комиссия құрылады. 64-тармаққа сәйкес оның құрамы субъект басшылығының бұйрығымен бекітіледі. Демек, нақты санау басталғанға дейін өкімдік құжатты ресімдеп, тексеруге қатысатын тұлғаларды айқындау қажет.
Одан кейін комиссия 65-тармақта көрсетілген дайындық іс-қимылдарын орындауы керек. Оның мүшелері алдыңғы түгендеу материалдарымен және оның қорытындысы бойынша қабылданған шаралармен танысады. Жекелеген кіретін және шығатын есіктері бар мүлікті сақтауға арналған үй-жайларға пломба салынады. Сондай-ақ пайдаланылатын салмақ өлшеу аспаптарының жарамдылығы және оларды таңбалау мерзімдерінің сақталуы тексеріледі.
Тексеру басталған кезде комиссия кіріс және шығыс құжаттарының соңғы тізілімдерін немесе мүліктің қозғалысы туралы есептерді алады. 66-тармаққа сәйкес материалдық жауапты тұлғалар жауапты сақтауға келіп түскен мүліктің кіріске алынғаны, ал шығып қалған мүліктің есептен шығарылғаны туралы қолхаттар ұсынады.
Практикалық жұмыс тәртібін былай құруға болады:
- Түгендеудің негізі мен күнін есеп саясатымен салыстыру немесе жоспардан тыс тексеруді талап ететін оқиғаны тіркеу.
- Бұйрық шығарып, комиссия құрамын бекіту.
- Мүліктің, міндеттемелердің және сақтау орындарының толық тізбесін айқындау.
- Мүліктің қозғалысы туралы соңғы құжаттарды және материалдық жауапты тұлғалардың қолхаттарын алу.
- Нақты тексеру жүргізіп, нәтижелерді есеп деректерімен салыстыру және анықталған айырмашылықтарды ресімдеу.
- Бұйрықты, комиссия материалдарын, растаушы құжаттарды және рәсім нәтижелері бойынша шешімдерді сақтау.
Егер ұйым «Өркен КЗ» немесе өзге цифрлық ресурсты пайдаланса, мәліметтерді жүктемес бұрын оның барлық қажетті объектілерді тіркеуге және құжаттарды сақтауға мүмкіндік беретінін тексеру керек. Сервиске қол жеткізу, ведомостарды жүктеп алу немесе электрондық нысанды толтыру мүліктің комиссия тарапынан нақты тексерілгенін өздігінен растамайды.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Өркен түгендеу» деген не? — Ұсынылған нормативтік деректерде бұл атау бухгалтерлік түгендеудің ресми түрі немесе мемлекеттік есепке алу жүйесі ретінде айқындалмаған. Нақты «Өркен» ресурсының мақсатын оның ресми құжаттары бойынша және сервис иесінен тексеру қажет.
2026 жылы Қазақстанда түгендеу міндетті ме? — Иә. Бухгалтерлік есеп жүргізу қағидаларының 60-тармағында оны жылына кемінде бір рет жүргізу көзделген, ал жұмыскерлерінің саны оннан аспайтын шағын кәсіпкерлік субъектілеріне кезеңді өз бетінше айқындауға мүмкіндік берілген.
Түгендеуді тек электрондық жүйеде жүргізуге бола ма? — Электрондық құрал деректерді жинау және сақтау үшін пайдаланылуы мүмкін, бірақ нормалар комиссия құруды және көзделген дайындық әрі тексеру іс-қимылдарын жүргізуді талап етеді. Нақты жүйенің мүмкіндіктерін есеп саясатымен және бухгалтерлік есеп қағидаларымен салыстыру қажет.
Жалға алынған немесе сақтауға қабылданған мүлікті есепке алу қажет пе? — Иә. 61-тармақ субъектінің меншігіне жатпайтын, бірақ оның бухгалтерлік есебінде есепте тұрған мүлікті, соның ішінде жалға алынған және жауапты сақтаудағы мүлікті тікелей қамтиды.
Түгендеу комиссиясының құрамын кім бекітеді? — Комиссияның құрамы Бухгалтерлік есеп жүргізу қағидаларының 4-тарауының 64-тармағына сәйкес субъект басшылығының бұйрығымен бекітіледі.