2026 жылы Қазақстандағы ҚҚС-тың жалпы мөлшерлемесі 16% құрайды; әрбір операция бойынша бухгалтер операцияның мазмұны мен оған көзделген режимді негізге ала отырып, ҚР СК қағидалары бойынша салық салу тәртібін анықтайды. Өзін-өзі жұмыспен қамтығандарға арналған арнаулы салық режимдері және жаңа режимге көшу туралы ережелер өздігінен өткізу операцияларын ҚҚС-тан босатуды белгілемейді (ҚР СК 719, 840-баптары).
Операцияға ҚҚС салынатынын қалай анықтауға болады
Бухгалтердің тек тауардың, көрсетілетін қызметтің немесе шарттың атауын басшылыққа алуы жеткіліксіз. Алдымен операцияның нақты мазмұнын анықтап, содан кейін оны ҚР СК-нің қолданыстағы нормалары бойынша көрсету тәртібін айқындау қажет. 2026 жылы ҚҚС-тың жалпы мөлшерлемесі 16% құрайды, бірақ нақты өткізу операциясы бойынша оның барлық талаптарын ескермей қорытынды жасауға болмайды.
Практикалық тексеруді мынадай ретпен жүргізген ыңғайлы:
- Нақты ненің өткізілетінін анықтау: тауар, жұмыс, көрсетілетін қызмет немесе өзге объект.
- Айналым жасалған күнді белгілеу және осы күні қолданылатын нормаларды тексеру.
- Сатушы мен сатып алушының салықтық мәртебесін оның операция үшін маңызы бар шамада нақтылау.
- Шарттың, бастапқы құжаттардың мазмұнын және өткізілетін тауардың, жұмыстың немесе көрсетілетін қызметтің мақсатын тексеру.
- Осы операция үшін жалпы немесе тікелей белгіленген өзге тәртіптің көзделгенін анықтау.
- Қорытындыны құжаттармен бекітіп, таңдалған режимді бастапқы құжаттар мен есепке алу жүйесінде бірдей көрсету.
«ҚҚС салынбайды» деген тұжырымның өзі салықтық негізді түсіндірмейді. Құжаттарда басқа шарттан немесе алдыңғы кезеңнен алынған тұжырымды емес, нақты операцияға сәйкес келетін режимді көрсету маңызды.
Егер құжаттар операцияның мазмұнын бірмәнді анықтауға мүмкіндік бермесе, бухгалтер шартты, шотты, жүкқұжатты, актіні және өзге де бастапқы құжаттарды салыстыруы қажет. Тауарлардың немесе көрсетілетін қызметтердің атауларының ұқсас болуы оларды өткізу талаптарының бірдей екенін білдірмейді.
Операция күнін де бөлек ескеру қажет. Егер шарт бір кезеңде жасалып, ал өткізу және құжаттарды ресімдеу басқа кезеңде жүргізілсе, қолданылатын тәртіп тиісті операция үшін қолданыста болатын қағидалар бойынша анықталады. 2026 жылы ҚҚС-тың жалпы мөлшерлемесі 16% құрайды.
2026 жылы медицина саласына ҚҚС салына ма
Сатушының немесе көрсетілетін қызметтің медицина саласына жатқызылуының өзі ҚҚС режимі туралы қорытынды жасауға мүмкіндік бермейді. Операцияны сыныптау үшін өткізу нысанасын, өнім берушінің мәртебесін, көзделген рұқсат беру құжаттарының болуын, жеткізу мақсатын және ҚР СК салық салу тәртібін байланыстыратын басқа да талаптарды бөлек анықтау қажет.
Барлық дәрілік заттарға, медициналық бұйымдар мен медициналық қызметтерге тек олардың жалпы мақсатына қарай бір салық режимін бір мезгілде қолдануға болмайды. Қорытынды нақты өткізу операциясына қатысты болып, шартпен және бастапқы құжаттармен расталуға тиіс.
ҚР СК-нің ұсынылған 719 және 840-баптарының ережелері арнаулы салық режимдері мен өтпелі қағидаларды реттейді. Оларда медицина саласы үшін ҚҚС-тың жеке мөлшерлемесін немесе ҚҚС-тан босатылатын медициналық операциялар тізбесін белгілейтін нормалар жоқ. Сондықтан медициналық өнімдерді немесе қызметтерді өткізуге жалпы 16% мөлшерлемеден өзгеше мөлшерлемені қолдануға не босатуды көрсетуге ҚР СК-нің қолданылатын нормасында тиісті негіз болған кезде ғана жол беріледі.
ҚР СК-нің 719-бабы өзін-өзі жұмыспен қамтығандарға арналған арнаулы салық режимінің тәртібі мен талаптарын белгілейді: осы режим шеңберіндегі салық салу объектісі рұқсат етілген қызметтен түскен табыс болып табылады, ал салықтық кезең ретінде күнтізбелік ай танылады. Бұл норма медициналық тауарлар мен қызметтердің ҚҚС режимін анықтамайды, тиісті арнаулы режимдегі жеке табыс салығы мен әлеуметтік төлемдерді есептеуді реттейді (ҚР СК 719-бабы).
ҚР СК-нің 840-бабында 2026 жылғы 1 қаңтарға дейін арнаулы салық режимдерін қолданған салық төлеушілерге арналған өтпелі қағидалар қамтылған. Атап айтқанда, оңайлатылған декларация негізіндегі арнаулы салық режиміне көшу үшін хабарламаны 2026 жылғы 1 наурызға дейін ұсыну көзделген; ол ұсынылмаған жағдайда, бапта тікелей аталған жағдайларды қоспағанда, салық төлеушілер жалпыға бірдей белгіленген салық салу тәртібін қолданушылар деп танылады (ҚР СК 840-бабы).
Жалпыға бірдей белгіленген тәртіпке көшу немесе арнаулы салық режимін қолдану ҚҚС мақсаттары үшін нақты өткізу операциясын талдауды алмастырмайды. Бухгалтер салық төлеушінің өзіне қолданылатын салық салу режимін және әрбір операцияны көрсету тәртібін бөлек анықтауы қажет.
ҚҚС қашан салынбайды және нені растау қажет
«ҚҚС салынбайды» деген тіркесті нақты операция үшін тиісті негіз белгіленіп, онда көзделген талаптар орындалған жағдайда ғана қолдану керек. Қызмет саласын, тауардың мақсатын немесе контрагенттің мәртебесін көрсету ғана жеткіліксіз.
Таңдалған режимді растау үшін бухгалтерге мынадай мәліметтерді анықтауға мүмкіндік беретін құжаттарды жинаған жөн:
- шарттың нысанасы мен елеулі талаптары;
- өткізілетін тауардың, орындалған жұмыстың немесе көрсетілген қызметтің түрі;
- операцияның күні және ол көрсетілетін кезең;
- салық салу үшін маңызы болса, сатушы мен сатып алушының мәртебесі;
- белгілі бір режимді қолдану талаптары соған байланысты болған кезде тауардың немесе көрсетілетін қызметтің мақсаты;
- тиісті қызмет үшін көзделген болса, лицензияның немесе басқа рұқсат беру құжатының болуы;
- операцияның ҚР СК-нің қолданылатын нормасының талаптарына сәйкестігі.
Құжаттар операцияның жалпы атауын ғана емес, бухгалтер мөлшерлемені немесе ҚҚС-ты көрсетудің өзге тәртібін таңдаған мән-жайларды да растауға тиіс. Мысалы, шарттағы және актідегі қызмет сипаттамалары бір-біріне қайшы келмеуге тиіс.
Егер ұйым бірнеше қызмет түрін жүргізсе, режимді операциялардың әрбір санаты бойынша анықтау қажет. Барлық өткізу операцияларын бір баптауға біріктіру 16% мөлшерлеменің немесе көзделген өзге тәртіптің операцияның нақты талаптарын ескермей қолданылу тәуекелін арттырады.
Операцияның салық режимін салық төлеушінің салық салу режимімен шатастырмау керек. Өзін-өзі жұмыспен қамтығандарға арналған арнаулы салық режимі ЖТС пен әлеуметтік төлемдерді есептеу мен төлеудің оңайлатылған тәртібін белгілейді, ал табыс өткізілген тауарлар, орындалған жұмыстар немесе көрсетілген қызметтер үшін есеп айырысу күні танылады (ҚР СК 719-бабы).
2026 жылы арнаулы салық режимдерінен ауысқан салық төлеушілер үшін өтпелі қағидаларды сақтау маңызды. Егер салық төлеуші оңайлатылған декларация негізіндегі режимді қолдануға ниет білдірсе және белгіленген талаптарға сай болса, осы режимді қолдану туралы хабарламаны 2026 жылғы 1 наурызға дейін ұсынуға тиіс еді (ҚР СК 840-бабы).
Егер мұндай хабарлама белгіленген күнге дейін ұсынылмаса, ҚР СК-нің 840-бабында тікелей аталған ерекшеліктерді қоспағанда, салық төлеуші жалпыға бірдей белгіленген тәртіпті қолданушы деп танылады. Бұл өтпелі нәтижені есепке алу жүйесін баптау және операцияларды ресімдеу кезінде ескеру қажет, бірақ онымен ҚҚС бойынша жеке талдауды алмастыруға болмайды.
Бухгалтер есепте және 1С жүйесінде нені тексеруі керек
Салық режимін анықтағаннан кейін оны шартта, бастапқы құжаттарда және есепке алу жүйесінде бірдей көрсету қажет. Құжаттар, номенклатура карточкасы және операция параметрлері арасындағы алшақтықтар ҚҚС-тың қате есептелуіне әкелуі мүмкін.
Егер 1С жүйесінде «Тауар "Сатып алушыда ҚҚС салынады" салық салу режиміне сәйкес келмейді» деген хабарлама шықса, тауар баптауларын, құжат параметрлерін және сатып алудың нақты талаптарын салыстыру қажет. Хабарлама мәтіні таңдалған деректемелердің сәйкессіздігін көрсетеді, бірақ дұрыс салық режимін өздігінен анықтамайды.
Бухгалтерге арналған жұмыс алгоритмі:
- шарт пен бастапқы құжаттар бойынша операцияның мазмұнын анықтау;
- операция күнін және осы кезеңде қолданылатын нормаларды тексеру;
- номенклатура карточкасы мен құжаттағы ҚҚС мөлшерлемесін салыстыру;
- 2026 жылы жалпы тәртіп үшін ҚҚС-тың 16% мөлшерлемесін ескеру;
- тараптардың салықтық мәртебесі мен құжаттың міндетті деректемелерін тексеру;
- операция режимін есепке алу жүйесінің баптауларымен салыстыру;
- құжатты түпкілікті өткізгенге дейін алшақтықтарды жою;
- таңдалған тәртіпті растайтын құжаттарды сақтау.
Егер бағдарлама бақылау хабарламасын шығарса, операцияны талдамай мөлшерлемені немесе режимді қолмен ауыстыру жаңа алшақтыққа әкелуі мүмкін. Алдымен операцияның мазмұны мен қолданылатын қағиданы анықтап, содан кейін есепке алу баптауларын құжаттарға сәйкестендіру керек.
Салық төлеуші 2026 жылы басқа режимге ауысқан кезде ауысу күнін және есепке алу жүйесінде көрсетілген мәліметтерді тексеру керек. ҚР СК-нің 840-бабына сәйкес, көзделген хабарламаны ұсынған салық төлеушілер үшін бұрын қолданылған арнаулы режимдердің тоқтатылған күні және жаңа режимнің басталған күні ҚР СК қолданысқа енгізілген күн болып табылады (ҚР СК 840-бабы).
Өзін-өзі жұмыспен қамтығандар үшін жалпыға ортақ пайдаланылатын телекоммуникациялар желісі жоқ жерлердегі қызметті қоспағанда, табыстарды есепке алу чектер мен табыстар туралы басқа да мәліметтер негізінде арнаулы мобильді қосымшаның табыстар тізілімінде жүргізіледі. Мұндай желі жоқ жерде жұмыс істеген кезде есеп көзделген деректер көрсетіле отырып, өз бетінше әзірленген қарапайым нысанда жүргізіледі (ҚР СК 719-бабы).
Жиі қойылатын сұрақтар
Қазақстандағы кез келген өткізу операциясына ҚҚС салына ма? — Режим нақты операция және ҚР СК-нің қолданылатын нормалары бойынша анықталады. 2026 жылы ҚҚС-тың жалпы мөлшерлемесі 16% құрайды, алайда дұрыс ресімдеу үшін өткізу операциясының мазмұны мен талаптарын ескеру қажет.
«ҚҚС салынбайды» деп қашан жазуға болады? — Нақты операция үшін тиісті негіз көзделіп, құжаттар оның барлық талаптарының орындалғанын растаған кезде. Мұндай қорытынды жасау үшін тауардың немесе көрсетілетін қызметтің жалпы атауы жеткіліксіз.
2026 жылы медициналық қызметтерге ҚҚС салына ма? — Шешім нақты қызмет, өнім берушінің мәртебесі және өткізу талаптары бойынша қабылданады. Операция үшін өзге тәртіп белгіленбесе, ҚҚС-тың жалпы 16% мөлшерлемесі қолданылады.
Барлық дәрі-дәрмектің ҚҚС режимі бірдей ме? — Жоқ, режимді тек «дәрі-дәрмек» деген сөз бойынша анықтауға болмайды. Бухгалтер тауардың сипаттамаларын, жеткізу талаптарын, құжаттарды және ҚР СК-нің қолданылатын нормасын салыстырады.
Өзін-өзі жұмыспен қамтығандарға арналған арнаулы салық режимі ҚҚС бойынша қорытындыға әсер ете ме? — ҚР СК-нің 719-бабы ЖТС пен әлеуметтік төлемдерді есептеудің оңайлатылған тәртібін, салық салу объектісін, табысты тануды және оны осы арнаулы режимде есепке алуды реттейді. ҚҚС үшін нақты өткізу операциясын бөлек талдау қажет (ҚР СК 719-бабы).
Хабарлама 2026 жылғы 1 наурызға дейін ұсынылмаса, не болады? — Өтпелі нормада көрсетілген және хабарлама ұсынбаған салық төлеушілер, бапта көзделген ерекшеліктерді қоспағанда, жалпыға бірдей белгіленген тәртіпті қолданушылар деп танылады (ҚР СК 840-бабы).
1С жүйесінде «Сатып алушыда ҚҚС салынады» режимі туралы қате шықса, не істеу керек? — Құжаттың деректемелерін, тауар баптауларын және таңдалған режимнің сатып алудың нақты талаптарына сәйкестігін тексеру керек. Баптауды операцияны көрсетудің дұрыс тәртібі анықталғаннан кейін өзгерткен жөн.
Дереккөздер
- Қазақстан Республикасының Салық кодексі, 719-бап «Арнаулы салық режимін қолдану тәртібі мен шарттары».
- Қазақстан Республикасының Салық кодексі, 840-бап «Арнаулы салық режимдерін қолданатын салық төлеушілерге қатысты өтпелі ережелер».