ТІЖ қалай жазып беріледі
Тауарларға ілеспе жүкқұжатты (ТІЖ) жазып беру үшін бухгалтер операцияның түрін анықтап, тауар позициялары мен тауар қозғалысы туралы мәліметтерді тексеріп, ақпараттық жүйеде электрондық құжатты толтырып, оны белгіленген тәртіппен жіберуі қажет. ТІЖ оны ресімдеу міндеті қолданылатын операциялар кезінде: тауарларды Қазақстан аумағында өткізу, сату және жөнелту, тауарларды Қазақстанға әкелу, тауарларды Қазақстаннан әкету кезінде, сондай-ақ ЕАЭО-ға мүше мемлекеттер арасындағы жекелеген халықаралық автомобиль тасымалдары кезінде ресімделеді (ҚР СК 179-бабы).
Ресімдеу алдында операцияның негізгі деректерін: жөнелтуші мен алушыны, контрагенттің деректемелерін, жөнелту және межелі пункттерді, тауардың атауы мен санын, өлшем бірліктерін, тауар кодтарын және қозғалыс бағытын тексеріңіз. Есепке алу базасындағы мәліметтерді ТІЖ толтыру үшін пайдаланылатын деректермен салыстыру қажет. Құжат тауардың нақты өткізілуіне, сатылуына, жөнелтілуіне, әкелінуіне немесе әкетілуіне сәйкес келуге тиіс.
Практикалық жұмыс тәртібі мынадай:
- операцияның түрі мен тауар қозғалысының бағытын анықтау;
- тауардың ТІЖ ресімделетін тауарлар тізбесіне кіретінін тексеру;
- операцияға қатысушылардың деректемелері мен тауар туралы мәліметтерді салыстырып тексеру;
- нақты шаруашылық операция бойынша ТІЖ толтыру;
- жүйеде көзделген құжатты тексеруді орындау;
- анықталған сәйкессіздіктерді түзетіп, тексеруді қайталау;
- ТІЖ жіберіп, оның ақпараттық жүйеде өңделу нәтижесін тексеру.
Тауарлар тізбесін, ТІЖ нысандарын, оларды ресімдеу тәртібі мен құжат айналымын уәкілетті орган айқындайды (ҚР СК 179-бабы). Сондықтан толтыру кезінде операцияның тиісті түрі үшін ақпараттық жүйеде көзделген қолданыстағы нысан мен міндетті жолдарды пайдалану қажет. Деректемелерді салыстырып тексермей, басқа құжаттан механикалық түрде көшіруге болмайды: ТІЖ нақты тауардың шынайы қозғалысын көрсетуге тиіс.
2026 жылы ТІЖ жазып беру қағидалары мен мерзімдері
2026 жылы ТІЖ ресімдеу мерзімі операцияның түріне байланысты. Тауарларды Қазақстан аумағында өткізу, сату немесе жөнелту кезінде ТІЖ өткізу, сату немесе жөнелту басталғаннан кешіктірілмей ресімделеді. ЕАЭО-ға мүше мемлекеттің аумағынан тауарлар әкелінген кезде құжат Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасы кесіп өтілгенге дейін ресімделеді (ҚР СК 179-бабы).
Тауарлар Қазақстаннан ЕАЭО-ға мүше мемлекеттерге де, ЕАЭО-ға кірмейтін мемлекеттерге де әкетілген кезде ТІЖ өткізу, сату немесе жөнелту басталғаннан кешіктірілмей ресімделеді. ЕАЭО-ға мүше бір мемлекеттен екіншісіне Қазақстан аумағы арқылы халықаралық автомобиль тасымалы кезінде ТІЖ Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасын кесіп өткен кезде автомобиль өткізу пунктінде ресімделеді (ҚР СК 179-бабы).
Ішкі бақылау үшін жазып берілген және алынған ТІЖ тізілімін жүргізіп, оны сату, сатып алу, өткізу, әкелу және әкету құжаттарымен тұрақты түрде салыстырып отырған пайдалы. Егер пайдаланылатын 1С конфигурациясында жазып берілген және алынған ТІЖ-дің бар-жоғы туралы есеп көзделсе, оны шығыс және кіріс құжаттарды салыстырып тексеру үшін қолдануға болады. Бөлімнің атауы мен есептің орналасуы пайдаланылатын конфигурацияның интерфейсі мен баптауларына байланысты.
Құжаттың жасалу фактісін ғана емес, оның ақпараттық жүйеде өңделу нәтижесін де тексеріңіз. Есепке алу базасында дайындалған құжат тиісті операция үшін белгіленген мерзімде жіберілуге тиіс. Бағдарламада құжат жобасының болуы өздігінен ТІЖ-дің уақтылы ресімделіп, жіберілгенін растамайды.
Жазып беру кезіндегі қателер және түзетілген ТІЖ
Егер ақпараттық жүйе тауар санының жеткіліксіз екенін хабарласа, есепке алу базасындағы мәліметтерді ТІЖ толтыру кезінде пайдаланылған деректермен салыстырыңыз. Жөнелту пунктін, тауардың шығу көзін, өлшем бірлігін, санын, атауын және тауар кодтарын тексеріңіз. Түзетулер бастапқы құжаттар мен тауардың нақты қозғалысына сәйкес келуге тиіс.
Егер тауар есепке бір мәліметтермен қабылданып, ал ТІЖ-де басқа мәліметтер көрсетілсе, жекелеген кодты немесе мәнді жай ғана жою жеткіліксіз болуы мүмкін. Құжаттың өзара байланысты жолдары мен тауарға қатысты алдыңғы операцияларды бірізді түрде салыстырып тексеру қажет. Сәйкессіздіктер жойылғаннан кейін қайта тексеріп, содан кейін ғана ТІЖ жіберіңіз.
Егер бұрын ресімделген ТІЖ-де қате анықталса, қолданыстағы нысан мен ақпараттық жүйеде көзделген түзету тәсілін пайдаланыңыз. Сол операция бойынша тағы бір бастапқы ТІЖ-ді өз бетінше жасауға болмайды: бұл мәліметтері өзара келісілмеген бірнеше құжаттың пайда болуына әкелуі мүмкін. ТІЖ нысандарын, ресімдеу тәртібі мен құжат айналымын уәкілетті орган белгілейді (ҚР СК 179-бабы).
Егер түзетілген ТІЖ ақпараттық жүйеде ресімделгенімен, мәліметтер 1С-те жаңартылмаса, мыналарды тексеріңіз:
- құжат өңдеу аяқталғаннан кейін ақпараттық жүйеден алынды ма;
- файл пішімі пайдаланылатын конфигурацияның деректер алмасу тетігіне сәйкес келе ме;
- құжаттың бағытына сәйкес келетін бөлім таңдалды ма;
- ұйымның жөнелтуші немесе алушы ретіндегі рөлі дұрыс анықталды ма;
- синхрондаудан кейін ТІЖ-дің өзекті мәртебесі көрсетілді ме.
Жүктеу бағытын нақты операциядағы ұйымның рөліне қарай анықтау қажет. Құжаттар бір тауарға немесе контрагентке байланысты болғаны үшін ғана шығыс және кіріс ТІЖ-ді бір бөлімге жатқызуға болмайды. Жүктегеннен кейін құжаттың нөмірін, күнін, операцияға қатысушыларды, тауар позицияларын және мәртебесін салыстырыңыз.
Экспортқа ТІЖ жазып беру
Тауарларды Қазақстаннан әкету салық органдары ТІЖ ресімдеу тәртібінің сақталуын бақылайтын операцияларға жатады. Бұл ЕАЭО-ға мүше мемлекеттерге де, ЕАЭО-ға мүше болып табылмайтын мемлекеттерге де тауар әкетуге қатысты (ҚР СК 179-бабы).
Экспорттық операция кезінде тараптардың деректемелерін, өткізу бағытын, жөнелту және межелі пункттерді, тауар позицияларын, санын, өлшем бірліктері мен кодтарын мұқият тексеріңіз. Құжат нақты әкету операциясын көрсетуге, ал ондағы мәліметтер бастапқы және тауарға ілеспе құжаттарға сәйкес келуге тиіс.
Экспорттық ТІЖ тауарды өткізу, сату немесе жөнелту басталғаннан кешіктірілмей ресімделуге тиіс (ҚР СК 179-бабы). Демек, деректемелерді тексеру мен қателерді жою осы сәтке дейін аяқталуы қажет. Анықталған сәйкессіздікті түзетпей құжатты қайта жіберу ТІЖ-ді дұрыс толтырудың орнына жүрмейді.
ТІЖ ресімдеу міндеті қолданылатын тауарлар тізбесін, сондай-ақ құжаттың нысаны мен құжат айналымының тәртібін уәкілетті орган белгілейді (ҚР СК 179-бабы). Экспортты дайындау кезінде операция жасалған күні тиісті тауар мен әкету бағыты үшін қолданыстағы нысан мен жолдар құрамын пайдаланыңыз.
Жиі қойылатын сұрақтар
Тауар қозғалысы басталғанға дейін ТІЖ жазып беру керек пе? — Қазақстан аумағында өткізу, сату немесе жөнелту кезінде, сондай-ақ тауарды әкету кезінде ТІЖ өткізу, сату немесе жөнелту басталғаннан кешіктірілмей ресімделеді. ЕАЭО-ға мүше мемлекеттен әкелу кезінде ол Қазақстанның Мемлекеттік шекарасы кесіп өтілгенге дейін ресімделеді (ҚР СК 179-бабы).
ТІЖ үшін тауар саны жеткіліксіз болса, не істеу керек? — Есепке алу жүйесіндегі тауар санын ТІЖ-де көрсетілген мәліметтермен салыстырыңыз, сондай-ақ жөнелту пунктін, өлшем бірліктерін, шығу көзін және тауар кодтарын тексеріңіз. Түзетілген деректер бастапқы құжаттар мен тауардың нақты қозғалысына сәйкес келуге тиіс.
Түзетілген ТІЖ-ді 1С-ке қалай жүктеуге болады? — Құжатты ақпараттық жүйе өңдегеннен кейін алыңыз, ұйымның рөлін ескере отырып жүктеу бағытын таңдаңыз және конфигурацияңыз қолдайтын деректер алмасу пішімін пайдаланыңыз. Жүктегеннен кейін құжаттың деректемелері мен өзекті мәртебесін тексеріңіз.
1С-те жазып берілген және алынған ТІЖ-дің бар-жоғын қайдан тексеруге болады? — Конфигурацияда көзделген жазып берілген және алынған ТІЖ журналын немесе есебін пайдаланыңыз. Пәрменнің орналасуы конфигурацияның интерфейсіне, нұсқасына және баптауларына байланысты. Есепте шығыс және кіріс құжаттарды есепке алу операцияларымен салыстырыңыз.
2026 жылы ТІЖ жазып берудің қандай мерзімдері қолданылады? — Қазақстан ішіндегі операциялар мен әкету кезінде ТІЖ өткізу, сату немесе жөнелту басталғаннан кешіктірілмей; ЕАЭО-ға мүше мемлекеттен әкелу кезінде — мемлекеттік шекара кесіп өтілгенге дейін; ЕАЭО-ға мүше мемлекеттер арасындағы Қазақстан арқылы транзиттік халықаралық автомобиль тасымалы кезінде — шекараны кесіп өткен кезде автомобиль өткізу пунктінде ресімделеді (ҚР СК 179-бабы).
Дереккөздер
Қазақстан Республикасының Салық кодексі, 179-бап «Тауарларға ілеспе жүкқұжаттарды ресімдеу тәртібінің сақталуын бақылау».