«Қазақстанға арналған сауданы басқару» 3.4.5.21 шығарылымында (3.4 редакциясы) тексерілді.
Сатып алушы тауарды сатып алғаннан кейін бір сағаттан соң сауда залына қайтып келді. БКМ чегі қолында, тауардың қаптамасы бүтін, ақшасын қайтарғысы келеді. Есеп жүйеңіздегі касса жабылған, сату өткізілген, ҚҚС есептелген, өзіндік құн есептен шығарылған. Сізге сол чекті «қайта жасау» емес, кері операцияны дұрыс рәсімдеу қажет: кассадан ақшаны қайтару, тауарды қоймаға қайта кіріске алу, есептелген ҚҚС пен кірісті алып тастау. Осы мақсатта «Қайтаруға арналған БКМ чегі» қолданылады — ол бастапқы бөлшек сауда қозғалыстарын кері қайтарады және қайтаруды фискалдық есепте тіркейді.
1. Мақсаты
Құжат бұрын берілген кассалық чек бойынша бөлшек сауда сатып алушысынан тауарлардың қайтарылуын рәсімдейді. Ол сатып алушыға ақшаны қайтарады (қолма-қол немесе картаға), тауарды қоймаға қайта кіріске алады, кірісті, өзіндік құнды және ҚҚС-ты сторнолайды. Қайтару БКМ-де «сатуды қайтару» атты жеке фискалдық операциямен басып шығарылады.
2. Қайдан табуға болады
Мәзірдегі жолы: «Сатулар» бөлімі → «Бөлшек сауда» тобы → «БКМ чектері» журналы. Журналда «Құру» → «Қайтаруға арналған БКМ чегі» түймесін басыңыз немесе сату чегін таңдап, «Негізінде құру» → «Қайтаруға арналған БКМ чегі» тармағын таңдаңыз.
Барлық қайтарулардың жеке тізімі «Сатулар» бөлімінің навигация тақтасындағы «Қайтаруға арналған БКМ чектері» пәрмені арқылы қолжетімді.
1С навигациялық сілтемесі: e1cib/list/Документ.ЧекККМВозврат
Тізімді тікелей ашу үшін: «Сервис» (немесе функциялар мәзірі) → «Навигациялық сілтеме бойынша өту» → жоғарыдағы сілтемені қойыңыз → «Өту».
2а. Өз шығарылымыңызды қалай білуге болады
«Анықтама» → «Бағдарлама туралы» тармағын (немесе жоғарғы оң жақ бұрыштағы ℹ️ белгішесін) ашыңыз. Терезеде платформа нұсқасын (мысалы, 8.3.24) және конфигурация шығарылымын — «Қазақстанға арналған сауданы басқару, 3.4 редакциясы (3.4.5.21)» түріндегі жолды көресіз. Егер сіздің шығарылымыңыз ескірек болса, кейбір өрістер мен баспа нысандары өзгеше болуы мүмкін — осы жолмен салыстырыңыз.
3. Қалай толтыру керек
Қайтаруды әрдайым дерлік сату чегінің негізінде енгізген ыңғайлы — сонда деректемелер, тауарлар мен бағалар автоматты түрде толтырылады да, сізге нақты не қайтарылатынын көрсету ғана қалады. Өрістерді қарастырайық.
Құжаттың жоғарғы бөлігі:
| Өріс | Не үшін қажет және қате болса не болады |
|---|---|
| Ұйым (міндетті) | Қайтару кімнің атынан жүргізіледі. Есеп шоттары мен ЭШФ деректерін айқындайды. Қателессеңіз, қайтару басқа ұйымға «кетеді», салықтар сәйкес келмейді. |
| БКМ кассасы (міндетті) | «Қайтару» операциясы өткізілетін фискалдық тіркеуші/касса. Сату жүргізілген кассамен сәйкес болуы керек, әйтпесе Z-есеп сәйкес келмейді. |
| Қойма (міндетті) | Тауар қай қоймаға қайтарылады. Қалдық пен өзіндік құн соған байланысты. Қойма қате көрсетілсе, тауар нақты жатқан жерінде емес, басқа жерде «пайда болады». |
| Күні | Қайтару күні. Осы күн бойынша ауысымға/Z-есепке және ҚҚС кезеңіне енгізіледі. Жабылған кезеңнің өткен күнін қоймаңыз. |
| Сату чегі / Негіз-құжат | Бастапқы БКМ чегіне сілтеме. Қайтаруды сатумен байланыстырып, бағалар мен өзіндік құнды толтырады. Онсыз бағдарлама тауардың қандай бағамен қайтарылатынын білмейді. |
| Қайтару төлемінің түрі (міндетті) | Кассадан қолма-қол немесе төлем картасына. Бастапқы төлем тәсілімен сәйкес болуы керек, әйтпесе эквайринг жабылмайды. |
«Тауарлар» кестелік бөлігі:
| Өріс | Не үшін қажет және қате болса не болады |
|---|---|
| Номенклатура (міндетті) | Не қайтарылады. Бастапқы чектен алынуы керек. |
| Саны (міндетті) | Қанша бірлік қайтарылады. Сатылған саннан аспауы керек. Сатылғаннан көп болса, бағдарлама өткізуге мүмкіндік бермейді. |
| Бағасы | Тауар сатылған баға. Қолмен өзгертсеңіз, сатып алушыға басқа соманы қайтарасыз. |
| ҚҚС мөлшерлемесі | ҚР-да 2026 жылы — 16 % (немесе салық салынбайтын операциялар үшін «ҚҚС-сыз»). Басқа мөлшерлеме көрсетілсе, қайтарылатын ҚҚС қате есептеледі. |
| Сома / ҚҚС сомасы | Баға мен сан негізінде автоматты түрде есептеледі. |
Нысанның төменгі бөлігіндегі «Барлығы қайтаруға» қорытындысын тексеріңіз — дәл осы соманы сатып алушыға беріп, БКМ-де өткізесіз.
МІНДЕТТІ өрістер: Ұйым, БКМ кассасы, Қойма, төлем түрі, жолдардағы Номенклатура мен Саны. Қалғаны негіз-құжаттан толтырылады.
4. Бухгалтерлік жазбалары бар талданған мысал
Жағдай. «Астана-Трейд» ЖШС дүкені 23.09.2026 күні қолма-қол ақшаға әрқайсысы 20 000 ₸ тұратын 2 шәйнек сатты (оның ішінде ҚҚС 16 %). Бір сағаттан кейін сатып алушы 1 шәйнекті қайтарды. Бір шәйнектің өзіндік құны — 12 000 ₸.
Бір шәйнек бойынша қайтаруды есептейміз:
- Қайтарылатын сома (ҚҚС-пен): 20 000 ₸
- Құрамындағы ҚҚС: 20 000 × 16 / 116 = 2 758,62 ₸
- ҚҚС-сыз құны (сторно жасалатын кіріс): 20 000 − 2 758,62 = 17 241,38 ₸
- Қоймаға қайтарылатын өзіндік құн: 12 000 ₸
Сату чегінің негізінде «Қайтаруға арналған БКМ чегін» толтырасыз, жолда 1 шәйнек қалдырасыз, төлем түрі — «Қолма-қол».
Өткізу кезіндегі бухгалтерлік жазбалар:
| Операция | Дт | Кт | Сома, ₸ |
|---|---|---|---|
| Өткізуден түскен кірісті сторнолау (азайту) | 1210 | 6010 | −17 241,38 |
| Есептелген ҚҚС-ты сторнолау | 1210 | 3130 | −2 758,62 |
| Сатып алушыға кассадан ақшаны қайтару | 1210 | 1030 | 20 000,00 |
| Тауарды қоймаға қайта кіріске алу (өзіндік құнды сторнолау) | 1330 | 7010 | 12 000,00 |
Бөлшек саудадағы қайтарудың үлгілік әдістемесі бойынша кіріс пен ҚҚС азаяды (қызыл сторно), тауар қоймаға өзіндік құны бойынша қайтарылады, ал ақша сатып алушыға беріледі. Ауысымның Z-есебінде 20 000 ₸ сомасы «сатуды қайтару» операциясы бойынша түсімді азайтады.
5. Операция түрлері
Құжат бөлшек саудадағы қайтарудың мына нұсқаларын қамтиды:
- Ағымдағы ауысымның чегі бойынша қайтару — Z-есеп жабылғанға/алынғанға дейін, ақша сол кассадан беріледі.
- Өткен ауысымның чегі бойынша қайтару — бұрын жабылған чек бойынша; «қайтару» операциясы ағымдағы ашық ауысымда өткізіледі.
- Қолма-қол қайтару — ақша БКМ ақша жәшігінен беріледі.
- Төлем картасына қайтару — сату картамен төленген болса, эквайринг арқылы.
- Ішінара қайтару — чектегі позициялардың/санның бір бөлігі қайтарылады.
- Электрондық құжаттарды түзете отырып қайтару — ЭШФ жазылған болса, қосымша/түзетілген ЭШФ қалыптастырылады.
6. Өткізу кезінде не қалыптастырылады
Бухгалтерлік жазбалар (мысалды қараңыз): кірісті сторнолау (6010), ҚҚС-ты сторнолау (3130), ақша беру (1030), тауарды қоймаға қайтару (1330/7010).
Тіркелімдер бойынша қозғалыстар:
- Қоймалардағы тауарлар / Ұйымдардың тауарлары — қайтарылған тауардың кірісі.
- Бөлшек сауда / БКМ түсімі — ауысым түсімінің азаюы.
- БКМ кассаларындағы ақша қаражаты — «қайтару» операциясы бойынша шығыс.
- Сату ҚҚС-ы / Қызметтерді өткізу және ҚҚС — салық салу базасын түзету.
- Тауарлардың өзіндік құны — өзіндік құнды қалпына келтіру.
Фискалдық операция: қосылған БКМ-де «сатуды қайтару» чегі басылып, есептегіштердің жай-күйі туралы есепте және Z-есепте көрсетіледі.
Электрондық құжаттар:
- ЭШФ (ЭШФ АЖ) — егер бастапқы өткізу бойынша электрондық шот-фактура жазылса, қайтаруға азайту жағына қарай қосымша (түзетілген) ЭШФ рәсімделеді. Жеке тұлғаларға берілген таза бөлшек сауда чектері бойынша ЭШФ әдетте талап етілмейді — сатып алушының талабы бойынша немесе ол міндетті болатын айналым бойынша ғана.
- ТІЖ — егер қайтарылатын тауар қадағаланатын/ТІЖ рәсімделуге жататын тауарларға жатса, тауарларға ілеспе жүкқұжат қалыптастырылады (мысалы, айналымнан алып қою кері ТІЖ арқылы жойылады).
7. Баспа нысандары
Құжаттан мыналар қолжетімді:
- БКМ чегі (қайтару) — қайтару операциясының фискалдық чегі.
- Тауарларды қайтару (жүкқұжат) — қайтарылатын тауарды кіріске алуға арналған тауарлық нысан.
- Сатып алушының қайтару туралы өтініші — ұйымда бапталған болса.
- Шығыс кассалық ордері / ақша беру құжаты — қолма-қол қайтарылған кезде.
- Тауар чегі (қажет болғанда).
Басып шығару — құжат нысанындағы «Басып шығару» түймесі.
8. Жиі кездесетін қателер
«Қайтарылатын сан чек бойынша сатылған саннан асады». Сіз бастапқы чекте болғаннан көп тауарды қайтаруға әрекет жасап жатырсыз (немесе бір бөлігі бұрын қайтарылған). Жолдағы санды нақты қайтарылатын мөлшерге дейін азайтыңыз.
«БКМ кассасы көрсетілмеген» / «БКМ ауысымы ашылмаған». Қайтару ашық кассалық ауысым шеңберінде өткізіледі. Қажетті БКМ кассасында ауысымды ашып, өткізуді қайталаңыз.
«Құжат күнінде ұйым ҚҚС төлеуші болып табылмайды» / мөлшерлеменің сәйкессіздігі. Жолдарда бастапқы сатуға сәйкес келмейтін ҚҚС мөлшерлемесі көрсетілген. 2026 жылғы салық салынатын операциялар үшін 16 % қолданылады; салық салынбайтын операциялар үшін «ҚҚС-сыз» көрсетіледі.
«Негіз-құжат (сату чегі) толтырылмаған». Бағдарлама қайтару бағасы мен өзіндік құнды анықтай алмайды. Негіз өрісінде бастапқы БКМ чегін көрсетіңіз.
Түзетілген ЭШФ қалыптастыру кезіндегі «ЭШФ АЖ-мен алмасу қатесі». ЭЦҚ сертификатын/логинін және ЭШФ АЖ-мен байланысты тексеріп, электрондық құжаттар журналынан жіберуді қайталаңыз.
«Қайтару сомасы эквайринг бойынша қалдыққа сәйкес келмейді». Қайтару төлемінің түрі (карта) сату тәсіліне сәйкес келмейді немесе терминал бойынша сомадан асып кеткен. Дұрыс төлем түрін таңдап, соманы салыстырыңыз.
9. Жиі қойылатын сұрақтар
2026 жылы қайтару кезінде қандай ҚҚС мөлшерлемесін қою керек? Бастапқы сату рәсімделген мөлшерлемені қойыңыз. ҚР-да 2026 жылғы салық салынатын операциялар үшін 16 % қолданылады; ҚҚС есептеу арқылы бөлінеді: сома × 16 / 116.
Тауарды сату чегінсіз қайтаруға бола ма? Бағдарламада қайтару бастапқы БКМ чегінің негізінде дұрыс құрылады — осылайша баға мен өзіндік құн толтырылады. Негіз-құжатсыз бағаларды қолмен енгізуге тура келеді және есеппен алшақтық туындау қаупі бар.
Қайтару төленуге тиіс ҚҚС-ты азайта ма? Иә. Сату кезінде есептелген ҚҚС (3130 шоты) қайтару сомасына сторноланады, кезеңнің салық салу базасы азаяды.
Жеке тұлғаға бөлшек саудадағы қайтару бойынша ЭШФ жазу керек пе? Әдетте қажет емес: жеке тұлғаларға бөлшек саудада ЭШФ міндетті емес. Егер бастапқыда ЭШФ жазылса, азайтуға арналған қосымша (түзетілген) ЭШФ рәсімделеді.
Картамен төленген болса, ақшаны картаға қалай қайтаруға болады? «Төлем картасы» төлем түрін көрсетіңіз. Қайтару эквайринг арқылы өтеді; сома бастапқы чек бойынша картамен төленген сомадан аспауы керек.
Өзіндік құн қалай есептеледі — тауар сату бағасымен бе, әлде өзіндік құнымен бе қайтарылады? Тауар қоймаға өзіндік құны бойынша кіріске алынады (мысалда 12 000 ₸), ал сатып алушыға ҚҚС-пен бірге сату сомасы (20 000 ₸) қайтарылады. Бұл ретте өткізудің өзіндік құны (7010) қалпына келтіріледі.
Бірнеше позициясы бар чектен ішінара қайтару жасауға бола ма? Иә. Кестелік бөлікте тек қайтарылатын жолдарды қалдырып, нақты санын көрсетіңіз.
Сату жүргізілген ауысым Z-есеппен жабылып қойса не істеу керек? Өткен ауысымның чегі бойынша қайтаруға рұқсат етіледі: «сатуды қайтару» операциясы ағымдағы ашық ауысымда өткізіліп, дәл осы күннің түсімін дұрыс азайтады.
Қайтару кезінде ТІЖ қажет пе? Тауар ТІЖ рәсімделуге жататын (қадағаланатын) жағдайда ғана. Онда тауарларға кері ілеспе жүкқұжат қалыптастырылады.
Қайтару Z-есепте қалай көрсетіледі? Ауысымның қолма-қол (немесе қолма-қол ақшасыз) түсімін қайтару сомасына азайтатын «қайтару» операциясы ретінде көрсетіледі.
10. Байланысты құжаттар
Ненің негізінде енгізіледі:
- «БКМ чегі» (бөлшек сауда) — негізгі дереккөз; одан тауарлар, бағалар мен өзіндік құн толтырылады.
- «Бөлшек сауда туралы есеп» — егер қайтару қорытындыланған бөлшек сауда шеңберінде рәсімделсе.
Негізінде не қалыптастырылады/енгізіледі:
- ЭШФ (қосымша/түзетілген) — шот-фактураны түзету қажет болғанда.
- ТІЖ (тауарларға ілеспе жүкқұжат) — қадағаланатын тауарлар үшін.
- Шығыс кассалық ордері — қолма-қол ақша берген кезде.
- Тауарларды жеткізушіге қайтару — сатып алушыдан алынған ақаулы тауар кейін жеткізушіге қайтарылса, бұл бөлек операция болады (3310/1330 шоттары).
Өз шығарылымыңызды қалай білуге болады
«Анықтама» → «Бағдарлама туралы» — онда платформа нұсқасы (8.3.x) мен конфигурация шығарылымы көрсетілген. Бұл нұсқаулық «Қазақстанға арналған сауданы басқару», 3.4 редакциясы, 3.4.5.21 шығарылымы үшін жасалған. Егер сіздің шығарылымыңыз өзгеше болса, кейбір өрістер мен баспа нысандары басқаша көрінуі мүмкін.
Әдістемелік нұсқаулық «Қазақстанға арналған сауданы басқару» 3.4.5.21 шығарылымы (3.4 редакциясы) үшін дайындалған.