2026 жылы тәуліктік төлемдердің мөлшерін жұмыс берушінің ішкі актісінде бекіту қажет; ҚР СК-нің 317, 461, 463 және 466-баптары тәуліктік төлемдердің мөлшерін де, оларға арналған салық салынбайтын лимитті де белгілемейді. Сондықтан осы нормаларға сүйеніп, тәуліктік төлемдерді ЖТС-тан босатуды немесе асып кеткен сомасына салық салу тәртібін негіздеуге болмайды. Бухгалтер үшін қызметтік сапарды бөлек ресімдеу, ақы төленетін күндердің санын анықтау және ішкі актінің ережелерін барлық іссапарларға бірізді қолдану маңызды.
Тәуліктік төлемдер дегеніміз не және олардың басқа іссапар шығыстарынан айырмашылығы қандай
Іссапарды ресімдеу кезінде шығыстар әдетте бірнеше бөлікке бөлінеді:
- тәуліктік төлемдер — қызметкердің іссапарда болған әрбір күніне белгіленген сома;
- іссапар орнына бару және кері қайту жол шығыстары — билеттер мен басқа да растайтын құжаттар негізінде есепке алынады;
- тұрғын үй-жайды жалдау шығыстары — қонақүй құжаттарымен, жалдау шартымен, чекпен немесе өзге де есеп айырысу құжатымен расталады;
- қызметтік тапсырмаға байланысты өзге де шығыстар, егер оларды өтеу жұмыс берушінің ішкі актісінде көзделсе.
Тәуліктік төлемдердің жол жүру мен тұрғын үй ақысын төлеуден айырмашылығы — есептеу тәсілінде: олар іссапар күндерінің саны және жұмыс беруші белгілеген төлем мөлшері негізінде айқындалады. Билеттер, қонақүй шоттары және осыған ұқсас құжаттар іссапар шығыстарының басқа түрлерін растайды, сондай-ақ сапардың нақты күндерін растауы мүмкін. Тәуліктік төлемдерді тұру, жол жүру және өзге де шығындардың ақысымен араластырмау үшін ішкі актіде өтелетін шығыстардың құрамын бөлек сипаттаған жөн.
Іссапар кімдерге қатысты және ол қалай ресімделеді
Қызметкерді қызметтік сапарға жіберетін жұмыс беруші оның мақсатын, орнын және ұзақтығын құжатпен бекітуі қажет. Ресімдеу және есептеу үшін әдетте мынадай құжаттар жиынтығы пайдаланылады:
- Іссапар туралы бұйрық немесе өкім, онда қызметкер, баратын жері, қызметтік мақсаты және сапардың жоспарланған мерзімдері көрсетіледі.
- Ішкі акт — іссапарлар туралы ереже, ұжымдық шарт немесе жұмыс берушінің өзге құжаты. Онда Қазақстан бойынша және шетелге сапарларға арналған тәуліктік төлемдердің мөлшері, ақша беру тәртібі, өтелетін шығыстардың тізбесі және құжаттарды ұсыну қағидалары бекітіледі.
- Қызметкердің есебі — қайтып келгеннен кейін жол жүру, тұру және ішкі актіге сәйкес өтелетін өзге де шығыстар жөніндегі құжаттармен бірге ұсынылады.
- Сапардың нақты күндері туралы құжаттар: билеттер, отырғызу талондары, тұру туралы құжаттар және сапардың нақты мерзімін бұйрықта көрсетілген мерзіммен салыстыруға мүмкіндік беретін өзге де құжаттар.
Егер нақты күндер бұйрықта көрсетілген күндерден өзгеше болса, жұмыс беруші мерзімнің өзгеруін ресімдеп, төлемді ішкі актінің қағидалары бойынша қайта есептеуі керек. Құжаттар сапарға кімнің, қайда, қандай мақсатпен және қандай кезеңге жіберілгенін анықтауға мүмкіндік беруі тиіс. Бұл жұмсалған шығыстарды қызметтік тапсырмамен байланыстырып, бухгалтерге есептеуді тексеруге мүмкіндік береді.
Тәуліктік төлемдерге салық салу: ЖТС, әлеуметтік төлемдер және шегерімдер
Салықтық есепке алу үшін бухгалтер жұмыс беруші белгілеген төлем мөлшерін ҚР СК-нің арнаулы қағидалары бойынша есепке алынуы мүмкін сомадан ажыратуы қажет. Бұл шамаларды автоматты түрде бірдей деп есептеуге болмайды.
Салықтық шек. ҚР СК-нің 317, 461, 463 және 466-баптарында тәуліктік төлемдердің салық салынбайтын мөлшерін айқындайтын норма жоқ. 317-бап қызметтік іссапарларға емес, жер қойнауын пайдаланушының қазақстандық кадрларды оқытуға және өңірлердің әлеуметтік саласын дамытуға жұмсаған шығыстарына қатысты (ҚР СК-нің 317-бабы). Сондықтан ол тәуліктік төлемдерді шегерімдерге жатқызуға негіз болмайды.
ҚҚС. 461-бап тауарларды, жұмыстарды және көрсетілетін қызметтерді өткізу бойынша айналым мөлшерін айқындауды, 463-бап бейрезиденттен жұмыстарды немесе көрсетілетін қызметтерді сатып алу кезіндегі айналым мөлшерін, ал 466-бап салық салынатын импорт мөлшерін реттейді (ҚР СК-нің 461, 463, 466-баптары). Бұл ережелер тәуліктік төлемдерге ЖТС және әлеуметтік төлемдер салу қағидаларын белгілемейді.
Демек, аталған баптардың негізінде ішкі актіде көрсетілген сома шегіндегі бүкіл төлем ЖТС-тан босатылады, ал одан асқан сомаға жалақы ретінде салық салынады деп тұжырымдауға болмайды. Салықтарды есептеу кезінде бухгалтер қызметкердің кірісі мен іссапар төлемдерін тікелей реттейтін ҚР СК-нің қолданыстағы редакциясындағы арнаулы норманы ғана қолданады. Жұмыс беруші бекіткен мөлшер төлемнің өзін есептеу үшін пайдаланылады, бірақ ол өздігінен салықтан босатуды растамайды.
Сол себепті жұмыс берушінің шығыстарын тек ҚР СК-нің 317-бабына сілтеме жасап шегерімдерге жатқызуға болмайды. Шығысты есепке алу үшін оның іскерлік мақсаты, құжаттамалық расталуы және шегерімдер туралы қолданылатын норма айқындалуға тиіс. Есепке алу құжаттарында тәуліктік төлемдерді, жол жүруді, тұруды және өтелетін өзге де шығындарды бөлек көрсеткен орынды.
Тәуліктік төлемдерді қалай есептеу керек: практикалық тәртіп
Бухгалтерге арналған практикалық есептеу тәртібі:
- Сапардың нақты кезеңін анықтаңыз — бұйрық және кету мен қайту күндерін растайтын құжаттар бойынша. Егер мерзімдер өзгерсе, түпкілікті есептеуге дейін бұл өзгерісті ресімдеңіз.
- Тәуліктік төлемдердің мөлшерін алыңыз — сапар күндерінде қолданыста болған ішкі актіден. Қазақстан бойынша және шетелге сапарлар үшін әртүрлі сомалар белгіленуі мүмкін.
- Күндерді санау қағидаларын тексеріңіз — жұмыс беруші бекіткен: кету және қайту күндері, жолда болған күндер, демалыс және мереке күндері қалай есепке алынатынын.
- Төлемді есептеңіз — ақы төленетін күндер саны мен тәуліктік төлемдердің белгіленген мөлшерінің көбейтіндісі ретінде. Сапардың ұзақтығы өзгерген жағдайда қайта есептеу жүргізіңіз.
- Төлемнің салықтық саралануын бөлек жүргізіңіз — ҚР СК-нің қызметкердің кірістері мен іссапар шығыстары туралы арнаулы ережелері бойынша. Бұл үшін ҚР СК-нің 317, 461, 463 немесе 466-баптарын қолданбаңыз, өйткені олар басқа қатынастарды реттейді.
- Қорытынды есептеуді берілген аванспен салыстырыңыз және жұмыс берушінің ішкі тәртібіне сәйкес қосымша төлем немесе қайтарылатын сома мөлшерін анықтаңыз.
Шетелдік іссапар кезінде төлем валютасын және қолданылатын қайта есептеу тәртібін бөлек бекіту қажет. ҚР СК-нің 463-бабының 2-тармағында шетел валютасымен бейрезиденттен сатып алынатын жұмыстардың немесе көрсетілетін қызметтердің ақысын төлеу үшін ғана айналым жасалған күнгі ресми бағам көзделген (ҚР СК-нің 463-бабы). Бұл қағиданы қызметкерге төленетін тәуліктік төлемдерді қайта есептеуге автоматты түрде қолдануға болмайды. Есептеу үшін тиісті төлем мен операцияға тікелей қатысты норманы қолдану керек.
Мерзімдер және жиі жіберілетін қателер
Қайтып келгеннен кейін есеп пен құжаттарды ұсыну мерзімі, аванстың қалдығын қайтару және құжатпен расталған артық шығысты өтеу тәртібі жұмыс берушінің ішкі актісінде бекітіледі. Егер іссапар жоспарланғаннан қысқа немесе ұзақ болса, бухгалтер бұйрықты нақты күндермен салыстырып, мерзімді өзгерту негізін ресімдейді және тәуліктік төлемдерді қайта есептейді.
Жиі жіберілетін қателер:
- ішкі актіде тәуліктік төлемдердің мөлшері көрсетілмеген немесе іссапар күндерін санау тәртібі сипатталмаған;
- төлемнің мөлшерін жұмыс беруші бекіткендіктен ғана оны автоматты түрде толығымен салық салынбайтын төлем деп таниды;
- салық салу тәртібін негіздеу үшін ҚР СК-нің іссапар төлемдерін реттемейтін баптарына сілтеме жасайды;
- құжаттарда басқа күндер көрсетілсе де, сапар күндерін тек бастапқы бұйрық бойынша есептейді;
- тәуліктік төлемдерді жол жүру, тұру шығыстарымен және өзге де өтемдермен араластырады, соның салдарынан әрбір бөліктің есебін тексеру мүмкін болмайды;
- шетелдік сапар кезінде басқа операцияға қатысты валютаны қайта есептеу қағидасын қолданады;
- іссапар мерзімінің өзгеруін ресімдемейді, ал төлем сомасын қайта есептемей қалдырады.
Жиі қойылатын сұрақтар
Жұмыс беруші тәуліктік төлемдерді төлеуге міндетті ме? — Егер жұмыс беруші қызметкерлерді іссапарға жіберу кезінде осындай төлемді көздесе, ішкі құжат тәуліктік төлемдердің мөлшері мен төлеу тәртібін айқындауға тиіс. ҚР СК-нің 317, 461, 463 және 466-баптары бұл мәселені реттемейді, сондықтан оларға міндеттің негізі ретінде сілтеме жасауға болмайды.
Тәуліктік төлемдерді салықтық шектен жоғары белгілеуге бола ма? — Төлем мөлшері мен оның салықтық саралануы бөлек шешіледі. Жұмыс беруші соманы ішкі актіде бекітеді, ал бухгалтер салықтық салдарды ҚР СК-нің іссапар төлемдері туралы арнаулы нормасы бойынша анықтайды. Жұмыс беруші белгілеген сомадан асу мен салықтық шектен асу — бір нәрсе емес.
Тамақтануға және ұсақ шығыстарға чектер қажет пе? — Тәуліктік төлемдерді есептеу белгіленген сома мен күндер саны бойынша жүргізіледі, ал жол жүру, тұру және өтелетін басқа да шығыстар оларға қатысты құжаттармен расталады. Құжаттар тізбесі мен есеп беру тәртібін ішкі актіде бекіту қажет.
Іссапардағы демалыс күндерін қалай есепке алу керек? — Күндерді санау тәртібі ішкі актіде тікелей сипатталып, сапардың нақты мерзімі туралы құжаттармен сәйкестендірілуге тиіс. Егер қызметкер демалыс күні іссапар орнында болса, бұл күн есептеуде жұмыс беруші белгілеген тәртіпке сәйкес көрсетіледі.
ҚР СК-нің 463-бабындағы бағамды шетелдік іссапардың тәуліктік төлемдеріне қолдануға бола ма? — 463-баптың 2-тармағы бейрезиденттен сатып алынған жұмыстардың немесе көрсетілетін қызметтердің ақысын төлеуге қатысты және тиісті салық салынатын айналымды айналым жасалған күнгі ресми бағам бойынша теңгемен қайта есептеуді көздейді (ҚР СК-нің 463-бабы). Ол қызметкерге төленетін тәуліктік төлемдерді қайта есептеу күнін белгілемейді.
2026 жылға арналған тәуліктік төлемдердің салық салу тәртібін қайдан тексеруге болады? — Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерінің ресми порталындағы Салық кодексінің қолданыстағы редакциясынан қызметкердің кірістері мен іссапар төлемдері туралы арнаулы норманы табу қажет. Тәуліктік төлемдердің салық салынбайтын лимитін айқындау үшін 317, 461, 463 және 466-баптарды қолдануға болмайды.