3.4.5.21 «Қазақстан үшін сауданы басқару» релизінде тексерілген (3.4 редакциясы).
Сату бөліміңізде бес менеджер бар. Әрқайсысы дерекқорда тек өз контрагенттері мен өз тапсырыстарын көруі керек, ал басқалардікін емес. Әр адамға жеке құқық орнату — ұзақ және сенімсіз: біреуін ұмытып қалады, екіншісіне артық құқық береді. Ал ертең жаңа қызметкер шығады, және барлығын қайта қайталауға тура келеді. Дұрыс жол біреу-ақ — адамдарды пайдаланушылар тобына жинап, құқықтар мен шектеулерді бірден бүкіл топқа беру. Жаңа менеджер келді — оны топқа қосты, ол дереу әріптестерімен бірдей құқықтар жиынтығын алды. Дәл осы үшін «Пайдаланушылар топтары» анықтамалығы бар.
1. Мақсаты
«Пайдаланушылар топтары» анықтамалығы ақпараттық база пайдаланушыларын аталған топтарға біріктіреді. Топ — бұл «себет», сіз адамдарды оған саласыз, кейін оларға бір әрекетпен құқық беруге (қолжетімділік топтарының профильдері арқылы) және олардың нақты қандай деректерді көретінін баптауға (жазба деңгейіндегі қолжетімділікті шектеу, RLS). Бұл таза әкімшілік объект — ол бухгалтерлік есепке қатыспайды және өткізбелер қалыптастырмайды.
2. Қайдан табуға болады
Интерфейстегі негізгі жол:
НҚА және әкімшілендіру → Пайдаланушылар мен құқықтар баптаулары бөлімі → Пайдаланушылар. Пайдаланушылар тізімінің сол жағында топтарды көрсетуді қосыңыз (Тағы түймесі → Пайдаланушылар топтары) — сонда топтар ағашы, ал Топ құру түймесі арқылы анықтамалықтың жаңа элементі құрылады.
Топтардың бүкіл тізімін тікелей ашу үшін 1С-те навигациялық сілтемені Қызмет → Навигациялық сілтеме бойынша өту арқылы енгізіңіз (немесе Басты мәзір → «Барлық функциялар»):
e1cib/list/Справочник.ГруппыПользователей
Бұл анықтамалықпен жұмыс тек әкімші рөліндегі немесе пайдаланушыларды басқару құқығы бар пайдаланушыға қолжетімді. Қарапайым менеджер топты көрмейді.
2а. Өз релизіңізді қалай білуге болады
Басты мәзір (жоғарғы сол жақ бұрыштағы ☰ белгішесі) → Анықтама → Бағдарлама туралы. Ашылған терезеде: «1С:Кәсіпорын» жолы — платформа нұсқасы, конфигурация атауы бар жол — редакция мен релиз (мысалы, 3.4.5.21). Соған сүйеніңіз: түрлі релиздерде өрістер мен түймелердің орналасуы өзгеше болуы мүмкін.
3. Қалай толтыру керек
Топ пішіні қарапайым, бірақ әр өрістің мәні бар.
| Өріс | Не үшін керек / қате жіберілсе не болады |
|---|---|
| Атауы (МІНДЕТТІ) | Топ атауы, оның бойынша сіз оны іздейсіз және құқық тағайындайсыз. Бос қалдырып сақтауға болмайды. Мағынасына қарай жазыңыз («Сату менеджерлері», «№1 қойма қоймашылары»), «1-топ» деп емес — әйтпесе жарты жылдан кейін оған кім қолжетімділік алатынын есіңізге түсіре алмайсыз. |
| Топ барлық пайдаланушыларды қамтиды (жалауша) | Ерекше режим. Қосылса — топқа болашақтағыларды қоса, дерекқордың барлық пайдаланушылары автоматты түрде түседі, ал «Құрамы» кестесі қолмен өңделмейді. «Барлығына» жіберу үшін ыңғайлы. Бұл жалаушаны жұмыс тобында қате қойсаңыз — қолжетімділікті бәрі алады. |
| Құрамы (кестелік бөлім, «Пайдаланушы» бағаны) | Топқа кімдерді қосамыз. Жолдарды қосып, «Пайдаланушылар» анықтамалығынан пайдаланушыларды таңдайсыз. Адамды қосуды ұмытсаңыз — ол топтың құқықтарын алмайды; артық адамды қоссаңыз — ол бөгде деректерді көреді. Бір пайдаланушы бірнеше топқа бір мезгілде кіре алады. |
| Ата-топ (иерархия) | Топтарды бір-біріне енгізуге болады: «Сату бөлімі» → «Көтерме сату», «Бөлшек сату». Тізбектілік құқықтарды ірі блоктармен беруге көмектеседі. Топты өзінің ата-тобы ету мүмкін емес. |
| Түсініктеме / Сипаттама | Сіздің жазбаңыз: топ не үшін, жауапты кім. Ешнәрсеге әсер етпейді, бірақ мұрагерге уақыт үнемдейді. |
Әрекеттер тәртібі:
- 2-бөлімдегі жол бойынша топтар тізімін ашыңыз.
- Топ құру түймесін басыңыз.
- Атауын толтырыңыз — міндетті.
- Шешіңіз: бұл «барлығына арналған» топ па (жалаушаны қойыңыз) немесе нақты адамдар тізімі ме (Құрамын толтырыңыз).
- Құрамында Қосу түймесін басып, пайдаланушыларды таңдаңыз.
- Жазу және жабу.
Топты құрудың өзі әлі құқық бермейді. Топтың бір нәрсе істей алуы үшін оны құқық профилімен байланыстыру керек: Пайдаланушылар мен құқықтар баптаулары бөлімі → Қолжетімділік топтары → қолжетімділік тобын құрып, Профильді таңдау (мысалы, «Сату менеджері») және қатысушыларда өз пайдаланушылар тобыңызды көрсету.
4. Талданған мысал
Міндет: үш менеджер — Ахметов, Ким және Сулейменова — бүкіл клиенттер базасын емес, тек өз контрагенттерін көруі керек.
1-қадам. Топ құрамыз. Атауы: Сату менеджерлері. «Барлығын қамтиды» жалаушасы — алынған. «Құрамға» үш пайдаланушыны қосамыз.
2-қадам. Құқық береміз. Қолжетімділік топтарында «Сату» қолжетімділік тобын құрамыз, профиль — «Сату менеджері», қатысушы — Сату менеджерлері тобы. Енді үшеуі де саудаға бірдей құқықтар жиынтығын алды.
3-қадам. Көрінуін шектейміз. НҚА және әкімшілендіру → Пайдаланушылар мен құқықтар баптауы → Жазба деңгейінде қолжетімділікті шектеу бөлімінде шектеулерді қосамыз. Сату менеджерлері тобы бойынша көрінуді әрқайсысы тек өзі жауапты менеджер ретінде көрсетілген контрагенттерді ғана көретіндей баптаймыз.
Нәтиже. Ахметов базаға кіріп, контрагенттер тізімінде тек өз клиенттерін көреді. Ким мен Сулейменова — өздерінікін. Төртінші менеджер Оспанов келеді — сіз оны топтың «Құрамына» жолмен қосасыз ғана, ол дереу бірдей құқықтар мен көріну логикасын алады. Бөлек ешнәрсе баптаудың қажеті жоқ.
Ал өткізбелер мен сомалар қайда? Олар мұнда жоқ және болуы мүмкін емес. «Пайдаланушылар топтары» — қолжетімділікті басқарудың әкімшілік анықтамалығы. Ол бухгалтерлік жазбалар қалыптастырмайды (1210, 1330, 3310 шоттары бойынша да, 16% ҚҚС бойынша да), ЖТС, МЗЗ немесе әлеуметтік салықты есептемейді және құжаттардағы сомаларға әсер етпейді. Құқықтарды бөлу есепті ешбір өзгертпейді — ол тек бағдарламада кім не көретінін және не істей алатынын анықтайды.
5. Анықтамалықтың «операция түрлері»
Анықтамалықта құжаттағыдай операция түрлері жоқ, бірақ пайдаланудың үш режимі бар:
- Тізімі бар кәдімгі топ — сіз «Құрамды» қолмен жүргізесіз. Негізгі жұмыс нұсқасы.
- «Барлық пайдаланушыларды қамтитын» топ — құрам автоматты түрде қалыптасады, жалауша қосулы. «Барлық қызметкерлерге» сценарийлері үшін.
- Ата-топ (иерархия түйіні) — құқықтарды ірілендіріп беру үшін ішкі топшаларды біріктіреді.
Дерекқорда «Барлық пайдаланушылар» алдын ала анықталған тобы бар — оны жоюға болмайды, ол әрдайым барлығын қамтиды.
6. Жазу кезінде не болады
Жазу түймесін басқанда бағдарлама анықтамалық элементін және оның құрамын сақтайды. Бұл объект ешқандай бухгалтерлік өткізбелер, есеп регистрлері бойынша қозғалыстар, ЭШФ пен ТЖЖ электрондық құжаттарын жасамайды — ол тауар қозғалысы мен салықтарға қатысы жоқ.
Жазудың практикалық әсері:
- Топ Қолжетімділік топтарында таңдау үшін қолжетімді болады (профиль арқылы құқық беру үшін).
- Топты жазба деңгейінде қолжетімділікті шектеу баптауларында (RLS) қолдануға болады — дерекқор кімге қандай деректерді көрсету керектігін шешетін белгі ретінде.
- Құрамды өзгерту дереу топтағы барлығының құқықтарын өзгертеді: адамды алып тастаса — ол қолжетімділігін жоғалтады, қосса — алады.
7. Баспа пішіндері
«Пайдаланушылар топтары» анықтамалығында баспа пішіндері жоқ — бұл бухгалтерлік немесе салықтық есеп құжаты емес, мұнда басып шығаратын ештеңе жоқ. Құқықтарды бөлуді әкімшілендірудің қызметтік есептерімен талдауға болады: Пайдаланушылар мен құқықтар баптаулары → Есептер → «Қолжетімділік құқықтары» және «Пайдаланушылар туралы ақпарат». Онда пайдаланушы қандай топтарға кіретіні және одан қандай құқықтар шығатыны көрінеді.
8. Жиі кездесетін қателер
«"Атауы" өрісі толтырылмаған». Сіз бос атпен «Жазу» түймесін бастыңыз. Топтың мағыналы атауын жазып, сақтаңыз.
«Топ өзіне кіре алмайды» / иерархияның тұйықталуы. Топты өз ата-тобы ету немесе тізбектіліктің шеңберін құру әрекеті. «Ата-топ» өрісінде басқа топты таңдаңыз немесе бос қалдырыңыз.
«Пайдаланушы топ құрамына қазірдің өзінде кіреді». «Құрамда» бір адам екі рет көрсетілген. Қайталанатын жолды жойыңыз — көшірмелер ешнәрсе бермейді.
«Деректерге операция жасау үшін құқық жеткіліксіз». Сіз әкімші емессіз. Топтарды тек пайдаланушыларды басқару құқығы бар пайдаланушы ғана өзгерте алады — соған хабарласыңыз.
Құқықты қостыңыз, ал қолжетімділік пайда болмады. Классика: топ құрылды, адамдар енгізілді, бірақ ол Қолжетімділік тобымен және профильмен байланыстырылмаған. Топтың өзі құқық бермейді — оған міндетті түрде «Қолжетімділік топтары» бөлімінде профиль тағайындаңыз.
Менеджер бөгде деректерді көреді. Топта «барлық пайдаланушыларды қамтиды» жалаушасы тұрмағанын және жалпы жазба деңгейінде қолжетімділікті шектеу қосылғанын тексеріңіз — онсыз RLS жұмыс істемейді.
9. Жиі қойылатын сұрақтар
«Пайдаланушылар тобы» мен «Қолжетімділік тобының» айырмашылығы неде? Пайдаланушылар тобы — адамдар тізімі («кім»). Қолжетімділік тобы тізімді құқық профилімен («не істеуге болады») байланыстырады. Құқықты қолжетімділік тобы береді, ал пайдаланушылар тобы тек оның қатысушыларын анықтайды.
Бір пайдаланушы бірнеше топқа кіре ала ма? Иә. Бұл кезде құқықтар қосылады: адам оның барлық топтары бірге беретін нәрсенің бәрін алады.
«Топ барлық пайдаланушыларды қамтиды» жалаушасы не істейді? Топ дерекқордың барлық пайдаланушыларын, соның ішінде кейін тіркелетіндерді де, автоматты түрде қамтиды. Мұндайда қолмен «Құрам» жүргізілмейді. Тарату мен «барлығына» ортақ құқықтар үшін ыңғайлы.
«Барлық пайдаланушылар» тобын жоюға бола ма? Жоқ. Бұл алдын ала анықталған элемент, ол жоюдан және жоюға белгілеуден қорғалған.
Өз тобымды қалай жоюға болады? Оны жоюға белгілеңіз (тінтуірдің оң жақ түймесі → «Жоюға белгілеу»), содан кейін Әкімшілендіру → Белгіленген объектілерді жою орындаңыз. Оған әлі қолжетімділік топтары сілтеме жасап тұрса, бағдарлама топты жоюға рұқсат бермейді — алдымен сілтемелерді алып тастаңыз.
Пайдаланушылар тобы ҚҚС, ЖТС немесе құжаттардағы сомаларға әсер ете ме? Жоқ. Бұл қолжетімділікті басқару құралы. Ол ҚҚС есептеуіне (ҚР-да 2026 жылдан бастап мөлшерлеме 16%), ЖТС, МЗЗ, әлеуметтік салыққа және құжаттардағы кез келген сомаларға әсер етпейді.
Топты бапттым, бірақ қызметкер қажетті құжаттарды әлі көрмейді. Неге? Ең ықтимал себебі — топ «Қолжетімділік топтары» арқылы профильге байланыстырылмаған, немесе профильдің өзінде бұл бөлімге құқық жоқ, немесе қосылған жазба деңгейіндегі шектеу деректерді кесіп тастайды. Бүкіл тізбекті тексеріңіз: пайдаланушы → топ → қолжетімділік тобы → профиль.
Адамды топ құрамынан алып тастасаңыз, құқықтарға не болады? Ол осы топ берген барлық құқықтар мен деректерді көру мүмкіндігін дереу жоғалтады. Оған құқық қажет болса — оны басқа топқа қосыңыз немесе жеке тағайындаңыз.
Топтарды бір-біріне енгізуге бола ма? Иә, анықтамалық иерархиялық. Тізбектілік құқықтарды ірі блоктармен беруге көмектеседі (бөлім → бөлімшелер). Бағдарлама шеңберлі тізбектілікке тыйым салады.
Пайдаланушы нақты қандай құқықтар алғанын қалай білуге болады? Пайдаланушы карточкасын немесе «Пайдаланушылар мен құқықтар баптаулары» бөліміндегі «Қолжетімділік құқықтары» есебін ашыңыз — онда оның барлық топтары бойынша құқықтардың түпкілікті жиынтығы көрінеді.
10. Байланысты объектілер
- «Пайдаланушылар» анықтамалығы — топтың «Құрамы» үшін элементтердің көзі; пайдаланушылары жоқ топтың мағынасы жоқ.
- Қолжетімділік топтары және Қолжетімділік топтарының профильдері — мұнда пайдаланушылар тобы нақты құқықтарға айналады.
- Жазба деңгейінде қолжетімділікті шектеу (RLS) — топ деректердің көрінуінің критерийі ретінде қолданылатын механизм.
- Сыртқы пайдаланушылар / сыртқы пайдаланушылар топтары — сыртқы қызметтерде жұмыс істейтін контрагенттер мен серіктестер үшін ұқсас механизм.
Өз релизіңізді қалай білуге болады. Басты мәзір → Анықтама → Бағдарлама туралы: онда 1С:Кәсіпорын платформасының нұсқасы мен конфигурация релизі көрсетілген.
Әдістемелік нұсқаулық «Қазақстан үшін сауданы басқару», 3.4 редакциясы, 3.4.5.21 релизі үшін дайындалды.