«Қазақстанға арналған сауданы басқару» 3.4.5.21 шығарылымында (3.4 редакциясы) тексерілді.
Сіз — комиссионерсіз. Өз комитентіңіздің тауарын сатып алушыға сатып, оған ЭШФ жазып бердіңіз. Бір аптадан кейін комитент сол тауарларға өзінің шот-фактурасын жібереді, бірақ сомалар сәйкес келмейді: сіздің сатуыңызда 5 800 000 ₸, ал комитенттің актісінде 5 750 000 ₸. ЭШФ тізбегі сәйкес келіп, салық органы сіздің жазып берген құжатыңызды «кері қайтармауы» үшін комитенттің құжатын қайда енгізу керек? Конфигурациядағы «Комитенттің (принципалдың) шот-фактурасы» құжаты дәл осыған арналған. Төменде онымен қатесіз жұмыс істеу тәртібі берілген.
1. Мақсаты
Құжат комитент/принципал сізге, яғни комиссионерге/агентке жазып беретін, сіз оның атынан өткізген тауарларға қатысты шот-фактураны (ЭШФ) тіркейді. Ол комиссия шарты бойынша ЭШФ тізбегін тұйықтайды: сіздің сатып алушыға жазып берген құжатыңыз комитент құжатының деректеріне негізделеді. Бұл тауарлар бойынша сіз ҚҚС-ты есепке жатқызбайсыз — олар комитентке тиесілі, ал комиссионер олардың өткізілуін делдалдық схема шеңберінде көрсетеді.
2. Қайдан табуға болады
- Мәзір: «Сатып алулар» бөлімі (кейбір интерфейстерде — «Сатулар») → «Комиссиялық сауда» блогы → «Комитенттердің (принципалдардың) шот-фактуралары» журналы → «Құру» түймесі.
- 1С навигациялық сілтемесі:
e1cib/list/Документ.СчетФактураКомитента. Құжат журналына тікелей өту үшін оны «Сервис» → «Навигациялық сілтеме бойынша өту» арқылы немесе жолды Ctrl пернесін басып тұрып шерту арқылы ашыңыз.
Егер «Комиссиялық сауда» бөлімі көрінбесе, «НСА және әкімшілендіру» → «Сатулар» бөлімінде «Комитенттердің (принципалдардың) тауарларын сату» функционалдық опциясын қосыңыз.
2а. Өз шығарылымыңызды қалай білуге болады
«Анықтама» → «Бағдарлама туралы» (ℹ белгішесі немесе жоғарғы оң жақ бұрыштағы мәзір). Ашылған терезеде платформа нұсқасы (мысалы, 8.3.24.х) және «Қазақстанға арналған сауданы басқару, 3.4 редакциясы (3.4.5.21)» жолы көрінеді — бұл конфигурация шығарылымы. Төмендегі барлық жолдар мен өрістер осы шығарылым үшін сипатталған.
3. Өрістер бойынша толтыру тәртібі
Төменде МІНДЕТТІ өрістер анық белгіленген. Әр өріс үшін оның неге қажет екені және қатенің қандай салдарға әкелуі мүмкін екені көрсетілген.
| Өріс | Міндеттілігі | Не үшін қажет және қате болғанда не болады |
|---|---|---|
| Ұйым | Иә | Сіздің комиссионер фирмаңыз. Сатып алушыларға ЭШФ осы ұйымның атынан жазылған. Қате таңдалса, құжат басқа ұйымның есебінде және ЭШФ АЖ-де басқа БСН бойынша көрсетіледі. |
| Контрагент (комитент/принципал) | Иә | Шот-фактураны жіберген тауар иесі. Осы контрагенттің деректері сатып алушыға берілетін ЭШФ-да өткізуші туралы мәліметтерді көрсету кезінде пайдаланылады. Контрагент қате таңдалса, ЭШФ АЖ-дегі құжаттар тізбегі сәйкес келмейді. |
| Шарт | Иә | «Комитентпен (принципалмен) сатуға арналған» түріндегі шарт. Басқа түр таңдалса, құжат комитенттің байланысты өткізулерін және сыйақы туралы деректерді іріктемейді. |
| Кіріс нөмірі / Кіріс күні | Иә | Комиссионердің ішкі құжатының емес, комитент шот-фактурасының нөмірі мен күні. Бұл мәліметтер негіз құжаттың деректемелері ретінде пайдаланылады. Кіріс құжаттың күні орнына сату күні көрсетілсе, ЭШФ АЖ деректерімен алшақтық пайда болады. |
| Комитент ЭШФ-сының тіркеу нөмірі | Көрсетілгені жөн | ЭШФ АЖ-дегі комитент ЭШФ-сының тіркеу нөмірі. Ол ақпараттық жүйеде құжаттарды байланыстыруға мүмкіндік береді және салыстырып тексеруді жеңілдетеді. |
| Валюта | Иә | Теңге (₸). Егер шарт шетел валютасында жасалса, қолданылатын бағам көрсетіледі. Бағамдағы қате құжат пен ҚҚС сомаларын бұрмалайды. |
| Негіз / «Өткізулер бойынша толтыру» | Иә (мәні бойынша) | Түйме арқылы осы комитент тауарларының кезең ішіндегі комиссионер есептері немесе өткізулері іріктеледі. Кестелік бөлік таңдалған құжаттардың деректері бойынша толтырылады, бұл оны нақты сатулармен салыстыруға мүмкіндік береді. |
| «Тауарлар» кестелік бөлігі | Иә | Номенклатура, саны, бағасы, ҚҚС мөлшерлемесі 16 %, ҚҚС сомасы және ҚҚС-ты қоса алғандағы сома. 2026 жылға дейін қолданылған мөлшерлемені пайдалану салықтың қате есептелуіне әкеледі. |
| Барлығы / ҚҚС | Автоматты есептеу | Бақылау сомалары. Құжатты өткізгенге дейін оларды комитенттің қағаз немесе электрондық шот-фактурасымен тиынына дейін салыстырыңыз. |
| Түсініктеме | Жоқ | Ішкі белгілерге, мысалы, салыстырып тексеру актісінің нөміріне арналған өріс. |
Кеңес: кестелік бөлікті қолмен емес, «Толтыру» → «Комитенттің өткізулері бойынша» түймесімен толтырыңыз. Сонда номенклатура мен сомалар сатып алушыларға бұрын ресімделген ЭШФ және өткізу құжаттары бойынша іріктеледі.
4. Бухгалтерлік жазбалары бар талданған МЫСАЛ
Шарт. «Каспий-Трейд» ЖШС (комиссионер) комиссия шарты бойынша «Алтын» ЖШС комитентінің тауарын сатып алушыға сатты. Бір айдағы сату:
- Тауар сатып алушыға өткізілді: ҚҚС-сыз 5 000 000 ₸.
- ҚҚС 16 %: 800 000 ₸.
- Сатып алушы үшін барлығы: 5 800 000 ₸.
- «Каспий-Трейд» комиссиялық сыйақысы — 10 %: 500 000 ₸ + ҚҚС 16 % 80 000 ₸ = 580 000 ₸.
Комитент өткізілген тауарға шот-фактура жібереді: 5 000 000 + 800 000 ҚҚС = 5 800 000 ₸. Комиссионер оны «Комитенттің шот-фактурасы» құжатымен тіркеп, кестелік бөлікті өткізу бойынша толтырады.
Комиссия циклі бойынша не және қашан көрсетіледі:
| Операция / құжат | Дт | Кт | Сома, ₸ |
|---|---|---|---|
| Тауарды комиссияға қабылдау (баланстан тыс) | 004 | — | 5 800 000 |
| Сатып алушыға сату: сатып алушының берешегі | 1210 | 3310 (комитент) | 5 800 000 |
| Баланстан тыс есептен шығару | — | 004 | 5 800 000 |
| Комитенттің шот-фактурасы — комитент айналымы туралы деректерді тіркеу | Өткізу нәтижесін құжат қозғалыстарынан қараңыз | Өткізу нәтижесін құжат қозғалыстарынан қараңыз | 5 800 000 |
| Комиссионердің есебі бойынша комиссионер сыйақысын есептеу | 3310 (комитент) | 6010 (кіріс) | 500 000 |
| Сыйақыдан ҚҚС | 3310 (комитент) | 3130 | 80 000 |
| Сыйақыны шегеріп, түсімді комитентке аудару | 3310 (комитент) | 1030 | 5 220 000 |
Негізгі мәселе: комитенттің тауарлары бойынша комиссионер ҚҚС-ты есепке жатқызбайды. Мысалдағы комиссионердің салық салынатын айналымы — 500 000 ₸ сыйақы, ол бойынша ҚҚС 80 000 ₸ болады. Әр құжатты өткізу нәтижесін «Құжат қозғалыстары» есебінен қарау керек: қозғалыстар құрамы операцияға, есепке алу баптауларына және пайдаланылатын конфигурация шығарылымына байланысты айқындалады.
5. Операция түрлері
Ресімдеудің қолжетімді нұсқасы жұмыс схемасы, шарт түрі және комиссиялық сауда баптаулары ескеріле отырып таңдалады:
- Өткізуге (сату комиссиясы/агенттік қызмет) — комитент комиссионер сатып алушыға өткізген тауарға шот-фактура берді.
- Сыйақы бойынша — комиссионер есебімен байланысты комиссиялық сыйақы құжаттарын бөлек ресімдеу кезінде пайдаланылады.
- Түзету — сомалар, сан немесе мөлшерлеме өзгерген кезде комитенттің түзетілген немесе қосымша құжатын тіркеу үшін қолданылады.
Қолжетімді нұсқалардың нақты жиынтығы шарттың түріне — комиссия немесе агенттік қызмет — және комиссиялық сауданың қосылған функционалдық опцияларына байланысты айқындалады.
6. Өткізу кезінде не қалыптасады
Электрондық құжаттар:
- Құжат деректері комитент тауарларын сатып алушыға өткізу құжаттарын ресімдеу және ЭШФ АЖ-мен алмасу кезінде ЭШФ кіші жүйесінде пайдаланылады.
- Қажет болған жағдайда, тиісті тауар үшін ТІЖ ресімдеу көзделсе, өткізу құжаттары ТІЖ-мен — тауарларға арналған ілеспе жүкқұжатпен байланыстырылады.
Операциялық есептегі қозғалыстар:
- Комитент тауарлары бойынша айналым және ҚҚС туралы мәліметтер.
- Өткізілген тауар бойынша комитенттермен (принципалдармен) есеп айырысу деректері.
- Құжаттарды салыстыру үшін пайдаланылатын шот-фактуралар мен ЭШФ туралы мәліметтер.
Өткізу нәтижесі: жазып, өткізгеннен кейін «Құжат қозғалыстары» пәрменін ашыңыз. Онда таңдалған операция, ұйым баптаулары және 3.4.5.21 шығарылымы үшін тіркелімдер мен есеп жазбаларының нақты құрамы көрсетіледі. Сатып алушыға өткізуді және комиссиялық сыйақының есептелуін тиісті бастапқы құжаттар мен комиссионер есебі бойынша да бақылаңыз.
7. Баспа нысандары
Қолжетімді баспа нысандарының құрамы құжаттың жоғарғы бөлігіндегі «Басып шығару» түймесі арқылы көрсетіледі. Баптаулар мен құжат күйіне қарай тізімде мыналар болуы мүмкін:
- Шот-фактура — тіркелген деректердің баспа көрінісі.
- Электрондық шот-фактура (ЭШФ) — электрондық құжат мәліметтерінің көрінісі.
- Комитенттердің шот-фактуралар тізілімі — таңдалған кезеңдегі құжаттарды салыстырып тексеруге арналған нысан.
Басып шығару немесе жіберу алдында ұйымның, комитенттің, шарттың, кіріс құжаттың деректемелері мен қорытынды сомаларды салыстырыңыз.
8. Жиі кездесетін қателер
«“Комитентпен (принципалмен)” түріндегі шарт толтырылмаған»
Шарт карточкасынан комитентпен қарым-қатынасқа сәйкес түрді таңдаңыз. Жеткізушімен жасалған шарт комиссиялық схема бойынша өткізулерді іріктеу үшін пайдаланылмайды.
«Құжат сомасы комитенттің өткізу сомасына сәйкес келмейді»
Құжат барлық өткізулер жүргізілгенге немесе қайтару ресімделгенге дейін құрылған болуы мүмкін. «Өткізулер бойынша толтыру» түймесін қайта басып, кестелік бөлікті өткізілген сатулармен салыстырыңыз. Кіріспе мысалдағы 50 000 ₸ айырманы өткізулерден, қайтарулардан және комитент құжаттарынан жолдар бойынша іздеу керек.
«ҚҚС мөлшерлемесі құжат күніне сәйкес келмейді»
2026 жылғы салық салынатын айналымға 16 % қолданылады. Құжат күнін, кестелік бөлік жолдарындағы мөлшерлемені, сондай-ақ номенклатура мен шарт баптауларын тексеріңіз.
«ЭШФ тіркеу нөмірі табылмады»
Енгізілген нөмірді ЭШФ АЖ-дегі комитенттің электрондық шот-фактурасының тіркеу нөмірімен салыстырыңыз. Қате терілген таңбаларды түзетіп, бастапқы құжатқа қайта байланыстырыңыз.
«Құжат өткізілмейді: комиссиядағы тауар қалдығы асып кетті»
Құжаттағы тауар саны комитент тауарларының есепте көрсетілген қалдығынан асып кеткен. Комиссияға қабылдау, өткізу, қайтару құжаттарын және комиссиялық тауарлардың қалдықтарын тексеріңіз.
9. Сұрақтар мен жауаптар
«Комитенттің шот-фактурасының» кәдімгі алынған шот-фактурадан айырмашылығы неде?
Кәдімгі алынған шот-фактура ұйымның өзі сатып алған тауарларға, жұмыстарға немесе көрсетілетін қызметтерге қатысты. Комитенттің шот-фактурасы комитентке тиесілі және комиссионер делдалдық схема шеңберінде өткізген тауарлар туралы деректерді тіркейді.
Осы құжат бойынша ҚҚС-ты есепке жатқызамын ба?
Жоқ, комиссионер комитенттің тауарлары бойынша ҚҚС-ты өзінің сатып алуы бойынша сияқты есепке жатқызбайды. Келтірілген мысалда комиссионердің 500 000 ₸ сыйақысы және ол бойынша 80 000 ₸ ҚҚС бөлек көрсетіледі.
2026 жылы қандай ҚҚС мөлшерлемесін қою керек?
Салық салынатын айналым үшін 16 % мөлшерлеме қолданылады. Егер бұрын жасалған құжатта 2026 жылға дейін қолданылған мөлшерлеме сақталса, мөлшерлеме мен есептелген ҚҚС сомасын айналым күніне сәйкестендіру қажет.
Сатып алушыға ЭШФ-ны кім жазып береді — комиссионер ме, әлде комитент пе?
Құжаттар комиссионер арқылы өткізу схемасына және ЭШФ АЖ-мен алмасу баптауларына сәйкес ресімделеді. Құжаттардың байланысын сақтау үшін толтыру кезінде мәміле қатысушыларын және комитенттің бастапқы ЭШФ мәліметтерін дұрыс көрсету қажет.
Құжатты комиссионер есебінен кейін жасауға бола ма?
Иә. Алдымен байланысты өткізулер мен комиссионер есебін өткізіңіз, содан кейін комитенттің шот-фактурасын жасап, оны өткізулер бойынша толтырыңыз. Толтырғаннан кейін сомалар мен номенклатураны комитенттің құжатымен салыстырыңыз.
Комитент құжатындағы сома менің сатуларыммен сәйкес келмесе не істеу керек?
Жолдар бойынша салыстырып тексермей, қорытынды соманы өзгертпеңіз. Өткізілген сатуларды, қайтаруларды, санды, бағаны, айналым күнін және ҚҚС мөлшерлемесін тексеріңіз. Бастапқы құжаттарды түзеткеннен кейін шот-фактураны өткізулер бойынша қайта толтырыңыз. Егер бұрын ресімделген ЭШФ мәліметтері өзгерсе, конфигурацияда көзделген түзету тәртібін пайдаланыңыз.
Осы құжат бойынша ТІЖ қажет пе?
ТІЖ тиісті тауарлардың қозғалысына байланысты, ол көзделген жағдайларда ресімделеді. Комитенттің шот-фактурасы тауарды қабылдау немесе жөнелту кезінде ресімделетін құжатты алмастырмайды.
Комиссиялық сыйақыны қалай көрсету керек?
Сыйақы комиссионер есебі және байланысты құжаттар бойынша бөлек көрсетіледі. Мысалда оның сомасы ҚҚС-сыз 500 000 ₸, ҚҚС 16 % — 80 000 ₸, барлығы — 580 000 ₸.
Комитент ҚҚС төлеуші емес. Нені өзгерту керек?
Егер өткізу ҚҚС-сыз ресімделсе, комитент тауарларының жолдарында «ҚҚС-сыз» нұсқасы таңдалады. Комиссионер сыйақысына салық салу комиссионердің мәртебесіне және айналым күніне сәйкес бөлек көрсетіледі.
Комитент — бейрезидент. Бұл құжат жарай ма?
Бейрезидентпен операциялар бойынша құжаттардың құрамы мәміле түріне, шарт талаптарына, өткізу орнына және тауарды әкелу тәсіліне байланысты. Конфигурацияда мұндай операцияны құжаттардың бүкіл жиынтығын комитенттің бір шот-фактурасымен алмастырмай, нақты сыртқы экономикалық операцияға сәйкес құжаттармен ресімдеу керек.
10. Сабақтас құжаттар
Мына құжаттардың негізінде енгізіледі немесе олармен байланысты:
- Тауарлардың түсуі (комиссияға қабылдау) — комитент тауарының кейін өткізу үшін түсуін көрсетеді.
- Тауарлар мен көрсетілетін қызметтерді өткізу — комитент тауарының сатып алушыға сатылуын көрсетеді.
- Комиссионердің есебі (принципалға) — сатылған тауарлар мен комиссиялық сыйақы туралы мәліметтерді қамтиды және өткізулерді салыстырып тексеру кезінде пайдаланылады.
Кейінгі байланысты құжаттар:
- Сатып алушыға өткізу бойынша ЭШФ — делдалдық мәміле қатысушылары туралы мәліметтер көрсетіліп ресімделеді.
- Комитентпен есеп айырысу жөніндегі төлем құжаттары — шарт талаптарын ескере отырып, комитентке тиесілі соманың аударылуын көрсетеді.
- Түзетілген немесе түзету құжаты — бұрын тіркелген мәліметтер өзгерген кезде ресімделеді.
Өз шығарылымыңызды қалай білуге болады
«Анықтама» → «Бағдарлама туралы» — ашылған терезеде платформа нұсқасы мен конфигурация шығарылымы көрсетілген. Әдістемелік құрал «Қазақстанға арналған сауданы басқару», 3.4 редакциясы, 3.4.5.21 шығарылымы үшін жасалған. Басқа шығарылымдарда жекелеген пәрмендердің орналасуы, интерфейс элементтерінің атаулары және қозғалыстар құрамы өзгеше болуы мүмкін.
Қолтаңба: «Қазақстанға арналған сауданы басқару» 3.4.5.21 шығарылымына (3.4 редакциясы) арналған әдістемелік құрал.