ЖК-ны тарату нені білдіреді
Қазақстанда ЖК-ны тарату — жеке тұлғаның кәсіпкерлік қызметін тоқтатуы. Салық кодексінде жеке кәсіпкер қызметін тоқтататын тұлғалардың қатарына тікелей жатқызылған. Қызметті тоқтату туралы өтініш тиісті тіркеуші органға берілген күннен бастап салық органы ЖК-ны қызметін тоқтату сатысындағы салық төлеуші деп таниды (ҚР СК 74-бабы). Бухгалтердің міндеті өтініш берумен ғана шектелмейді: рәсім аяқталғанға дейін салық есептілігін, бюджетпен есеп айырысуды, жұмыскерлер мен контрагенттер алдындағы міндеттемелерді, кассаның, банктік шоттардың және бастапқы құжаттардың жай-күйін тексеру маңызды. Ресми сервистерде бұл рәсім ЖК қызметін тоқтату деп аталуы мүмкін.
Жұмысты бастамас бұрын оның нақты аяқталатын күнін белгілеу керек. Осы күнге дейін сату мен қызмет көрсетуді аяқтап, орындалған жұмыстарды рәсімдеп, жеткізушілерден жетіспейтін құжаттарды алып, өзара есеп айырысуды салыстырып тексерген жөн. Егер аяқталмаған операциялар қалса, өтініш берілгеннен кейін есеп, есептілік және мемлекеттік жүйелердегі мәліметтер арасында алшақтықтар анықталуы мүмкін.
Бухгалтер мыналарды жеке-жеке тексеруі керек:
- ЖК қандай салық режимдерін қолданғанын;
- ЖК қандай салықтар, бюджетке төленетін төлемдер және әлеуметтік төлемдер бойынша төлеуші немесе салық агенті болғанын;
- жұмыскерлер мен аяқталмаған кадрлық есеп айырысулардың бар-жоғын;
- берешектің, артық төлемнің, хабарламалардың немесе аяқталмаған бақылау іс-шараларының бар-жоғын;
- бақылау-касса машинасының, терминалдың, банктік шоттардың және электрондық шот-фактуралардың пайдаланылған-пайдаланылмағанын;
- тауарлардың, негізгі құралдардың, дебиторлық немесе кредиторлық берешектің қалған-қалмағанын.
ЖК қызметін тоқтатқан кезде өзі төлеуші және (немесе) салық агенті болып табылатын салықтардың, бюджетке төленетін төлемдердің және әлеуметтік төлемдердің түрлері бойынша тарату салық есептілігін жасайды. Ол тиісті салық кезеңінің басынан бастап салық органына ұсынылған күнге дейінгі кезеңді қамтиды. Егер алдыңғы салық кезеңі үшін кезекті есептілікті тапсыру мерзімі тарату есептілігі берілгеннен кейін басталса, мұндай кезекті есептілік тарату есептілігі берілетін күннен кешіктірілмей ұсынылуы қажет (ҚР СК 74-бабы).
ЖК: тарату және бухгалтерлік дайындық
Құжаттарды тапсырмас бұрын ішкі салыстырып тексеру жүргізген пайдалы. Салықтар мен әлеуметтік төлемдер бойынша дербес шоттардан бастауға болады: бухгалтер есептелген сомаларды, төлемдерді және ұсынылған есептілікті салыстырады. Төлем тапсырмасының болуы соманың дербес шотта дұрыс көрсетілгенін өздігінен растамайды, сондықтан салық органының деректерімен салыстырып тексеру нәтижесі маңызды.
Келесі бөлік — есептілік. Кәсіпкер жұмыс істеген кезеңдер үшін ұсынуға міндетті болған нысандардың тізбесін жасап, олардың мәртебесін тексеру керек. ЖК-ның төлеуші және (немесе) салық агенті ретіндегі міндеттемелері бойынша тарату салық есептілігі жеке жасалады. Қажет болса, түзетулерді рәсім аяқталғанға дейін дайындаған жөн. Бұл ретте түзетулерді ойланбастан беруге болмайды: алдымен алшақтықтың себебін анықтап, көрсеткіштерді тіркелімдермен және бастапқы құжаттармен растау керек.
Тарату есептілігінде және заңда көзделген жағдайда онымен бірге ұсынылатын кезекті есептілікте көрсетілген салықтарды, бюджетке төленетін төлемдерді және әлеуметтік төлемдерді тарату салық есептілігі салық органына ұсынылған күннен бастап күнтізбелік он күннен кешіктірмей төлеу қажет (ҚР СК 74-бабы). Сондықтан есептілікті тапсырмас бұрын бухгалтер төленетін соманы есептеп, оны уақтылы аударуға ақша қарастыруы керек.
Егер ЖК-да жұмыскерлер болса, бухгалтер кадр маманымен бірге еңбек қатынастарын тоқтатудың рәсімделуін, түпкілікті есеп айырысуды, есептеулерді және оларға байланысты есептілікті тексеруі қажет. Есеп беруге тиісті сомаларды, өтемақыларды, атқарушылық құжаттарды және өзге де жеке міндеттемелерді ұмытпаған жөн.
Сатып алушылармен және жеткізушілермен есеп айырысу да жеке талданады. ЖК қызметінің тоқтатылуы контрагенттермен есеп айырысуды өздігінен реттемейді. Жабылғанға дейін салыстырып тексеру актілеріне қол қойып, жетіспейтін жүкқұжаттар мен актілерді алып, дебиторлық және кредиторлық берешекті өтеу тәртібін белгілеу қажет. Елеулі немесе даулы міндеттемелерді заңгермен бірге бағалаған жөн.
Сондай-ақ бизнесте пайдаланылған ақшаға, тауарлар мен мүлікке түгендеу жүргізу қажет. Оның нәтижелері есеп жүргізуді аяқтауға және тағы қандай операцияларды рәсімдеу керектігін анықтауға көмектеседі. Қалдықтарды есепте көрсету қолданылған салық режимін, активтердің сипатын және оларды сатып алу туралы құжаттарды ескере отырып жүзеге асырылуы керек.
ЖК-ны онлайн тарату
ЖК-ны онлайн тарату қолданыстағы ресми электрондық сервисті таңдаудан және өтініш беру шарттарын тексеруден басталады. Қызметтің атауы, жолдардың құрамы және өтініш беру бағыты өзгеруі мүмкін, сондықтан бухгалтер өтініш жасалған күні қолжетімді мемлекеттік ресурстың интерфейсін басшылыққа алуы керек.
Өтінішті жібермес бұрын кәсіпкердің тіркеу деректерінің өзекті екеніне, электрондық сәйкестендіру құралының жұмыс істейтініне және мемлекеттік органдардың хабарламаларын көруге болатынына көз жеткізу керек. Есептіліктің, төлемдердің және өтініштердің жіберілгені туралы растауларды алдын ала сақтап қойған пайдалы. Өтінішті электрондық түрде беру тарату салық есептілігін дайындауды және есепке алу, кадрлық әрі шарттық мәселелерді аяқтауды алмастырмайды.
Іс жүзіндегі жұмыс тәртібі мынадай болуы мүмкін:
- Салық міндеттемелерін, әлеуметтік төлемдерді және есептілікті салыстырып тексеру.
- Шаруашылық және кадрлық операцияларды аяқтап, бастапқы құжаттарды жинау.
- Хабарламалар мен аяқталмаған бақылау іс-шараларын тексеру.
- Тарату салық есептілігін және қажетті кезекті салық есептілігін дайындау.
- Өтініш пен көзделген құжаттарды ресми арна арқылы беру.
- Тиісті кезекті және тарату есептілігі бойынша сомаларды тарату есептілігі берілген күннен бастап күнтізбелік он күннен кешіктірмей төлеу.
- Өтініштің мәртебесін қадағалап, нәтиже туралы алынған растауды сақтау.
Өтініш беру ЖК-ның қызметін тоқтату сатысына өткенін білдіреді, бірақ бұл рәсімнің аяқталғанын өздігінен растамайды (ҚР СК 74-бабы). Сондықтан бухгалтер ресми жүйедегі өтініштің қорытынды мәртебесін қадағалауы қажет. Егер мемлекеттік сервис кедергі немесе бас тарту туралы хабарласа, кейінгі әрекеттер хабарламада көрсетілген себепке қарай айқындалуы керек.
Қызмет тоқтатылғаннан кейін не істеу керек
Растама алынғаннан кейін ұйымдастырушылық іс-әрекеттерді аяқтау керек: банктік шоттар мен төлем құралдарының мәртебесін тексеріп, кәсіпкерлік сервистерді өшіріп, қажетсіз шарттарды тоқтату қажет. Егер ЖК ақшалай есеп айырысуға байланысты қызметін тоқтатса, ол бақылау-касса машинасы болған кезде оны есептен шығару туралы салықтық өтінішті орналасқан жері бойынша салық органына беруге міндетті (ҚР СК 74-бабы). Бухгалтерге бұл әрекетті жеке бақылау тізіміне енгізген ыңғайлы.
Жабылғаннан кейін құжаттарды бірден жоюға болмайды. Бастапқы құжаттаманы, тіркелімдерді, есептілікті, кадрлық құжаттарды, банк көшірмелерін және қызметтің тоқтатылғаны туралы растауды жүйелеп, тиісті құжат түрлері үшін белгіленген мерзімдер ішінде сақтау қажет.
Сондай-ақ кеш келіп түскен құжаттар мен хабарламаларды бақылау маңызды. Контрагент салыстырып тексеру актісін, банк қорытынды көшірмені, ал мемлекеттік орган бұрын ұсынылған деректер жөніндегі хабарламаны жіберуі мүмкін. Қалған мәселелер реттелгенге дейін кәсіпкердің ресми электрондық кабинеттерге және көрсетілген байланыс арналарына қолжетімділікті сақтағаны жөн.
Жиі қойылатын сұрақтар
ЖК-ны онлайн таратуға бола ма? — Кәсіпкер үшін тиісті электрондық бағыт көзделген болса, өтінішті қолжетімді ресми электрондық сервис арқылы беруге болады. Өтініш берілгенге дейін есептілікті дайындап, есеп айырысуды тексеріп, құжаттарды ретке келтіру қажет.
Тарату есептілігі бойынша сомаларды өтініш бергенге дейін өтеу керек пе? — Тарату есептілігінде және тиісті кезекті есептілікте көрсетілген салықтардың, бюджетке төленетін төлемдердің және әлеуметтік төлемдердің сомалары тарату салық есептілігі ұсынылған күннен бастап күнтізбелік он күннен кешіктірілмей төленеді (ҚР СК 74-бабы). Бар берешекті де дербес шоттар бойынша анықтап, рәсім шеңберінде реттеу керек.
ЖК жабылған кезде жұмыскерлерге қатысты не істеу керек? — Әрбір жұмыскердің жағдайын ескере отырып, еңбек қатынастарының тоқтатылуын рәсімдеу, түпкілікті есеп айырысу және соған байланысты есептілік міндеттерін орындау қажет.
ЖК қашан қызметін тоқтату сатысында болады? — Салық органы ЖК-ны қызметті тоқтату туралы өтініш тиісті тіркеуші органға берілген күннен бастап қызметін тоқтату сатысында деп таниды (ҚР СК 74-бабы). Рәсімнің нәтижесін өтініштің ресми мәртебесі бойынша бақылау керек.
Бақылау-касса машинасына қатысты не істеу керек? — Ақшалай есеп айырысуға байланысты қызмет тоқтатылған кезде ЖК бақылау-касса машинасы пайдаланылған болса, оны есептен шығару туралы салықтық өтінішті орналасқан жері бойынша салық органына беруге тиіс (ҚР СК 74-бабы).
Жабылғаннан кейін құжаттарды тастауға бола ма? — Жоқ. Есепке алу, салық, банк және кадрлық құжаттарды жүйелеп, тиісті құжат түрлері үшін көзделген мерзімдер ішінде сақтау керек.
Дереккөздер
Қазақстан Республикасының Салық кодексі, 74-бап «Тарату, қайта ұйымдастыру және қызметті тоқтату кезінде салықтық міндеттемені орындаудың жалпы ережелері».