2026 жылы ЖШС-ның КТС-і дегеніміз не
ЖШС-ның КТС-і — есептеу тәртібі қолданылатын салық режиміне, ұйымның мәртебесіне, кірістердің құрамына және салықтық есепке алу қағидаларына байланысты айқындалатын корпоративтік табыс салығы. Есептеуді дайындау кезінде бухгалтерге алынған кірістердің түрлерін рет-ретімен айқындап, олардың салықтық сыныптамасын белгілеп, содан кейін ғана көрсеткіштерді қолданыстағы декларацияның тиісті жолдарына көшіру қажет.
2026 жылғы есептілікті дайындау кезінде өткен кезеңдерде қолданылған нысандарды, жолдарды және нормаларға сілтемелерді автоматты түрде көшіруге болмайды. Жұмысты ЖШС-ның салық режимін тексеруден және оның операцияларын сыныптаудан бастаған жөн. Өткізуден түсетін кіріске ерекше назар аудару қажет: оның құрамы, мөлшері және тану күні Салық кодексінің 239-бабымен реттеледі (ҚР СК 239-б.).
Бухгалтер КТС базасын қалай айқындайды
Есептеу дайын салық сомасы ретіндегі бухгалтерлік пайдадан емес, салықтық есепке алу қағидалары бойынша кірістер мен операцияларды талдаудан басталады. Бухгалтерлік есеп деректері есептеу үшін негіз болады, алайда әрбір көрсеткішті тиісті салық санатымен сәйкестендіру қажет.
Салық кодексінің 237-бабы 2-тармағының 2)–31) тармақшаларында көрсетілген өзге негіздер бойынша жиынтық жылдық кіріске енгізілетін кірістерді қоспағанда, тауарларды, жұмыстар мен көрсетілетін қызметтерді өткізуден туындайтын кіріс өткізуден түсетін кіріс деп танылады. Сондықтан контрагенттен түскен әрбір түсімді автоматты түрде өткізуден түсетін кіріске жатқызуға болмайды: алдымен бухгалтер операцияның мазмұнын және соманы жиынтық жылдық кіріске енгізу негізін айқындайды (ҚР СК 239-б.).
Өткізуден түсетін кірістің мөлшері ҚҚС пен акцизді қоспай, өткізілген тауарлардың, жұмыстар мен көрсетілетін қызметтердің құны бойынша айқындалады. Егер құжаттардағы құн осы салықтарды қамтыса, өткізуден түсетін кірісті салықтық сыныптау үшін олардың сомаларын алып тастау қажет (ҚР СК 239-б.).
Өткізуден түсетін кірісті тану күні қаржылық есептіліктің халықаралық стандарттарына және (немесе) Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы заңнамасының талаптарына сәйкес айқындалады. Демек, кірісті тану кезеңін айқындау үшін ақшаның банк шотына түсу фактісінің өзі жеткіліксіз: бухгалтерге операцияның мазмұнын және қолданылатын есепке алу қағидаларын ескеру қажет (ҚР СК 239-б.).
КТС мақсаттары үшін қызмет көрсетуден түсетін кіріске кредит, қарыз, микрокредит және репо операциялары бойынша сыйақы, лизинг шарты бойынша мүлікті беру жөніндегі сыйақы, роялти және лизингті қоспағанда, мүлікті мүліктік жалдауға беруден түсетін кіріс те жатады. Бұл түсімдер кірістерді сыныптау кезінде қызмет көрсетуден түсетін кіріс үшін белгіленген қағидалар бойынша ескеріледі (ҚР СК 239-б.).
Жұмыстың практикалық тәртібі мынадай болуы мүмкін:
- есепті кезеңде ЖШС қолданатын салық режимін тексеру;
- қызмет түрлері мен алынған кірістердің тізбесін жасау;
- тауарларды, жұмыстар мен көрсетілетін қызметтерді өткізуді өзге негіздер бойынша ескерілетін кірістерден ажырату;
- шарттар мен бастапқы құжаттар бойынша өткізу құнын тексеру;
- егер өткізу құнына ҚҚС пен акциз сомалары енгізілсе, оларды алып тастау;
- қолданылатын бухгалтерлік есеп қағидалары бойынша кірісті тану күнін айқындау;
- сыйақыларды, роялтиді және мүліктік жалдаудан түсетін кірістерді бөлек сыныптау;
- алынған көрсеткіштерді қолданыстағы декларация нысанының жолдарымен салыстыру;
- салықтық түзетулер мен растаушы құжаттарды тексеру.
Қазақстан Республикасының трансферттік баға белгілеу туралы заңнамасында белгіленген жағдайларда және тәртіппен өткізуден түсетін кіріс түзетілуге жатады. Егер ЖШС-да бақыланатын операциялар болса, тиісті түзетуді өткізу құнын әдеттегі айқындаудан бөлек ескеру қажет (ҚР СК 239-б.).
Бөлек есепке алу және 100.01 нысаны қашан қажет
Бөлек салықтық есепке алу қажеттілігі ЖШС қызметінің сипатына және нақты операцияларға қолданылатын нормаларға байланысты айқындалады. Бухгалтерге әрбір бағыт бойынша кірістің түрін, өткізу құнын, тану күнін және құжаттарға енгізілген салық сомаларын анықтауға мүмкіндік беретіндей талдамалық есепті ұйымдастыру маңызды.
100.01 нысанын толтыру кезінде көрсеткіштерді сыныптағаннан кейін салық тіркелімдері мен бухгалтерлік есептен көшіру керек. Өткізуден түсетін кірісті Салық кодексінің 239-бабының қағидаларын ескере отырып көрсету қажет: өткізу нысанасын, ҚҚС пен акцизсіз құнын, тану кезеңін және трансферттік баға белгілеу туралы заңнама бойынша түзету негіздерінің болуын бөлек тексеру керек (ҚР СК 239-б.).
Егер ЖШС бір мезгілде тауарларды өткізсе, жұмыстарды орындаса, қызметтер көрсетсе, роялти алса, мүлікті жалға берсе немесе қаржылық операциялар бойынша сыйақы алса, бөлек талдамалық есеп әсіресе пайдалы. Экономикалық мазмұнындағы айырмашылықтарға қарамастан, 239-бапта көрсетілген түсімдер осы бапта белгіленген қағидалар бойынша өткізуден түсетін кіріске немесе қызмет көрсетуден түсетін кіріске жатқызылуы мүмкін (ҚР СК 239-б.).
Бухгалтер үшін мұндай егжей-тегжейлеудің практикалық маңызы бар. Ол шарттарды, бастапқы құжаттарды, төлем шоттарын, актілерді, жүкқұжаттарды және есеп деректерін салықтық сыныптамамен салыстыруға мүмкіндік береді. Егер бөлу жылдық декларацияны жасау кезінде ғана қалпына келтірілсе, соманы кірістің басқа түріне жатқызу немесе оны басқа есепті кезеңде көрсету тәуекелі артады.
2026 жылғы есептілік кезінде тиісті есепті кезең үшін қолданыста болатын нысан мен оны толтыру қағидаларын қолдану қажет. Бұрынғы нысандардың жолдары мен Салық кодексінің нормаларына бұрынғы сілтемелерді автоматты түрде көшіруге болмайды. Бұл ретте өткізуден түсетін кірістің салықтық сыныптамасы Салық кодексінің қолданыстағы 239-бабына сәйкес келуге тиіс (ҚР СК 239-б.).
Оңайлатылған режимдегі ЖШС-ның КТС-і: нені тексеру керек
«Оңайлатылған режимдегі ЖШС» деген тіркестің өзі КТС бойынша міндеттемелерді орындау тәртібін айқындау үшін жеткіліксіз. Бухгалтерге қолданылатын арнаулы салық режимінің нақты атауын белгілеу, есепті кезеңде ЖШС-ның оны қолдану құқығын растау және осы режим шеңберінде ұйымның нақты операциялары қалай ескерілетінін айқындау қажет.
Бухгалтер мыналарды тексеруі керек:
- арнаулы салық режимін қолдану негізін;
- есепті кезеңде ЖШС-ның таңдалған режим шарттарына сәйкестігін;
- ұйымның нақты қызмет түрлерін;
- шарттар мен бастапқы құжаттар бойынша кірістердің құрамын;
- бөлек тәртіппен ескерілетін операциялардың болуын;
- салық есептілігінің қолданыстағы нысанын және оны толтыру қағидаларын;
- өткізуден түсетін кірістің құны мен тану күнінің дұрыс айқындалуын.
Егер ЖШС-да тауарларды, жұмыстарды немесе көрсетілетін қызметтерді өткізуден түсетін кірістер болса, оларды Салық кодексінің 239-бабы бойынша сыныптау керек. Осы мақсат үшін өткізу құны ҚҚС пен акцизді қоспай айқындалады, ал кірісті тану күні қолданылатын бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік қағидалары бойынша белгіленеді (ҚР СК 239-б.).
Сырттай әдеттегі түсімге ұқсайтын, бірақ экономикалық мазмұны өзгеше түсімдер ерекше назар аударуды талап етеді. Кредит, қарыз, микрокредит және репо операциялары бойынша сыйақы, лизинг шарты бойынша сыйақы, роялти және мүліктік жалдаудан түсетін кіріс қарастырылып отырған норма мақсаттары үшін қызмет көрсетуден түсетін кіріске жатады. Мұндай сыныптама ЖШС-ның салықтық талдамалық есебінде көрсетілуге тиіс (ҚР СК 239-б.).
Жиі қойылатын сұрақтар
Әрбір ЖШС КТС төлей ме? — Салық міндеттемелерін орындау тәртібі ұйымның мәртебесіне, қолданылатын салық режиміне және операциялардың сипатына байланысты. Нақты ЖШС үшін алдымен режим белгіленіп, содан кейін оның кірістері сыныпталады.
2026 жылы ЖШС үшін КТС-тің қандай мөлшерлемесі қолданылады? — Мөлшерлеме салық төлеушіге және оның қызметіне қолданылатын нормалар бойынша айқындалады. 239-бап өткізуден түсетін кірістің құрамын, мөлшерін және тану күнін реттейді, бірақ КТС мөлшерлемесін белгілемейді.
Оңайлатылған режимдегі ЖШС КТС бойынша декларация тапсыруы керек пе? — Жауап арнаулы салық режимінің нақты түріне, ЖШС-ның оны қолдану құқығына және есепті кезеңдегі операциялардың құрамына байланысты айқындалады. Есептілік нысанын айқындау үшін «оңайлатылған режим» деген ауызекі атау жеткіліксіз.
Өткізуден түсетін кіріс қалай айқындалады? — Бұл бөлек белгіленген негіздер бойынша жиынтық жылдық кіріске енгізілетін кірістерді қоспағанда, тауарларды, жұмыстар мен көрсетілетін қызметтерді өткізуден түсетін кіріс. Оның мөлшері ҚҚС пен акцизсіз өткізу құны бойынша айқындалады (ҚР СК 239-б.).
Өткізуден түсетін кіріс қай кезде танылады? — Тану күні қаржылық есептіліктің халықаралық стандарттарына және (немесе) Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы заңнамасының талаптарына сәйкес айқындалады (ҚР СК 239-б.).
Жалға беру қызмет көрсетуден түсетін кіріске жата ма? — 239-баптың мақсаттары үшін мүлікті мүліктік жалдауға беруден түсетін кіріс қызмет көрсетуден түсетін кіріске жатады. Лизинг бұған кірмейді, ол үшін лизинг шарты бойынша мүлікті беру жөніндегі сыйақы бөлек көрсетілген (ҚР СК 239-б.).
ЖШС-ға бөлек салықтық талдамалық есеп қашан қажет? — Ол есептілікті дұрыс толтыру үшін қызмет түрлерін, кіріс санаттарын, есепті кезеңдерді немесе есепке алу тәртібі әртүрлі операцияларды ажырату қажет болғанда керек. Талдамалық есеп әрбір елеулі соманың сыныптамасын растауға мүмкіндік беруге тиіс.
Өткен жылдың нысанын пайдалануға бола ма? — Есептілік үшін тиісті есепті кезеңде қолданыста болатын нысан пайдаланылады. Бұрынғы жолдар мен нормаларға сілтемелерді 2026 жылғы есептілікке автоматты түрде көшіруге болмайды.
Дереккөздер
- Қазақстан Республикасының Салық кодексі, 239-бап «Өткізуден түсетін кіріс».