«Түгендеу жүргізілді» мәртебесі нені білдіреді
«Түгендеу жүргізілді» деген тіркес оның нәтижелері толық ресімделіп, есепте көрсетілгенін өздігінен растамайды. Бухгалтер үшін бұл тек нақты тексеру жүргізілген болуы мүмкін екенін білдіреді. Оның нәтижесін қабылдау үшін тексерудің қандай негізде жүргізілгенін, оған кімдер қатысқанын, қандай активтер мен міндеттемелер қамтылғанын және нақты деректердің бухгалтерлік есеп деректерімен салыстырылғанын анықтау қажет.
Бухгалтер рәсімнің толықтығын субъектінің өкімдік, бастапқы және есепке алу құжаттары бойынша тексереді. Құжаттар жиынтығында тексерудің мақсаты, оның күні, тексерілетін объектілердің тізбесі, жауапты тұлғалар және салыстыру нәтижелері өзара сәйкес келуге тиіс. Түгендеу тізімдемесінің болуының өзі көзделген объектілердің барлығы тексерілгенін және анықталған айырмашылықтардың қаралғанын көрсетпейді.
Сондықтан бағдарламадағы белгі, қойма меңгерушісінің ауызша хабарламасы немесе дайын түгендеу тізімдемесі толық жауап бермейді. Бухгалтер құжаттардың бүкіл жиынтығын тексеріп, нақты нәтижелерді бухгалтерлік есеп деректерімен бірмәнді байланыстыруға болатынына көз жеткізуі қажет.
Түгендеудің жүргізілгенін қалай тексеруге болады
Тексеруді субъектінің өкімдік құжаттарынан бастаған ыңғайлы. Бухгалтер мыналарды анықтауы қажет:
түгендеу қандай құжатпен тағайындалғанын;
тексеруді қандай тұлғалар жүргізгенін;
қандай мүлік пен міндеттемелер тексерілгенін;
нақты деректер қай күнге тіркелгенін;
қатысушылардың нақты құрамы өкімдік құжатқа сәйкес келгенін.
Содан кейін объектілердің қамтылуын тексеру керек. Түгендеу құжаттарындағы тізбені бухгалтерлік есеп деректерімен, сақтау орындарымен, шарттармен және субъектінің мүлкі субъектінің өзінде немесе басқа тұлғаларда тұрғанын растайтын құжаттармен салыстыру қажет. Негізгі сақтау орнынан тыс жердегі мүлікке, бөлімшелердегі объектілерге және материалдық жауапты тұлғаларға берілген құндылықтарға ерекше назар аудару қажет.
Іс жүзінде бұл өкімдік және есепке алу құжаттарында кеңірек қамту көзделсе, тек негізгі қоймадағы тауарлармен ғана шектелуге болмайтынын білдіреді. Тексерілген объектілердің тізбесін бухгалтерлік есеп тіркелімдерімен, сақтау орындарымен, шарттармен және субъектінің ішкі құжаттарымен салыстыру қажет. Егер мүліктің бір бөлігі бөлімшеде, материалдық жауапты тұлғада не субъект аумағынан тыс жерде болса, бухгалтер оның түгендеу құжаттарында көрсетілгенін тексеруі маңызды.
Басшылық белгілеген тәртіпті: күндерді, негізді, қатысушылар құрамын және объектілер тізбесін бөлек тексеру қажет. Бұл шешімдер бұйрықтарда және өзге де ішкі құжаттарда бекітілуі мүмкін. Егер нақты тексеру белгіленген тәртіпке сәйкес келмесе, аяқталғаны туралы белгі жеткіліксіз: нәтижені нақты ресімделген құжаттар мен есеп деректері бойынша бағалау қажет.
Комиссия тексеруге дейін не істеуге тиіс еді
Объектілерді санау мен қарап-тексеруді бастамас бұрын комиссияның алдыңғы түгендеу құжаттарымен және анықталған айырмашылықтар бойынша қабылданған шешімдермен танысқаны жөн. Мұндай бақылау бұрынғы ескертулердің пысықталғанын және бірдей айырмашылықтардың қайталанып отырмағанын анықтауға көмектеседі.
Тексерілетін мүліктің сипатын ескере отырып, комиссия түгендеуге ұйымдастырушылық дайындықты да тексереді:
нақты қалдықтарды тіркеу кезеңінде сақтау орындарына кіру шектелген бе;
пайдаланылатын өлшеу құралдары жарамды ма;
тексеру басталған сәттегі соңғы кіріс және шығыс құжаттары не мүліктің қозғалысы туралы есептер айқындалған ба.
Материалдық жауапты тұлғалардың құжаттары бойынша бухгалтер түгендеу басталғанға дейін кіріс және шығыс құжаттарының тапсырылғанын, келіп түскен мүліктің есепте көрсетілгенін және есептен шығарудың ресімделгенін тексереді. Мұндай құжаттардың тұжырымдары мен құрамы субъектіде қабылданған құжат айналымы тәртібіне сәйкес келуге тиіс.
Бұл әрекеттер тексеру басталғанға дейінгі және одан кейінгі операцияларды дұрыс ажырату үшін маңызды. Егер мүліктің қозғалысы туралы соңғы құжаттар айқындалмаса, бухгалтерге нақты қалдықтарды бір күнге алынған есеп деректерімен дұрыс салыстыру қиын болады.
Құжаттарды алғаннан кейін бухгалтер олардың өзара сәйкестігін: күндерін, сақтау орындарын, мүлік тізбелерін және жауапты тұлғаларды тексеруі керек. Анықталған айырмашылықтарды автоматты түрде есеп қатесі деп санауға болмайды — алдымен олардың себептерін анықтап, мәліметтерді тиісті бастапқы құжаттармен салыстыру қажет.
Түгендеу жоспарға қарамастан қашан міндетті болады
Жоспарлы тексеру — түгендеу жүргізудің жалғыз негізі емес. Белгілі бір күнге мүліктің нақты бар-жоғын және жай-күйін тіркеуді қажет ететін оқиғалар кезінде жоспардан тыс тексеру талап етілуі мүмкін. Мұндай оқиға болған кезде бухгалтер түгендеу негізін өкімдік құжатпен және ресімделген нәтижелер жиынтығымен салыстыруы керек.
Субъектінің құжаттарында бөлек көрсетілуге тиіс мән-жайларға мыналар жатады:
материалдық жауапты тұлғаның ауысуы және оның қарамағындағы мүліктің берілуі;
мүліктің ұрлануы, теріс пайдаланылуы немесе бүлінуі фактісінің анықталуы;
өрттің, аварияның, табиғи апаттың немесе басқа да төтенше жағдайдың салдары;
егер ол үшін мүлік пен міндеттемелердің нақты құрамын анықтау талап етілсе, субъектінің қайта ұйымдастырылуы.
Осы оқиғалардың бірі орын алса, бухгалтер жеке негіздің болуын, нақты деректер тіркелген күнді және түгендеу құжаттарының тиісті оқиғамен байланысын тексеруі керек. Бұрын жүргізілген жоспарлы рәсім жауапты тұлғаның ауысуы, оқиға немесе қайта ұйымдастыру болған неғұрлым кейінгі күндегі қалдықтарды растамайды.
Қорытынды жұмыс бақылауын былай құруға болады: өкімдік құжатты тауып, қатысушылар құрамын тексеру, күн мен негізді салыстыру, нақты қамтуды белгіленген тізбемен салыстыру, дайындық құжаттарының бар екеніне көз жеткізу, содан кейін нақты деректердің бухгалтерлік есеп тіркелімдерімен салыстырылуын тексеру. Бұдан кейін анықталған айырмашылықтардың қалай ресімделгенін және олар бойынша қандай шешімдер қабылданғанын қадағалау қажет. Осы құжаттар өзара сәйкес келгенде ғана түгендеу нәтижелері жай ғана аяқталды деп белгіленбей, ресімделіп, тексерілді деп негізді түрде айтуға болады.
Жиі қойылатын сұрақтар
Түгендеудің жүргізілгенін қалай тексеруге болады? — Субъект басшылығының өкімдік құжатын, қатысушылардың нақты құрамын, тексерудің күні мен негізін, қамтылған мүлік пен міндеттемелер тізбесін, материалдық жауапты тұлғалардың құжаттарын және нақты деректердің бухгалтерлік есеппен салыстырылуын тексеріңіз.
Қоймадағы қалдықтарды тексеру жеткілікті ме? — Жоқ, егер белгіленген тізбеге басқа объектілер кірсе. Мүлікті көзделген барлық орналасқан жері бойынша, сондай-ақ субъектінің өкімдік және есепке алу құжаттарына енгізілген өзге де активтер мен міндеттемелерді тексеру қажет.
Түгендеуді қаншалықты жиі жүргізу керек? — Жүргізу мерзімділігі мен күндерін бухгалтерлік есепке қойылатын қолданыстағы талаптар және субъектінің ішкі құжаттары бойынша анықтау қажет. Құжаттарда жоспарлы тексеру мен нақты оқиғаға байланысты түгендеудің ара-жігін ажырату маңызды.
Түгендеуге қатысушылардың құрамын кім бекітеді? — Түгендеу жүргізетін тұлғалардың құрамы субъект басшылығының өкімдік құжатында бекітіледі. Бухгалтер онда көрсетілген құрамды тексеру нәтижелері бойынша құжаттарға қол қойған тұлғалармен салыстыруы керек.
Материалдық жауапты тұлға ауысқан кезде жаңа тексеру қажет пе? — Мүлікті беру кезінде оның қабылдау-беру күніндегі нақты бар-жоғын тіркеп, нәтижелерді беруші және қабылдаушы тараптардың жауапкершілігін ажыратуға болатындай етіп ресімдеу қажет.