2026 жылы 1С-тегі алынған және берілген қарыздар әрбір шарт бойынша бөлек есепке алынады: негізгі соманың қозғалысы, сыйақының есептелуі мен төленуі, сондай-ақ берешектің өтелуі тіркеледі. ҚР СК-нің келтірілген ережелері инвестициялық жобалар мен келісімдер бойынша өтпелі талаптарды реттейді және әдеттегі қарыздарды есепке алу қағидаларын белгілемейді (ҚР СК-нің 837, 838 және 839-баптары).
1С-те қарыздар есебін қалай ұйымдастыру керек
Құжаттарды енгізбес бұрын операция түрін анықтаңыз: ұйым қарыз алды ма, әлде өзі контрагентке, жұмыскерге, құрылтайшыға немесе басқа тарапқа ақша берді ме. Операцияның экономикалық мәні, есеп айырысу талдауы және бастапқы құжаттар жиынтығы осыған байланысты.
Контрагенттің карточкасы мен шартта әрбір қарыз бойынша бөлек талдауды қарастырған жөн. Бұл бір тараппен валюталары, қайтару мерзімдері немесе сыйақы есептеу талаптары әртүрлі бірнеше шарт жасалған жағдайда аса маңызды. Мұндай операцияларды бір шартқа біріктіру берешекті салыстырып тексеруді қиындатады.
Әрбір қарыз бойынша бухгалтерге кемінде мыналар қажет:
- шарт және қосымша келісімдер;
- ақшаның берілгенін растайтын құжаттар;
- егер шартта көзделсе, төлемдер кестесі;
- егер қарыз пайыздық болса, сыйақы есебі;
- негізгі сома мен сыйақыны өтеу жөніндегі құжаттар;
- бөлек құжаттамалық ресімдеуді талап ететін есептеулер мен түзетулерге арналған бухгалтерлік анықтама.
Құжаттардың, бөлімдер мен командалардың нақты атаулары 1С конфигурациясына, оның редакциясына, орнатылған жаңартулар мен базаның баптауларына қарай ерекшеленеді. Сондықтан операцияны енгізер алдында пайдаланылатын конфигурацияның функционалын және ұйымның жұмыс шоттар жоспарын тексеру керек.
Алынған және берілген қарыздар: айырмашылығы неде
Қарыз алған кезде ұйымда қарыз беруші алдындағы міндеттеме туындайды. Келіп түскен ақшаны нақты шартпен байланыстырып, кейінгі төлемдерді негізгі соманы өтеуге және сыйақыны төлеуге дұрыс бөлу қажет. Егер бүкіл төлем есеп айырысудың бір құрамдас бөлігі ретінде жүргізілсе, есепте қате сальдо қалуы мүмкін.
Қарыз берген кезде қарыз алушыға қойылатын талап туындайды. Ақшаның аударылуын сыйақы бойынша есептелетін кірістен бөлек көрсету қажет. Қаражаттың қайтарылуын да шартпен сәйкестендіріп, төлемнің қай бөлігі негізгі борышты өтейтінін, ал қай бөлігі сыйақыға жататынын тексеру керек.
Қарызды тауарлар үшін төлеммен, сатып алушының авансымен, меншік иесінің салымымен немесе есеп беруге берілген сомамен араластыруға болмайды. Ақша сол тұлғадан келіп түскен күннің өзінде төлем мақсаты мен операцияның негізі шартқа және банк не касса құжаттарына сәйкес келуге тиіс.
Егер шарт пайызсыз болса, бұл талапты шартта және есеп талдауында анық көрсету керек. Егер сыйақы көзделсе, бухгалтер оны есептеу тәртібін: базасын, есептеу кезеңін, басталу және аяқталу күндерін, сондай-ақ толық емес кезең үшін есептеу қағидаларын анықтауы қажет. Бұл мәліметтер шарттан алынады, оларды 1С-те еркін белгілеуге болмайды.
1С Бухгалтериясы: қарыздармен жұмыс істеудің практикалық тәртібі
Алдымен есеп баптауларын тексеріп, есеп айырысудың дұрыс түрі көрсетілген бөлек шарт жасаңыз. Содан кейін нақты төлем құжатының негізінде банк немесе касса қозғалысын тіркеңіз. Құжатты өткізгеннен кейін соманың қажетті талдауға: контрагентке, шартқа, валютаға және есеп айырысу мақсатына түскеніне көз жеткізіңіз.
Кейінгі жұмыс әдетте мынадай алгоритм бойынша құрылады:
- Қарыздың бастапқы сомасын тіркеу.
- Әрбір шарт бойынша негізгі борыш қалдығының есебін жүргізу.
- Сыйақыны шартта көзделген кезең үшін ғана есептеу.
- Сыйақының есептелуін бөлек операциямен көрсету.
- Әрбір төлемді негізгі борыш пен сыйақы арасында бөлу.
- 1С деректерін банк үзінді-көшірмелерімен және шарт бойынша есеппен жүйелі түрде салыстырып тексеру.
- Есепті күнге қалдықтар мен берешектің жіктелуін тексеру.
Автоматты есептеу бухгалтерді нәтижені бақылаудан босатпайды. Бақылау кестесін жасаған пайдалы: кезең басындағы қалдық, қарызды беру немесе алу, есептелген сыйақы, төленген сома және кезең соңындағы қалдық. Кестенің қорытындысы 1С-тегі талдамалық есеп деректерімен сәйкес келуге тиіс.
Ай жабылғаннан кейін айналым-сальдо ведомосын және шарт бойынша есеп айырысудың егжей-тегжейін тексеріңіз. Теріс немесе күтпеген қалдықтарға, шартсыз төлемдерге, қайталанған есептеулерге және басқа контрагентке жатқызылған сомаларға назар аударыңыз. Сәйкессіздік болған жағдайда алдымен оның себебін анықтап, содан кейін бастапқы құжатты түзетіңіз немесе растаушы құжаттардың негізінде түзету операциясын енгізіңіз.
2026 жылы бухгалтер нені тексеруі керек
Қарызды көрсетпес бұрын ақпараттық базаның жаңартылғанына, ал қолданылатын баптаулардың ұйымның есеп саясатына сәйкес келетініне көз жеткізіңіз. Есепке алу талаптары мәміле тараптарын, сыйақының болуын, валютаны және шарт ережелерін ескере отырып, әрбір операция үшін бөлек айқындалады. Сондықтан таңдалған көрсету тәсілі операцияның экономикалық мазмұны мен құжаттарға сәйкес келуге тиіс.
Байланысты тараптар арасындағы қарыздар, жеке тұлғалармен, бейрезиденттермен және құрылтайшылармен жасалатын операциялар ерекше назар аударуды талап етеді. Мұндай шарттар бойынша басқа қарыздың баптауларын автоматты түрде көшіруге болмайды: тараптар, валюта, сыйақыны есептеу тәртібі, төлем мерзімдері мен құжаттамалық негізі әртүрлі болуы мүмкін.
Кезеңді жабу алдындағы практикалық бақылау тізімі:
- шартқа қол қойылған және оның талаптары төлем мақсатына сәйкес келеді;
- негізгі сома мен сыйақы бөлек есепке алынады;
- банк және касса операциялары дұрыс шартқа байланыстырылған;
- сыйақы есебі шарт талаптарына сәйкес келеді;
- қайтарулар мен есептеулер қайталанбаған;
- 1С-тегі қалдық шарт бойынша есеппен сәйкес келеді;
- әрбір операцияға растаушы құжаттар тіркелген.
Жиі қойылатын сұрақтар
1С-те қарыздарды қай жерде есепке алу керек? — Нақты жол конфигурацияға, бағдарлама редакциясына және базаның баптауларына байланысты. Ақша қозғалысы банк немесе касса құжатымен тіркеледі, ал есеп айырысу контрагент пен бөлек қарыз шарты бойынша талдаумен жүргізіледі.
Негізгі борыш пен сыйақыны бір сомамен есепке алуға бола ма? — Есеп айырысуды бақылау үшін оларды бөлу керек. Әйтпесе бухгалтерге берешек қалдығын растау, төлемдерді шартпен сәйкестендіру және есептеулердің дұрыстығын тексеру қиын болады.
Пайызсыз қарызды 1С Бухгалтериясында қалай көрсету керек? — Ақшаның берілуін және кейінгі өтелуін сыйақының жоқтығы тікелей бекітілген бөлек шарт бойынша тіркеу қажет. Барлық операциялар осы шарттың талаптарымен және төлем құжаттарымен сәйкестендіріледі.
Қарыз бойынша төлем басқа шартқа түсіп кетсе, не істеу керек? — Бастапқы банк немесе касса құжатын тексеріп, талдауды бастапқы құжаттарға сәйкес түзету керек. Құжатты қайта өткізгеннен кейін айналымдар мен берешек қалдығын қайтадан салыстырып тексеру қажет.
Сыйақыны автоматты түрде есептеу қажет пе? — Бұл конфигурацияның мүмкіндіктері мен базаның баптауларына байланысты. Автоматты есептеу кезінде де нәтижені шарт талаптарымен және бухгалтердің бақылау есебімен салыстыру қажет.
Дереккөздер
ҚР СК-нің 837–839-баптары жекелеген инвестициялық жобалар, инвестициялық келісімшарттар мен келісімдер үшін өтпелі талаптарды белгілейді. Бұл баптарда 1С-тегі алынған және берілген қарыздарды есепке алудың арнайы қағидалары қамтылмаған (ҚР СК-нің 837, 838 және 839-баптары).