«Вайпон касса» термині ҚР СК-нің 110 және 111-баптарында бақылау-касса машинасының атауы ретінде қолданылмайды, сондықтан бағдарламаны, онлайн-кассаны, төлем сервисін немесе кассаның ерекше түрін осылай бірмәнді атауға болмайды. Қазақстандағы бухгалтер үшін алдымен өнімнің немесе операцияның нақты атауын анықтап, содан кейін ақшаның іс жүзінде қалай қабылданып, берілетінін тексерген дұрыс. Егер ұйымның кәдімгі кассасы туралы сөз болса, кассалық кітапты жүргізу және кассалық операцияларды ресімдеу қағидалары қолданылады. Егер цифрлық сервис меңзелсе, оның бақылау-касса машинасының функцияларын атқаратынын не атқармайтынын бөлек анықтау қажет. Жалпы қағида бойынша ақшалай есеп айырысулар моделі касса машиналарының тізіліміне енгізілген БКМ міндетті түрде қолданыла отырып жүргізіледі (ҚР СК 110-бабы).
Ең алдымен нені тексеру керек
Сұрауда қате, қысқарту немесе коммерциялық атау болуы мүмкін. Есепті баптауға дейін сервис жеткізушісінен толық атауын, өнімнің мақсатын және ақша ағынының сипаттамасын сұратыңыз. Шешімнің қалай аталатынын ғана емес, нақты не істейтінін де анықтау маңызды: төлем қабылдай ма, құжаттар қалыптастыра ма, мәліметтерді бере ме, қолма-қол ақшаны есепке ала ма әлде тек техникалық интерфейс ұсына ма.
Бухгалтерлік қорытынды жасау үшін мыналарды анықтау қажет:
- сатып алушыдан немесе өзге төлеушіден ақшаны кім қабылдайды;
- төлем қандай нысанда түседі — қолма-қол немесе қолма-қол ақшасыз;
- қолма-қол ақша субъектінің кассасына түсе ме;
- ақша алынған және берілген кезде қандай бастапқы құжаттар қалыптастырылады;
- кассалық операцияларға жауапты болып кім тағайындалған;
- операциялар кассалық кітапта көрсетіле ме;
- қолма-қол ақша мен кассалық құжаттар қайда және кімде сақталады.
Есепке алу тәртібін тек қолданбаның, батырманың немесе тарифтің атауына қарап анықтауға болмайды. Бухгалтер үшін операцияның мазмұны маңызды. Егер шешім арқылы ұйымның қолма-қол ақшасы өтсе, сервистің жұмысын оны кіріске алу, беру, күнделікті салыстырып тексеру және сақтау бойынша белгіленген тәртіппен салыстыру қажет. Егер шешім БКМ ретінде қолданылса, ақшалай есеп айырысуларға байланысты қызмет басталғанға дейін касса машинасы салық органында есепке қойылады, ал сатып алушыға төленген сомаға чек беріледі (ҚР СК 111-бабы).
Ұйым кассасын қалай жүргізу керек
Кассалық кітапты жүргізу тәртібінің 50–56-тармақтарында қолма-қол ақшамен жұмыс істеудің негізгі қағидалары көзделген. Қолма-қол есеп айырысу үшін субъект кассалық кітап жүргізеді. Ол нөмірленеді, тігіледі және болған кезде ұйымның мөрімен бекітіледі, ал парақтардың саны басшылық пен бас бухгалтердің қолдарымен куәландырылады.
Жазбалар екі данада жүргізіледі. Парақтардың екінші даналары кассирдің есебі ретінде пайдаланылады, ал бірінші даналары кассалық кітапта қалады. Екі дананың да нөмірлері бірдей болуы тиіс.
Автоматтандыруға жол беріледі, алайда ол белгіленген тәртіптің күшін жоймайды. Кассалық операциялар автоматтандырылған тәсілмен жүргізілген кезде басып шығарылған кассалық кітапты хронологиялық тәртіппен кітапша етіп түптеу керек. Демек, егер «вайпон касса» дегенде бағдарлама меңзелсе, электрондық жазбалардың болуы ғана жеткіліксіз: шешімнің кассалық кітапты талаптарға сай ресімдеуді қамтамасыз ететінін тексеру қажет.
Кассир әрбір ордер немесе төлем ведомосі бойынша қолма-қол ақшаны алғаннан немесе бергеннен кейін бірден жазба жасайды. Әр жұмыс күнінің соңында ол:
- кассалық операциялардың қорытындыларын есептейді;
- қолма-қол ақша қалдығын шығарады;
- есептік қалдықты нақты ақшамен салыстырып тексереді;
- бухгалтерлік қызметке кассирдің есебін береді;
- кіріс және шығыс кассалық құжаттарын қоса береді.
Шығыс ордерінде немесе төлем ведомосінде алушының қолы болмаған жағдайда ақша беру касса шығысын растамайды. Мұндай сома кем шығу деп есептеліп, кассирден өндіріп алынады. Кіріс ордерлерімен расталмаған қолма-қол ақша кассадағы артық ақша деп танылып, субъектінің кірісіне есепке алынады.
Кассалық кітаптың дұрыс және уақтылы жүргізілуін ұйымдастыру жауапкершілігі бас бухгалтерге жүктелген. Он адамнан аспайтын қызметкер жұмыс істейтін және штаттық кассирі жоқ шағын кәсіпкерлік субъектісінде оның міндеттерін басшылық не бас бухгалтер атқара алады. Ол үшін жазбаша өкім немесе бұйрық қажет.
Қолма-қол ақша, қатаң есептілік бланкілері, бағалы қағаздар және субъектіге тиесілі басқа да құндылықтар сейфтерде немесе жанбайтын металл шкафтарда сақталады. Кілттер кассирде болады. Сақтау орнын ашар алдында кассир оның бүтіндігін тексеруге тиіс.
Бухгалтер 2026 жылы не істеуі керек
Алдымен сұраудың өзіндегі белгісіздікті жойыңыз: «вайпон кассаның» нақты атауы көрсетілген шартты, нұсқаулықты, шотты немесе өзге құжатты алыңыз. Жеткізушінің деректемелері мен қызметтің мақсатын тексеріңіз. Тек ұқсас атауына қарап өнімнің құқықтық режимін нақты анықтау мүмкін емес.
Содан кейін төлеушіден ұйымға дейінгі ақша қозғалысының схемасын жасаңыз. Қолма-қол түсімдерді, кассадан берілген ақшаны және қолма-қол ақшасыз аударымдарды бөлек көрсетіңіз. Мұндай схема қандай операциялар кассалық кітапқа енгізілуге тиіс екенін және олардың қандай құжаттармен расталатынын түсінуге көмектеседі.
Осыдан кейін ішкі жұмыс тәртібін тексеріңіз:
- Кассирдің міндеттерін орындайтын тұлға тағайындалған ба.
- Қолма-қол ақшаның әрбір алынуы мен әрбір берілуі ресімделе ме.
- Жазбалар операциядан кейін бірден енгізіле ме.
- Жұмыс күнінің соңында қорытындылар шығарылып, нақты қалдық салыстырып тексеріле ме.
- Кассирдің есебі растаушы құжаттармен бірге беріле ме.
- Ақша мен құндылықтардың тиісінше сақталуы қамтамасыз етілген бе.
- Автоматтандырылған кассалық кітап қағаз түрінде ресімдеу талаптарына сәйкес келе ме.
Жеке жағдай — салық төлеушінің немесе салық агентінің кассасы бойынша шығыс операцияларын тоқтата тұру. Мұндай шара салық берешегінің шекті мөлшерінен асатын сомадағы салық берешегі өтелмеген кезде қолданылады. Сондықтан бұл рәсімді кедендік берешекпен немесе ҚР СК-нің 126-бабымен байланыстыру дұрыс емес.
Бұл арнайы рәсімді кассалық кітапты күнделікті жүргізумен, БКМ қолданумен немесе мақсаты анықталмаған төлем қолданбасының жұмысымен шатастырмау керек. Бухгалтер қолма-қол ақшаның ішкі есебін, бақылау-касса машинасына қойылатын талаптардың орындалуын және салық берешегінің салдарынан касса бойынша шығыс операцияларының шектелуін ажыратуы қажет.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Вайпон касса» — касса түрінің ресми атауы ма? — ҚР СК-нің 110 және 111-баптарында БКМ-нің мұндай атауы қолданылмайды. Сервистің нақты атауын анықтап, оның құжаттарын зерделеу және ол атқаратын функцияларды айқындау қажет.
Кассалық кітапты бағдарламада жүргізуге бола ма? — Белгіленген тәртіп сақталған жағдайда автоматтандырылған тәсілге жол беріледі. Басып шығарылған кассалық кітап хронологиялық тәртіппен кітапша етіп түптеледі.
Кассир қолма-қол ақшамен жасалған операцияны қашан көрсетуге тиіс? — Жазба әрбір ордер немесе төлем ведомосі бойынша қолма-қол ақша алынғаннан немесе берілгеннен кейін бірден жасалады.
Кассалық кітаптың дұрыс жүргізілуіне кім жауап береді? — Кассалық кітаптың дұрыс және уақтылы жүргізілуін ұйымдастыру бас бухгалтерге жүктеледі.
Бас бухгалтер кассирдің міндеттерін атқара ала ма? — Қызметкерлерінің саны он адамнан аспайтын және штаттық кассирі жоқ шағын кәсіпкерлік субъектісінде бұл жазбаша өкім немесе бұйрық негізінде мүмкін болады.
Дереккөздер
- Кассалық кітапты жүргізу және ақшаны сақтау тәртібі, 50–56-тармақтар
- Қазақстан Республикасының Салық кодексі: 86, 110 және 111-баптар.