2026 жылы төлеу мерзімі әрбір салық міндеттемесі бойынша жеке айқындалады; белгіленген негіздер болған кезде салық органы кейінге қалдыру немесе бөліп төлеу мүмкіндігін бере отырып, оны ауыстыра алады (ҚР СК 133-бабы). Сондықтан бухгалтер міндеттеменің түрін, салық кезеңін және төлеушінің мәртебесін айқындап, содан кейін есептелген соманы, деректемелерді және төлемнің есепке жатқызылғанын тексеруі қажет.
2026 жылы салық төлеуді қалай ұйымдастыру керек
Іс жүзіндегі тәртіп төлем тапсырмасынан емес, есептеуге негіз болған мән-жайды тексеруден басталады. Бухгалтер операцияны қолданылатын салықпен салыстырып, төлеушіні және міндеттеменің қай кезең үшін туындайтынын айқындауы қажет. Осыдан кейін ғана соманы есептеп, төлемді дайындауға болады.
Жұмыс реттілігі мынадай болуы мүмкін:
- Ұйымның, ЖК-нің немесе жеке тұлғаның салық мәртебесін айқындау.
- Операцияның түрін белгілеу: өткізу, импорт, жалға беру, мүлікті иелену, электрондық сауда немесе өзге қызмет.
- Дәл осы міндеттеме бойынша қолданылатын нормалар мен орындау мерзімін тексеру.
- Соманы есепке алу және салық есептілігі деректерімен салыстыру.
- Деректемелер мен төлем мақсатын тексеру.
- Төлегеннен кейін соманың тиісті міндеттеме бойынша көрсетілгеніне көз жеткізу.
Төлем мен есептілікті бірге бақылау қажет. Төлем құжаты ақшаның аударылғанын растайды, ал салық есептілігін ұсыну жөніндегі міндеттің орындалуы бөлек бақыланады. Жұмыс күнтізбесінде екі әрекетті де және оларды тексеру нәтижелерін тіркеген жөн.
Егер қаржылық жағдай міндеттемені уақтылы орындауға мүмкіндік бермесе, салық төлеушіге төлеу мерзімін өзгерту мүмкіндігі берілуі мүмкін. Кейінге қалдыру төленуге тиіс бүкіл соманы неғұрлым кеш мерзімде біржолғы төлеуді көздейді және алты айдан аспайтын мерзімге беріледі. Көлденең мониторингке қатысушыға уәкілетті орган он екі айдан аспайтын мерзімге кейінге қалдыру мүмкіндігін бере алады. Бөліп төлеу отыз алты айдан аспайтын мерзім ішінде айлар немесе тоқсандар бойынша тең үлестермен кезең-кезеңімен төлеуді, ал көлденең мониторингке қатысушы үшін он екі айдан аспайтын мерзімде төлеуді көздейді (ҚР СК 133-бабы).
Кейінге қалдыру немесе бөліп төлеу автоматты түрде берілмейді. Шешімді салық органы қабылдайды, ал тәртібі мен шарттарын уәкілетті орган айқындайды. ҚР СК 133-бабы бұл шараның берілуін салық төлеушінің қаржылық жағдайымен, өзгертілген мерзім ішінде төлеу мүмкіндігімен және белгіленген негіздің болуымен байланыстырады. Мұндай негіздерге, атап айтқанда, еңсерілмейтін күш салдарынан келтірілген залал, өндірістің немесе өткізудің маусымдық сипаты, қосымша салық есептілігі, сондай-ақ тексеру нәтижелері туралы хабарламада көрсетілген есептеулермен келісу жатады (ҚР СК 133-бабы).
ЖК-нің, пәтерді жалға беру және иелену кезінде салық төлеуі
«ЖК-нің салық төлеуі» немесе «ЖК салық төлеу» деген сұраулар бойынша бірыңғай жалпы күнтізбені негізге алуға болмайды. Міндеттемелер жиынтығы кәсіпкердің мәртебесіне, қолданылатын режимге, операциялардың сипатына, жұмыскерлердің, мүліктің және сыртқы экономикалық қызметтің болуына қарай айқындалады. ЖК бухгалтеріне кәсіпкерлік операцияларды жеке тұлғаның жеке міндеттемелерімен араластырмай, есептілік пен төлемдердің бөлек күнтізбесін жүргізген жөн.
Төлем жасамас бұрын мыналарды тексерген пайдалы:
- салықтың қай кезең үшін есептелгенін;
- соманың есепке алу деректеріне және ұсынылған есептілікке сәйкестігін;
- бұрын аударылған төлемдер мен бар артық төлемнің ескерілгенін;
- алушының, міндеттеме түрінің және төлем мақсатының дұрыс айқындалғанын;
- осы операция бойынша декларацияны, өтінішті немесе растаушы құжаттарды ұсыну көзделгенін.
«Жалға беру — салық төлеу» тақырыбы бойынша алдымен табысты кім алатынын және жалға берушінің қандай мәртебеде әрекет ететінін анықтау қажет. Тараптардың мәртебесі, шарттың мазмұны және есеп айырысудың нақты тәртібі маңызды. Ұйым немесе ЖК қолданатын тәртіпті жеке тұлғаға автоматты түрде қолдануға болмайды. Міндеттемені есептегенге дейін шартты, төлем құжаттарын, табыс алушы туралы мәліметтерді және таңдалған қызмет нысанына қатысты нормаларды салыстыру қажет.
«Пәтер салығын төлеу» сұрауы да әртүрлі жағдайларды қамтиды: жылжымайтын мүлікті иелену, жалға беруден табыс алу немесе объектімен өзге операция жасау. Бұлар есепке алу мен есептеудің әртүрлі негіздері. Бухгалтер немесе меншік иесі объектіні, кезеңді, төлеуші туралы мәліметтерді және көрсетілген есептеуді бөлек салыстыруы қажет. Сома, төлем мақсаты мен мерзімі нақты объектіге және міндеттеме түріне қатысты айқындалады.
Бейрезиденттің салық төлеуі және жекелеген операциялар бойынша ҚҚС
Бейрезидент үшін төлем тәртібі оның салық мәртебесіне және Қазақстандағы қызметінің сипатына қарай айқындалады. Есептеуге дейін тауарларды өткізуді, қызметтер көрсетуді, электрондық сауданы, импортты және өзге операцияларды ажырату қажет. Олардың әрқайсысы бойынша төлеуші, объект, салық кезеңі, қолданылатын мөлшерлеме және төлеу мерзімі жеке белгіленеді.
Егер есеп айырысу немесе төлем шетел валютасына байланысты болса, есепке алу құжаттарында операция валютасын, күнін, қолданылған ресми бағамды және теңгемен алынған соманы тіркеу қажет. Төлем көрсетілген операцияға сәйкес келуі үшін бұл мәліметтерді бастапқы құжаттармен, шарт талаптарымен және салық есептілігімен салыстырған жөн.
ЕАЭО-ға мүше мемлекеттерден тауарлар импортталған кезде бухгалтер төлем мен әкелу құжаттарын бірге бақылауы қажет. Соманы аударғанға дейін өнім беруші мен сатып алушы туралы мәліметтерді, тауарлардың құны мен номенклатурасын, әкелу күнін, салық кезеңін және тауарға ілеспе құжаттардың деректерін салыстыру керек. Міндеттеме орындалғаннан кейін төлем мен құжаттардың бір операцияға және бір кезеңге қатысты екенін тексеру қажет.
Электрондық қызметтер мен электрондық сауда кезінде де операция күнін төлем тапсырмасын дайындаған күннен ажырату маңызды. Есепке алуда сатып алушы, қызметтің немесе тауардың сипаты, құны, есеп айырысу валютасы және міндеттеме айқындалатын кезең туралы мәліметтер өзара сәйкестендірілуі тиіс. Мұндай тәсіл сома аударылғанымен, бухгалтер оны басқа операцияға немесе басқа кезеңге жатқызған жағдайды болдырмауға мүмкіндік береді.
Салық төленгенін қалай тексеруге болады
Салық төленгенін тексеру үшін банк түбіртегін сақтау жеткіліксіз. Ол төлемнің жіберілгенін растайды, бірақ бухгалтер төлемді есептелген міндеттемемен және салық есебінің мәліметтерімен де салыстыруы қажет.
Тексеру үшін мыналарды салыстыру қажет:
- салық төлеуші мен салық кезеңін;
- салық түрі мен төлем мақсатын;
- аударылған және есептелген сомаларды;
- төлемнің орындалған күнін;
- соманың тиісті міндеттеме бойынша көрсетілуін;
- берешек, өсімпұл немесе артық төлем туралы мәліметтерді.
«СТН бойынша салық төленгенін тексеру» деген іздеу сұрауы әдетте міндеттемелерді төлеушінің сәйкестендіргіші бойынша салыстыруды білдіреді. Ресми сервисте оның нысанында көзделген сәйкестендіргішті пайдаланып, содан кейін алынған мәліметтерді төлем құжатымен салыстыру қажет. Сәйкессіздік болған кезде төлеуші, алушының деректемелері, кезең, міндеттеме түрі, сома және төлем мақсаты ретімен тексеріледі.
Егер сәйкессіздік салықтық тексеру нәтижелері бойынша анықталса, салық органы есептелген сомалар, тиісті салықтардың, төлемдер мен өсімпұлдардың деректемелері, сондай-ақ шағым беру мерзімдері мен орны көрсетілетін хабарлама шығарады (ҚР СК 171-бабы). Бұл мәліметтерді тексеру актісімен, есепке алу деректерімен және бұрын жүргізілген төлемдермен салыстыру қажет.
Салықтық тексеру нәтижелері туралы хабарлама веб-портал арқылы жіберілуі мүмкін. Ол салық төлеуші жеке кабинетте танысқан кезден бастап табыс етілді деп есептеледі. Егер салық төлеуші хабарлама электрондық түрде жіберілгеннен кейін үш жұмыс күні ішінде онымен таныспаса, қолын қойғызып жеке табыс ету немесе хабарламасы бар тапсырыс хатпен жіберу көзделген (ҚР СК 171-бабы).
Салықтық тексеру аяқталғаннан кейін акт жасалады. Онда тексеру нысаны, тексерілетін кезең, салық төлеушінің сәйкестендіру және банк деректері, заңнаманың бұзылған ережелеріне сілтеме жасай отырып анықталған бұзушылықтардың сипаттамасы және тексеру нәтижелері көрсетіледі. Актіге құжаттардың қажетті көшірмелері мен есеп-қисаптар қоса беріледі; акт салық төлеушіге табыс етілген күн тексеру мерзімі аяқталған күн болып есептеледі (ҚР СК 170-бабы).
Жиі қойылатын сұрақтар
Қазақстанда барлық салықтарды төлеудің бірыңғай мерзімі бар ма? — Жоқ, төлем күнтізбесі салық түрін, кезеңді, төлеушінің мәртебесін және операцияны ескере отырып, әрбір міндеттеме бойынша жеке жасалады. Белгіленген негіздер болған кезде мерзім кейінге қалдыру немесе бөліп төлеу арқылы өзгертілуі мүмкін (ҚР СК 133-бабы).
ЖК салықтың төленгенін қалай тексереді? — Төлем құжатын тиісті міндеттеме жөніндегі деректермен салыстырып, төлеушіні, кезеңді, төлем түрін, соманы және берешек немесе артық төлем туралы мәліметтерді тексеру қажет.
Пәтерді жалға берген кезде салықты кім төлейді? — Тәртіп табыс алушының мәртебесіне, шарттың мазмұнына және нақты есеп айырысуға қарай айқындалады. Алдымен жалға берушінің кім екенін және оның табысты қандай мәртебеде алатынын анықтау қажет.
Бейрезиденттің операциялары бойынша ҚҚС-ты қалай бақылау керек? — Нақты операция бойынша бейрезиденттің мәртебесін, өткізу түрін, салық кезеңін, құнын, есеп айырысу валютасын, есептілік құжаттарын және төлемді сәйкестендіру қажет. Импорт, электрондық сауда және қызмет көрсету операциялары бөлек есепке алынады.
Салық төлеу мерзімін ауыстыруға бола ма? — Иә, көзделген негіздер мен шарттар болған кезде салық органы кейінге қалдыру немесе бөліп төлеу мүмкіндігін бере алады. Кейінге қалдыру жаңа мерзімнен кешіктірмей біржолғы төлеуді, ал бөліп төлеу тең үлестермен кезең-кезеңімен төлеуді көздейді (ҚР СК 133-бабы).