«МӘМС бойынша сақтандырылған» деген тұжырым әдетте адамның міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру жүйесінде тиісті мәртебесі бар екенін білдіреді. Алайда бухгалтердің есептеулердің дұрыстығы, төлемдердің толықтығы немесе мәртебе беру негіздері туралы қорытынды жасауы үшін бұл жазудың өзі жеткіліксіз. Бірыңғай төлемді төлеушілер үшін аудару мерзімі белгіленген: салық агенті есептелген кірістер бойынша бірыңғай төлемді ай сайын есепті айдан кейінгі айдың 25-күнінен кешіктірмей аударады. Осы мерзімнің сақталуын нақты жеке тұлға, тиісті кезең, есептеулер және төлем құжаттары жөніндегі деректермен бірге тексеру қажет.
МӘМС бойынша сақтандырылу бухгалтер үшін нені білдіреді
Бухгалтер үшін жұмыскердің мәртебесі мен жұмыс берушінің міндеттерін орындауы — өзара байланысты, бірақ бірдей емес мәселелер. Сақтандырылғаны туралы белгі ұйымның есептеу объектісін дұрыс анықтағанын, төлемдерді есептегенін және оларды есептілікте көрсеткенін өздігінен растамайды. Сол сияқты күтілетін мәртебенің болмауы қазіргі жұмыс берушінің қателігін автоматты түрде дәлелдемейді: қорытынды жасау үшін кезеңді, адам туралы мәліметтерді және тиісті операциялардың тарихын зерттеу керек.
Тексеруді бірнеше дербес міндетке бөлген дұрыс:
- тексеру нәтижесінің қай адамға қатысты екенін және оның ЖСН-ы дұрыс көрсетілгенін анықтау;
- мәселе туындаған кезеңді анықтау;
- жеке тұлғамен қатынастың негізін кадрлық және шарттық құжаттар бойынша салыстырып тексеру;
- есептеулерді, ұсталымдарды, төлем құжаттарын және төлем мақсатын тексеру;
- есепке алу мәліметтерін тапсырылған есептілікпен салыстыру;
- мәртебені тексеруге арналған ресми сервисті пайдалану және нәтиже ішкі тексеру үшін қажет болса, оны сақтау.
Мұндай салыстырып тексеруді басқа салықтық қатынастарды реттейтін нормалармен алмастыруға болмайды. Атап айтқанда, Салық кодексінің 815-бабы жер қойнауын пайдалануға арналған баламалы салық бойынша салықтық кезеңді белгілейді: жалпы жағдайда ол күнтізбелік жыл болып табылады. Онда күнтізбелік жыл ішінде жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарт жасалған немесе тоқтатылған кездегі бірінші және соңғы салықтық кезеңдер де айқындалған (ҚР СК 815-бабы). Бұл ережелер МӘМС жүйесіндегі сақтандырылған адамның мәртебесін сипаттамайды, сондықтан оларды жұмыскер бойынша есептеулер мен төлемдерді бағалау үшін қолдануға болмайды.
МӘМС бойынша сақтандырылуды қалай тексеруге және сәйкессіздіктің себебін қалай табуға болады
Тексеруді сәйкестендіру деректерінен бастаған жөн. ЖСН-дағы қате, жеке тұлға карточкасының қайталануы немесе бір қызметкердің әртүрлі жазбаларын пайдалану есеп деректерінің өзара байланысын бұзуы мүмкін. Осыдан кейін кезең бойынша құжаттарды: жұмысқа қабылдауды, жұмыстан босатуды, демалысты, есептеулердің болмауын, шарт сипатының өзгеруін және есепке алу базасында нақты көрсетілген өзге де мән-жайларды тексеру қажет.
Келесі кезең — есептеулер мен нақты төлемдерді салыстыру. Бухгалтер үшін құжаттың жалпы сомасын ғана емес, нақты адам туралы мәліметтерді, кезеңді, алушының деректемелерін және төлем мақсатын да тексеру маңызды. Егер сәйкессіздік анықталса, алдымен оның себебін құжаттармен растау, содан кейін түзету тәсілін таңдау қажет. Себебі анықталмай жасалған қайталама төлем немесе негізсіз түзету жаңа сәйкессіздік туғызуы мүмкін.
Бірыңғай төлемді қолданатын ұйым үшін мұндай салыстырып тексеруге аудару күні де енгізіледі. Есептелген кірістер бойынша төлемді салық агенті ай сайын есепті айдан кейінгі айдың 25-күнінен кешіктірмей аударады. Сондықтан сәйкессіздікті талдау кезінде төлем құжатының күнін ол рәсімделген аймен ғана емес, кірістер есептелген есепті аймен де салыстыру маңызды.
Есептілік бөлек тексеріледі. Бухгалтер ұйым мен жұмыскердің сәйкестендіру деректерін, есепті кезеңді, ұсынылған нысанның түрін және есепке алу көрсеткіштерін салыстыруы керек. Тексеру бір кезеңге қатысты бастапқы және кейінгі құжаттарды қамтуы тиіс: әйтпесе түзетілген мәліметтерді бастапқы төлеммен қате салыстыруға немесе, керісінше, енгізілген түзетуді ескермеуге болады.
Есептіліктің өзі адамның мәртебесін ресми ақпараттық жүйеде тексеруді алмастырмайды. Ол ұйымның деректерін есептеулермен және аударымдармен салыстыру үшін қажет. Сәйкессіздіктің себебі туралы қорытындыны мәліметтер жиынтығы: ЖСН, кезең, төлем негізі, есеп айырысу құжаттары, төлемнің күні мен мақсаты, сондай-ақ ұсынылған есептілік деректері бойынша жасау қажет.
Мәртебе күтілген нәтижеге сәйкес келмесе не істеу керек
Егер жұмыскер өзінің МӘМС бойынша сақтандырылғаны көрсетілмегенін хабарласа, бухгалтер мынадай ретпен әрекет етуі керек:
- ЖСН-ды және жеке тұлғаның қайталанатын карточкаларының жоқтығын тексеру.
- Болжамды сәйкессіздіктің нақты кезеңін анықтау.
- Төлем негізін кадрлық, азаматтық-құқықтық және есеп айырысу құжаттарымен салыстырып тексеру.
- Есептелген сомаларды төлем құжаттарымен және есептілікпен салыстыру.
- Төлемнің дұрыс деректемелер бойынша жіберілгеніне және қажетті кезең мен адамға жатқызылғанына көз жеткізу.
- Егер ұйым бірыңғай төлемді қолданса, оны аудару мерзімінің — есепті айдан кейінгі айдың 25-күнінен кешіктірілмей — сақталғанын тексеру.
- Қате құжаттармен расталғаннан кейін оны заңнамада көзделген тәртіппен түзету.
Егер ұйымның есепке алу деректері мен есептілігі сәйкес келсе, ал ресми мәртебе әлі де сұрақ туғызса, жұмыскерге немесе жұмыс берушіге құзыретті органға не тиісті ақпараттық жүйенің операторына жүгіну қажет болады. Өтінішке ЖСН-ды, тексерілетін кезеңді және растаушы құжаттарды дайындаған жөн. Өтініш нақты адам мен кезеңге қатысты болуы үшін төлем құжаттары мен мәртебені тексеру нәтижесін қоса тіркеген де пайдалы.
Сақтандыру шарттарындағы терминдерді МӘМС қатысушысының мәртебесін анықтау үшін автоматты түрде қолдануға болмайды. Мысалы, Салық кодексі сақтандыру шарты бойынша сақтанушыға, сақтандырылған адамға немесе пайда алушыға төленген кейбір сомаларды өтемақы түріндегі кірістерге жатқызады және мұндай кірісті тану сәтін белгілейді (ҚР СК 245-бабы). Бұл норма МӘМС мәртебесін көрсету тәртібін емес, өтемақы түріндегі кірісті реттейді. Бухгалтерлік тексеру үшін нақты төлемнің мақсаты және оның жұмыскерге есептелген кірістермен байланысы маңызды.
Жиі қойылатын сұрақтар
«МӘМС бойынша сақтандырылған» деген нені білдіреді? — Бұл адамның МӘМС жүйесіндегі мәртебесі туралы тұжырым. Бухгалтерлік қорытынды жасау үшін оны ресми тексеру нәтижесімен, нақты кезеңмен, есептеулермен, төлемдермен және есептілікпен салыстыру қажет.
Бухгалтер жұмыскердің МӘМС бойынша сақтандырылғанын қалай тексереді? — ЖСН-ды, кезеңді, кадрлық немесе шарттық негізді, есептеулерді, төлем құжаттарын және есептілікті, ал мәртебенің өзін ресми сервис арқылы тексеру керек. Тексеру нәтижесін оған қатысты құжаттармен бірге сақтаған жөн.
Мәртебе жұмыс берушінің бәрін дұрыс есептегенін растай ма? — Жоқ, белгінің өзі бухгалтерлік есеп пен есептілікті тексеруді алмастырмайды. Міндеттердің дұрыс орындалғаны тиісті кезеңдегі құжаттар мен қолданылатын нормалар бойынша анықталады.
Есептелген кірістер бойынша бірыңғай төлем қашан аударылады? — Салық агенті оны ай сайын есепті айдан кейінгі айдың 25-күнінен кешіктірмей аударады. Салыстырып тексеру кезінде бухгалтер төлемді кірістер есептелген есепті аймен байланыстыруы керек.
МӘМС-ті есептеу үшін Салық кодексінің 815-бабын қолдануға бола ма? — Жоқ. Бұл бап жер қойнауын пайдалануға арналған баламалы салық бойынша салықтық кезеңді айқындайды және тиісті келісімшарттың қолданылу кезеңдерін реттейді (ҚР СК 815-бабы). Онда МӘМС мәртебесін айқындау қағидалары белгіленбеген.
Төлем жүргізіліп, бірақ күтілетін мәртебе көрсетілмесе не істеу керек? — Алдымен ЖСН-дағы, кезеңдегі және деректемелердегі қателерді жоққа шығарып, содан кейін төлемді есептеулермен және есептілікпен салыстыру қажет. Егер сәйкессіздік табылмаса, мәселені растаушы құжаттармен бірге құзыретті органға немесе жүйе операторына жолдау керек.