Қазақстанда «Яндекс өзін-өзі жұмыспен қамтыған адам» нені білдіреді
«Яндекс өзін-өзі жұмыспен қамтыған адам» деген сұрау әдетте интернет-платформа арқылы тапсырыстардан табыс алатын және Қазақстанда өзін-өзі жұмыспен қамтығандарға арналған арнаулы салық режимін қолданатын жеке тұлғаға қатысты болады. Яндекс сервисімен ынтымақтастықтың өзі орындаушының салық мәртебесін айқындамайды: бухгалтер жеке тұлғаның арнаулы режим талаптарына сәйкестігін, платформамен қатынастардың қалай ресімделгенін және салықтар мен әлеуметтік төлемдер бойынша міндеттемелерді кім орындайтынын бөлек тексеруі қажет.
Әлеуметтік кодекстің 101-1-бабы ҚР Салық кодексінде көзделген талаптарға сай келетін жеке тұлғаларды осы режимді қолданушылар деп таниды. Демек, қосымшаға қосылу немесе тапсырыстар алу ғана жеткіліксіз. Жұмысты бастамас бұрын нақты орындаушы мен оның қызметіне осы режимді қолдану мүмкіндігін растау қажет.
Бухгалтер үшін кемінде үш тарапты: орындаушыны, қызметке тапсырыс берушіні және интернет-платформа операторын ажырату аса маңызды. Платформа есеп айырысуға және міндетті төлемдерді аударуға қатыса алады, бірақ нақты тәртіп ынтымақтастықтың заңдық моделіне байланысты. Оны күнделікті қолданыстағы «Яндекстің өзін-өзі жұмыспен қамтыған адамы» деген атауға емес, шартқа, платформа есептеріне және төлем құжаттарына сүйеніп айқындау керек.
Яндекс Про және өзін-өзі жұмыспен қамтыған адам: бухгалтер нені тексеруі керек
Егер орындаушы Яндекс Про немесе платформаның өзге интерфейсі арқылы жұмыс істесе, алдымен ақша қозғалысын көрсететін құжаттарды жинау қажет. Мыналарды тексерген жөн:
- орындаушы қабылдаған шартты немесе офертаны; - орындалған тапсырыстар туралы есептерді; - қызметтердің толық құны туралы мәліметтерді; - платформаның ұсталымдары мен өзге де шегерімдерді; - орындаушыға нақты аударылған соманы; - салықтар мен әлеуметтік төлемдердің чектері мен растамаларын; - қайтарымдарды, түзетулерді және күші жойылған тапсырыстарды.
- Мұндай құжаттар жиынтығы орындаушының табысын платформа комиссиясымен және басқа ұсталымдармен араластырмауға көмектеседі. Бухгалтер қолданылатын қағидалар бойынша қандай сома табыс деп танылатынын, ал қандай сома оператормен есеп айырысуды көрсететінін анықтауы маңызды. Тек банкке түскен қаражат негізінде қорытынды жасау тәуекелді: шотқа төленген сома ұсталымдарға азайтылған болуы мүмкін.
- Әлеуметтік кодекстің 102-1-бабының 5-тармағына сәйкес әзірленген қағидалар интернет-платформа операторының жеке табыс салығын, міндетті зейнетақы жарналарын, жұмыс берушінің міндетті зейнетақы жарналарын, әлеуметтік аударымдарды және міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру жарналарын ұстап қалуы мен аударуын реттейді. Сондай-ақ оларда аударылған сомаларды бөлу және артық төленген төлемдерді қайтару көзделген.
- Сондықтан қарастырылып отырған схемада оператордың осы қағидалар мағынасында дәл интернет-платформа операторы ретінде әрекет ететінін және ұсталымдар жүргізгенін анықтау қажет. Егер ұсталымдар жүргізілсе, оларды платформа есебімен және аударым туралы мәліметтермен салыстырып тексеру керек. Растама болмаса, міндеттемелер орындалды деп автоматты түрде есептеуге болмайды.
- 2026 жылғы нормалар бойынша әлеуметтік төлемдер
- Әлеуметтік кодекстің 101-1-бабы арнаулы салық режиміндегі жеке тұлғалар үшін міндетті зейнетақы жарналарын, жұмыс берушінің міндетті зейнетақы жарналарын, әлеуметтік аударымдарды және міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру жарналарын төлеуді көздейді. 102-1-бапта көрсетілген жекелеген тұлғаларға арнайы реттеу қолданылады.
- 101-1-бап бойынша өзін-өзі жұмыспен қамтығандарға арналған әлеуметтік аударымдар мөлшерлемесі есептеу объектісінің 1%-ын құрайды. Режим шеңберінде есепті айда алынған табыс есептеу объектісі болып табылады. Әлеуметтік аударымдар үшін есепке алынатын айлық табыс тиісті қаржы жылындағы ең төменгі жалақының жеті еселенген мөлшерімен және арнаулы режимді қолдану шегімен шектеледі.
- Міндетті зейнетақы жарналарының мөлшерлемесі де режим шеңберіндегі қызметтің есепті айында алынған есептеу үшін қабылданатын табыстың 1%-ын құрайды. Бұл табыс режимді қолдану үшін ҚР Салық кодексінде белгіленген шектен аспауға тиіс.
- Бұдан бөлек, 101-1-бап жұмыс берушінің міндетті зейнетақы жарналарының мөлшерлемесін тиісті табыстың 1%-ы мөлшерінде белгілейді. Есептеу кезінде бухгалтер есепті айдың нақты деректерін және қаржы жылының қолданыстағы көрсеткіштерін пайдалануы керек. Ең төменгі жалақы мен салықтық шектің нақты мәндері мұнда келтірілмейді, өйткені оларды есептеу күнінде қолданыста болған актілер бойынша тексеру қажет.
- Салыстырып тексерудің практикалық алгоритмі мынадай:
- 1. Жеке тұлғаның арнаулы режимді қолдану құқығын растау. 2. Платформа құжаттары бойынша есепті айдағы табысты анықтау. 3. Комиссия мен өзге ұсталымдарды бөлек көрсету. 4. Оператордың салық пен әлеуметтік төлемдерді ұстап қалғанын анықтау. 5. Міндеттеменің әрбір түрі бойынша есептелген және аударылған сомаларды салыстырып тексеру. 6. Платформа есебін, төлем растамаларын және түзетулер бойынша құжаттарды сақтау.
- Яндекс комиссиясы және Яндекс Жеткізудегі жұмыс
- Өзін-өзі жұмыспен қамтығандарға арналған Яндекс комиссиясын салық немесе әлеуметтік төлем деп есептеуге болмайды. Бұл — шарттық ұсталым, оның талаптарын қолданыстағы офертадан, тарифтерден және платформа есебінен қарау қажет. Кіріс деректерінде комиссияның расталған мөлшері жоқ, сондықтан барлық орындаушыға бірыңғай мөлшерлеме қолдануға болмайды. Ол сервиске, ынтымақтастық талаптарына және нақты операцияға байланысты болуы мүмкін.
- Яндекс Жеткізудегі орындаушы үшін тексеру логикасы өзгермейді: жеке тұлғаның мәртебесін, қызмет мазмұнын, табыс сомасын және ұсталымдар құрамын анықтау қажет. Сервис атауының өзі арнаулы салық режимінің қолданылуын растамайды және төлемдерді құжаттар бойынша салыстырып тексеруден босатпайды.
- Егер платформа міндетті сомаларды ұстап қалса, бухгалтерге табысты, есептеу базасын, әрбір ұсталым мен аударымды салыстыруға мүмкіндік беретін құжаттар қажет. Егер комиссия бөлек көрсетілсе, оны ЖТС-пен, зейнетақы жарналарымен, әлеуметтік аударымдармен немесе МӘМС жарналарымен біріктіруге болмайды. Платформа есебі мен банк үзінді көшірмесі сәйкес келмеген жағдайда алдымен тапсырыстардың күшін жою, қайтарымдар, түзетулер және төлем жататын кезең тексеріледі.
- Жиі қойылатын сұрақтар
- Яндекс Про-ның кез келген орындаушысын өзін-өзі жұмыспен қамтыған адам деп есептеуге бола ма? — Жоқ. Жеке тұлғаның Қазақстан заңнамасында белгіленген арнаулы салық режимінің талаптарына сәйкестігін тексеру қажет.
- Салықтар мен әлеуметтік төлемдерді кім аударады? — Қағидаларда көзделген жағдайларда ұстап қалу мен аударуды интернет-платформа операторы жүзеге асырады. Нақты жағдайда бұл шартпен, есеппен және төлем құжаттарымен расталады.
- Өзін-өзі жұмыспен қамтығандар үшін Яндекс комиссиясы қандай? — Кіріс деректерінде расталған бірыңғай мөлшерлеме жоқ. Ұсталымның мөлшері мен тәртібін өзекті офертадан, тарифтерден және операциялар жөніндегі есептен қарау қажет.
- Яндекс Жеткізудегі өзін-өзі жұмыспен қамтыған адам құжаттар жүргізуге міндетті ме? — Офертаны, тапсырыстар туралы есептерді, ұсталымдар туралы мәліметтерді, чектерді және аударым растамаларын сақтау қажет: олар табысты анықтау және міндеттемелерді салыстырып тексеру үшін керек.
- Міндеттемелерді тек картаға түскен сома бойынша есептеуге бола ма? — Платформа есебін тексермей мұндай есептеу сенімсіз, өйткені төлем комиссияға, міндетті төлемдерге, қайтарымдарға немесе басқа түзетулерге азайтылуы мүмкін.
- Дереккөздер
- ҚР Әлеуметтік кодексі, 101-1-бап - Интернет-платформа операторының салықтар мен әлеуметтік төлемдерді ұстап қалу және аудару қағидалары