«Интернет ҚҚС» сұрауы әртүрлі операцияларға: интернетке қол жеткізу ақысын төлеуге, интернет-дүкеннен тауар сатып алуға, электрондық қызметтерді сатып алуға немесе шетелдік сатушыға тапсырыс беруге қатысты болуы мүмкін. Қазақстандағы бухгалтер үшін тапсырысты рәсімдеу тәсілі емес, мәміленің мазмұны негізгі мәнге ие: сатушы мен сатып алушы кім, нақты не сатып алынады, айналым қай жерде жасалады және операцияны қандай құжаттар растайды. ҚР Салық кодексінің нақты нормасын осындай саралаудан кейін ғана қолдануға болады. Бұл ретте ҚР СК интернет-алаңды жалпыға ортақ телекоммуникация желілері және Интернет арқылы тауарларды сатуға, қызметтер көрсетуге және қызметтер көрсету туралы ұсыныстар жасауға арналған, соның ішінде тапсырысты рәсімдеу және ақы төлеу мүмкіндігі бар интернет-дүкен және (немесе) сауда алаңы ретінде айқындайды (ҚР СК 8-бабы). Тауарларды өткізу кезінде айналым жасау күні тауарды беру және жеткізу шарттары ескеріле отырып айқындалады.
Интернет арқылы жасалатын операциялар кезіндегі ҚҚС нені білдіреді
Интернеттің өзі тек байланыс немесе сату арнасы болып табылады. Сайтта тапсырыс орналастыру, электрондық пошта арқылы хат алмасу немесе қосымша арқылы ақы төлеу салық салу тәртібін әлі айқындамайды. Бірдей рәсімделген онлайн-сатып алулардың есепке алу нәтижесі әртүрлі болуы мүмкін, егер бір жағдайда тауар, екіншісінде байланыс қызметі, ал үшіншісінде цифрлық өнімге қол жеткізу құқығы сатып алынса.
ҚҚС-ты көрсетпес бұрын бухгалтерге мыналарды анықтаған жөн:
- сатушы мен сатып алушының құқықтық мәртебесін;
- әр тараптың тіркелген елін;
- шарттың нысанасын: тауар, жұмыс, қызмет, лицензия, жазылым немесе қол жеткізу құқығын;
- тауарды нақты алған немесе қызметті пайдаланған орынды;
- шарттың, шоттың, актінің, жүкқұжаттың, электрондық шот-фактураның және төлем құжаттарының болуын;
- сатып алудың мақсатын және оның ұйым қызметімен байланысын;
- қайтарудың, жеңілдіктің, жазылымнан бас тартудың немесе құнды түзетудің болуын.
Бұл мәліметтерсіз ҚҚС туындай ма, тиісті міндеттерді қай тарап орындайды және ұсынылған соманы есепке алуға бола ма деген мәселелерді сенімді шешу мүмкін емес. Банк үзінді көшірмесіндегі немесе сайт интерфейсіндегі төлем атауы бастапқы құжаттарды алмастырмайды.
Егер сөз интернетке қол жеткізу ақысын төлеу туралы болса, алдымен оператормен жасалған шартты және есеп айырысу құжаттарын зерделеу керек. Егер сұрауда өз интернет-дүкенінің сатылымдары меңзелсе, талдауды өткізу шарттары мен сатып алушылардың мәртебесінен бастайды. Шетелдік сервистер үшін сатып алынған құқықтың немесе қызметтің сипаты және трансшекаралық операцияға қолданылатын қағидалар бөлек тексеріледі.
Интернеттен сатып алуға салынатын ҚҚС: тауарлар мен цифрлық қызметтер
Интернеттен тауар сатып алған кезде тапсырысты рәсімдеуді жеткізуден ажырату маңызды. Бухгалтерге сатушы, тауардың қозғалыс бағыты, оған құқықты беру, жеткізу және сатып алумен бірге жүретін құжаттар туралы мәліметтер қажет болады. Егер шарт бойынша жеткізу өнім берушіге жүктелсе, тауарды өткізу бойынша айналым жасау күні тауарды жеткізуді жүзеге асыратын, өнім беруші айқындаған тұлғаға тауар берілген күн болуы мүмкін; қағида ҚР СК-де көзделген ерекшеліктер ескеріле отырып қолданылады. Шетелдік дүкеннен тапсырыс берген кезде, егер тауар шекара арқылы өткізілген болса, оны өткізу кезінде туындайтын құжаттарды да тексеру қажет.
Цифрлық сатып алу басқа талдауды талап етеді. Жазылым, бағдарламалық өнім, бұлттық сервис, жарнамалық кабинет, дерекқорға қол жеткізу және бейнебайланыс арқылы берілетін консультация банк картасымен жасалған бірдей төлем сияқты көрінуі мүмкін, бірақ шарттық мазмұны әртүрлі болады. Шетелдік платформаға жасалған кез келген төлемді автоматты түрде бір санатқа жатқызуға болмайды.
Цифрлық сатып алуды тексеру үшін мыналарды жинаңыз:
- жария офертаны немесе жеке шартты;
- инвойсты және төлем растамасын;
- тариф пен қол жеткізу кезеңінің сипаттамасын;
- пайдаланушы кабинетінде көрсетілген сатушы туралы мәліметтерді;
- егер көзделсе, нәтижені қабылдау туралы құжаттарды;
- ақшаны қайтару немесе құнды өзгерту туралы хат алмасуды;
- сатып алынған өнімді іс жүзінде кім пайдаланатыны туралы деректерді.
Аралас ұсыныстар ерекше назар аударуды талап етеді. Мысалы, жалпы бағаға сервиске қол жеткізу, техникалық қолдау, деректерді сақтау және қосымша жұмыстар кіруі мүмкін. Бухгалтер қызметтің құрамын өз бетінше ойдан шығармауы керек: ол шарт пен нақты талаптар бойынша айқындалуға тиіс.
Егер интернеттен сатып алуды қызметкер өз картасымен жасаса, оның ұйым мүддесі үшін әрекет еткені, шығыстардың келісілгені және растаушы құжаттардың толық жиынтығының берілгені қосымша тексеріледі. Операцияның мазмұнын саралау үшін бір ғана кассалық немесе банктік хабарлама әдетте жеткіліксіз.
Бухгалтер 2026 жылы нені тексеруі керек
Жұмысты мәміле карточкасынан бастаған ыңғайлы. Тараптарды, нысананы, бағаны, валютаны, тапсырыс күнін, қол жеткізу мүмкіндігі берілген немесе тауар берілген сәтті және алынған құжаттардың тізбесін тіркеңіз. Содан кейін бұл мәліметтерді операцияның таңдалған түріне қатысты ҚР Салық кодексінің қолданыстағы редакциясымен салыстырыңыз.
Практикалық алгоритм мынадай болуы мүмкін:
- Нақты сатушыны анықтау. Сайттың, төлем делдалының және ақшаны алушының атаулары әртүрлі болуы мүмкін.
- Банк операциясының мәтінімен шектелмей, сатып алынған затты шарт бойынша жіктеу.
- Қолданылатын қағидалар бойынша айналым жасалған орынды тексеру.
- Салықтық және бастапқы құжаттарды қай тарап рәсімдеуге тиіс екенін анықтау.
- Соманы есепке алуда және салық есептілігінде көрсету негіздерін тексеру.
- Шартты, инвойсты, төлемді және тауардың немесе қызметтің нақты алынуын салыстыру.
- Қайтаруды, тапсырыстан бас тартуды немесе бағаның өзгеруін бөлек өңдеу.
Қолданылатын баптың нөмірі операция түріне қарай таңдалады. Интернет-алаң ұғымы ҚР СК 8-бабында бекітілген, ал тауарларды өткізу бойынша айналым жасау күні ҚР СК 460-бабының қағидалары бойынша айқындалады. Атап айтқанда, шарттағы жеткізу талаптары және тауарды жеткізуді жүзеге асыратын тұлғаға оның іс жүзінде берілуі маңызды. Қызметтер, импорт және бейрезиденттермен жасалатын операциялар бойынша саралау нақты мәміленің мазмұнына сүйене отырып бөлек жүргізіледі.
Есеп саясатында «интернеттегі барлық сатып алуларға бірдей салық салынады» деген сияқты әмбебап қағиданы бекітпеу керек. Қайталанатын төлемдер үшін жазылымдар мен шетелдік сервистердің жеке тізілімін жасап, құжаттарды жинауға жауапты тұлғаны тағайындаған және сатушының, тарифтің немесе шарт талаптарының өзгермегенін жүйелі түрде тексерген жөн.
Жиі қойылатын сұрақтар
Интернет арқылы жасалған кез келген сатып алуға ҚҚС салына ма? — Жауап беру үшін онлайн-тапсырыс фактісінің өзі жеткіліксіз. Мәміленің нысанасын, тараптарды, айналым орнын және қолданылатын нормаларды анықтау қажет. Интернет-дүкен мен сауда алаңы ҚР СК-де бекітілген интернет-алаң ұғымына кіреді (ҚР СК 8-бабы).
Шетелдік сатушыдан интернет арқылы сатып алуға ҚҚС салына ма? — Бұл тауардың немесе қызметтің сатып алынуына, сондай-ақ тараптардың мәртебесі мен операцияның мән-жайларына байланысты. Шешімді шартты және тиісті трансшекаралық мәміле қағидаларын тексергеннен кейін қабылдау керек.
Банк үзінді көшірмесі бойынша ҚҚС-ты есепке алуға бола ма? — Үзінді көшірме ақша қозғалысын растайды, бірақ операцияның мазмұнын толық ашпайды. Нақты мәміле үшін көзделген бастапқы және салықтық құжаттардың жиынтығын тексеру қажет.
Шетелдік онлайн-сервиске жазылымды қалай есепке алу керек? — Алдымен жазылымның мазмұны, сатушы, пайдаланушы және қол жеткізу кезеңі анықталады. Содан кейін операция тиісті қызмет түріне қолданылатын нормалармен салыстырылады.
Интернет-дүкен ақшаны қайтарса не істеу керек? — Қайтару растамасын сақтау, оны бастапқы сатып алумен байланыстыру және қолданыстағы қағидалар бойынша бұрын көрсетілген операцияны түзету қажеттігін тексеру керек.
Дереккөздер
Нормативтік негіз: ҚР СК 8-бабы — интернет-алаң ұғымы; ҚР СК 460-бабы — тауарларды өткізу бойынша айналым жасау күні.