2026 жылы сатып алушының банк картасымен жасаған төлемі 1С-те қолма-қол ақшалай түсімнен бөлек көрсетіледі: эквайринг арқылы есеп айырысу тіркеледі, ал банк көшірмесі алынғаннан кейін іс жүзінде есепке жатқызылған сома мен ұсталған комиссия көрсетіледі. Хронометраждық зерттеп-тексеру кезінде бақылау-касса машинасының фискалдық есебі міндетті түрде зерттеп-тексерілуге жатады (ҚР СК 165-бабы), сондықтан БКМ, эквайринг және банк көшірмесінің деректері өзара салыстырмалы болуы тиіс.
1С-тегі карта нені білдіреді
«1С-тегі карта» деген сұрау арқылы бухгалтерлер көбінесе сатып алушының POS-терминал немесе басқа эквайринг арнасы арқылы банк картасымен жасаған төлемін есепке алуды меңзейді. Мұндай операция ақшаның банк шотына әдеттегі түсуінен өзгеше: сатып алушы сату сәтінде есеп айырысады, ал банк түсімді ұйымға кейінірек аударып, өз комиссиясын ұстап қалуы мүмкін.
Сондықтан картамен төлемді кассадағы қолма-қол ақшаға да, ағымдағы шотқа түсіп қойған қаражатқа да автоматты түрде теңестіруге болмайды. Есепте мыналарды бөлек көрсету маңызды:
- тауарларды, жұмыстарды немесе көрсетілетін қызметтерді сатуды;
- сатып алушының берешегін өтеуді;
- эквайер-банк аударуға тиіс соманы;
- банк көшірмесі бойынша ақшаның түсуін;
- банк комиссиясын;
- болған жағдайда сатып алушыларға қайтарылған қаражатты.
Егер барлық кезең бір банк операциясына біріктірілсе, түсім, сатып алушылардың берешегі және комиссия бойынша айналымдар бұрмалануы мүмкін. Бұдан бөлек, бухгалтерге кассалық ауысым, POS-терминал және банк көшірмесінің деректерін салыстырып тексеру қиындайды.
Картамен төлем есебін қалай дайындау керек
Алғашқы операцияны көрсетпес бұрын пайдаланылатын 1С базасындағы эквайринг баптауларын тексеру қажет. Бөлімдер мен құжаттардың атаулары конфигурацияға және релизге байланысты. 2026 жыл үшін «Қазақстанға арналған бухгалтерия» 3.0.74.x және «Қазақстанға арналған жалақы және персоналды басқару» 3.1.37.x релиздері өзекті.
Бухгалтерге эквайер-банк, эквайринг шарты, сауда нүктесі немесе терминал, төлем түрі және банк әлі аудармаған ақшаны көрсетуге арналған шот туралы мәліметтер қажет болады. Сондай-ақ есеп саясаты көздеген банк комиссиясын көрсету тәртібін және оның негізінде комиссия есепте танылатын құжатты айқындау керек.
Баптаулар мен бастапқы құжаттарда мыналарды тексеру қажет:
- ұйым мен бөлімшені;
- банк пен эквайринг шартын;
- есеп айырысу валютасын;
- «банк картасы» төлем түрін;
- шарт бойынша комиссияны есептеу пайызын немесе өзге тәртібін;
- сатып алушымен, банкпен есеп айырысу және комиссия бойынша шоттарды;
- кірістер мен шығыстар талдамасын;
- қайтарымдарды көрсету тәртібін.
Комиссия мөлшерлемесін шамамен белгілеуге болмайды. Ол банкпен жасалған шартта айқындалады және қызмет көрсету талаптарына, карта санатына немесе төлемді қабылдау арнасына байланысты болуы мүмкін. Егер банк комиссияны бірден ұстаса, көшірмедегі сома картамен алынған түсім сомасынан аз болады, бірақ мұның өзі кассирдің қатесін білдірмейді.
Операцияны қалай көрсету және салыстырып тексеруді қалай орындау керек
Алдымен 1С-те сату және сатып алушының төлем тәсілі көрсетіледі. Бөлшек сауда үшін кассалық ауысым мен бөлшек сауда туралы есептің деректері негіз болады, ал нақты контрагентпен есеп айырысқан кезде өткізу және төлем құжаттары қолданылады. Құжат нақты шаруашылық операциясына және конфигурацияда көзделген есеп сценарийіне сәйкес таңдалады.
Содан кейін бухгалтер картамен алынған түсімді терминал есебімен немесе банк тізілімімен салыстырады. Бұл кезеңде сома эквайер-банктің ұйым алдындағы берешегі ретінде есепте тұруы мүмкін. Банк көшірмесі алынғаннан кейін ақшаның ағымдағы шотқа іс жүзінде есепке жатқызылуы көрсетіледі.
Егер банк аз сома аударса, айырманы құжаттармен салыстыру қажет. Оның себебі комиссия, қайтарым, күші жойылған операция немесе түзету болуы мүмкін. Кез келген айырма алдымен банк тізілімімен және шарт талаптарымен салыстырып тексеріледі, содан кейін анықталған себепке сәйкес көрсетіледі.
Тексерудің практикалық реті мынадай:
- Карталар бойынша сату сомасын кассалық ауысым қорытындысымен немесе өткізу құжаттарымен салыстыру.
- POS-терминал есебін және эквайринг тізілімін тексеру.
- Күтілетін түсімді банк көшірмесімен салыстырып тексеру.
- Ұсталған комиссияны және банктің растаушы құжатын бөлек тексеру.
- Қайтарымдар мен күшін жоюлар түсімге қайта енгізілмегеніне көз жеткізу.
- Эквайер-банкпен есеп айырысу бойынша түсіндірілмеген қалдықтың жоқтығын тексеру.
Айдың шекарасына ерекше назар аудару керек. Сатып алушының төлемі мен банктің аударымы әртүрлі күндерге сәйкес келуі мүмкін, сондықтан эквайринг бойынша уақытша қалдық әрдайым қатені білдірмейді. Түсіммен немесе қайтарыммен жабылмайтын ескі сомалар эквайринг тізілімдерімен, банк көшірмелерімен және қайтарым құжаттарымен салыстырылады.
Құжаттарды өткізбес бұрын олардың алдын ала нәтижесі мен талдамасын қарап шыққан пайдалы. Егер бағдарлама шоттарды немесе операция түрін автоматты түрде ұсынса, бухгалтер оларды есеп саясатымен, банкпен жасалған шартпен және сату сипатымен салыстырады.
Жиі қойылатын сұрақтар
Картамен төлемді бірден банк шотына түскен қаражат ретінде көрсетуге бола ма? — Иә, ақша банк арқылы іс жүзінде есепке жатқызылып, бұл көшірмемен расталған кезде болады. Егер банк түсімді кейінірек аударса, қаражат есепке жатқызылғанға дейін эквайермен есеп айырысу көрсетіледі.
Неліктен банк көшірмесіндегі сома терминал бойынша түсімнен аз? — Банк комиссияны ұстап қалуы немесе қайтарымды, күшін жоюды не түзетуді есепке алуы мүмкін. Себеп тек сомалар айырмасы бойынша емес, банк тізілімі, банк көшірмесі және шарт талаптары бойынша анықталады.
Банк карталары үшін бөлек төлем түрін жасау керек пе? — Бөлек баптау эквайрингті қолма-қол ақшадан және басқа есеп айырысу тәсілдерінен ажыратуға мүмкіндік береді. Төлем түрінің атауы мен оны пайдалану тәртібі конфигурация мүмкіндіктері және база баптаулары арқылы айқындалады.
Сатып алушының картасына қаражаттың қайтарылуын қалай есепке алу керек? — Қайтарым бастапқы сатуға және банк құжаттарына байланыстырылған бөлек операциямен көрсетіледі. 1С-те орнатылған релизде және қолданылатын кассалық есеп айырысу схемасында көзделген қайтарым және эквайринг құжаттары пайдаланылады.
ҚР СК-нің қандай нормасы кассалық деректерді салыстырып тексеруге қатысты? — Хронометраждық зерттеп-тексеру кезінде салық органы БКМ-нің фискалдық есебін, ал қажет болғанда зерттеп-тексерілетін объектіге байланысты ақшаны, бухгалтерлік кітаптарды, есептерді және өзге де құжаттарды міндетті түрде зерттеп-тексереді (ҚР СК 165-бабы). Сондықтан БКМ есебі, эквайринг тізілімі және банк көшірмесі арасындағы алшақтықтар құжатпен түсіндірілуі тиіс.
Нормативтік негіз
ҚР СК-нің 165-бабы хронометраждық зерттеп-тексеру кезінде салық органы зерттеп-тексеретін мәліметтер мен құжаттардың құрамын, оның ішінде БКМ-нің фискалдық есебін белгілейді. 1С-те эквайринг операцияларын көрсету тәртібі ақшаның нақты қозғалысына, банкпен жасалған шартқа, ұйымның есеп саясатына және пайдаланылатын конфигурацияның мүмкіндіктеріне қарай айқындалады.