2026 жылғы қазанда ҚР ҚМ МКК жаңа Салық кодексіндегі жалпыға бірдей декларациялау мәселелері бойынша өзгерістер туралы түсіндіру семинарын өткізді. Декларацияларды дайындау кезінде Кодекстің қолданыстағы редакциясын басшылыққа алу қажет: ҚР СК 114-бабына сәйкес салық есептілігінде салық төлеушінің кірістері, мүлкі, активтері мен міндеттемелері туралы мәліметтер қамтылуы мүмкін.
Не болды
2026 жылғы 12–14 қазан аралығында Оқу-әдістемелік орталық ҚР ҚМ МКК Жеке тұлғалардың кірістерін әкімшілендіру басқармасымен бірлесіп, Қазақстан Республикасының жаңа Салық кодексіндегі жалпыға бірдей декларациялау мәселелері бойынша өзгерістерге арналған қашықтан семинар өткізді.
Іс-шараның мақсаты — әділ салық салуды қамтамасыз етуді және жеке тұлғалардың кірістерін тиімді бақылауды қоса алғанда, декларациялаудың негізгі міндеттерін түсіндіру. Семинар туралы хабарламаның өзі түсіндіру жұмысының жүргізілгенін растайды, бірақ онда түзетулердің, декларанттардың жаңа санаттарының, нысандардың немесе мерзімдердің толық тізбесі қамтылмаған. Сондықтан жекелеген өзгерістерді Кодекстің тиісті нормасын және қажетті нысанды толтырудың ресми қағидаларын тексергеннен кейін ғана қолдану керек.
Нормативтік талаптар мен ведомство түсіндірмелерінің аражігін ажырату маңызды. Семинар заңнаманы қолдану тәжірибесін түсінуге көмектеседі, алайда декларацияны ұсыну міндеті, оның мазмұны мен орындау тәртібі Салық кодексімен және оның негізінде қабылданған нормативтік актілермен айқындалады.
Жалпыға бірдей декларациялау кімдерге қатысты
Түсіндірмелер ең алдымен Кодексте кірістерін, мүлкін, активтерін немесе міндеттемелерін декларациялау міндеті белгіленген жеке тұлғалар үшін маңызды. Олар қызметкерлерге есептілікті түсінуге көмектесетін бухгалтерлерге, салық консультанттарына және жұмыс берушілерге де қажет, бірақ декларанттың мәліметтерді тексеру жөніндегі жеке міндетін алмастырмайды.
ҚР СК 114-бабы салық есептілігін салық төлеуші, салық салу объектілері, активтер мен міндеттемелер, кірістер мен мүлік туралы, сондай-ақ салық міндеттемелері мен әлеуметтік төлемдерді есептеу туралы мәліметтерді қамтитын құжат ретінде айқындайды. Салық есептілігіне декларациялар мен есеп-қисаптар, соның ішінде оларға көзделген қосымшалар жатады.
Бұл ретте жалпыға бірдей декларациялаудың жалпы сипаты әрбір адам көрсеткіштердің бірдей жиынтығын толтырады дегенді білдірмейді. Мәліметтердің құрамы жеке тұлғаның мәртебесіне, қолда бар кірістері мен активтеріне, сондай-ақ заңнаманың қолданыстағы редакциясында белгіленген негіздерге байланысты.
Декларацияны тапсырар алдында нені тексеру керек
Нысанды толтырудан емес, өз міндетіңізді айқындаудан бастаған жөн. Тиісті кезең үшін декларация ұсынуға міндетті тұлғалардың қатарына жататыныңызды және сіздің жағдайыңызда нақты қай нысан қолданылатынын тексеріңіз.
Содан кейін мыналар ұсынылады:
- егер көрсетуге жатса, кірістер, мүлік, банктік және брокерлік шоттар, бағалы қағаздар мен өзге де активтер туралы құжаттарды жинау;
- құжаттардағы мәліметтерді мемлекеттік ақпараттық жүйелерде қолжетімді деректермен салыстыру;
- декларацияланатын әрбір объектінің деректемелерін, құнын және тиесілігін тексеру;
- нысанды толтыру қағидаларын зерделеу және есептіліктің қолданыстағы нұсқасын пайдалану;
- құжаттар мен декларацияның жіберілгені туралы растауды сақтау;
- жағдай түсініксіз болған кезде ресми түсіндірме алу үшін мемлекеттік кірістер органына жүгіну.
ҚР СК 114-бабы бойынша есептілік бастапқы, кезекті, қосымша, хабарлама бойынша ұсынылатын және тарату есептілігі болып бөлінеді. Егер бұрын ұсынылған мәліметтерден қате анықталса, деректерді өз бетінше түзетпей, қосымша есептілікті ұсынудың негіздері мен тәртібін тексеру керек.
Заңнамадағы өзгерістерді қалай ескеру керек
ҚР СК 23-бабы салық заңнамасының қолданылуының жалпы қағидаларын белгілейді. Атап айтқанда, жаңа салықтарды енгізетін, мөлшерлемелерді арттыратын, жаңа міндеттер белгілейтін немесе салық төлеушінің жағдайын өзге түрде нашарлататын нормалардың кері күші болмайды.
Бухгалтер үшін бұл әрбір өзгеріс бойынша норманың мазмұнын ғана емес, оның қолданысқа енгізілген күнін де тексеру қажет екенін білдіреді. Декларацияны дайындау кезінде басшылыққа алынған Кодекс редакциясын тіркеп, өтпелі ережелерді бөлек тексерген дұрыс.
Ескі нысандағы талаптарды жаңа нысанға автоматты түрде көшіруге болмайды. Егер нысан, қосымшалардың құрамы немесе толтыру қағидалары өзгерсе, жұмыс жадынамалары мен ішкі үлгілерді де қайта қарау қажет. Нақты түзетулердің толық ресми сипаттамасы жарияланғанға дейін тек семинардың атауына немесе қысқаша жаңалыққа сүйеніп қорытынды жасамаған қауіпсіздеу.
Жиі қойылатын сұрақтар
МКК семинары жаңа міндеттерді өзі белгілей ме? — Жоқ. Түсіндіру іс-шарасы нормаларды қолдануға көмектеседі, бірақ салық төлеушінің міндеттері заңнамада белгіленеді.
Барлық жеке тұлғалар бір декларацияны тапсыруы керек пе? — Жоқ. Алдымен қолданыстағы нормалар бойынша өз мәртебеңізді, декларациялау негізін және қолданылатын нысанды анықтау қажет.
Тапсырылған декларациядан қате табылса, не істеу керек? — Қосымша салық есептілігін ұсыну тәртібін тексеру керек. ҚР СК 114-бабы оны бұрын ұсынылған деректерге өзгерістер немесе толықтырулар енгізуге арналған есептіліктің жеке түріне жатқызады.
Жаңа талаптарды өткен кезеңдерге қолдануға бола ма? — Автоматты түрде қолдануға болмайды. ҚР СК 23-бабы жаңа міндеттер белгілейтін немесе салық төлеушінің жағдайын нашарлататын нормалардың кері күшіне тыйым салады.
Актив немесе кіріс бойынша даулы мәселені қайдан нақтылауға болады? — ҚР СК қолданыстағы редакциясымен және нысанды толтыру қағидаларымен салыстырып тексеру керек, ал күмән сейілмесе, мемлекеттік кірістер органынан ресми түсіндірме сұрату қажет.