2026 жылы 1С-тегі шарттар есеп айырысу талдамасы ретінде жүргізіледі: шарт нақты контрагентпен, бастапқы құжаттармен, төлемдермен және берешекпен байланыстырылады, ал азаматтық-құқықтық сипаттағы (АҚС) шарт оның нақты талаптарына және конфигурацияда көзделген құжаттарға сәйкес көрсетіледі. Егер шарт резидент емес тұрақты мекеме арқылы көрсететін халықаралық тасымалдау қызметтеріне қатысты болса, мұндай қызметтер бойынша кірістер мен шығыстар басқа кірістер мен шығыстардан бөлек есепке алынады (ҚР СК 712-бабы).
1С-те шарттарды қалай ұйымдастыруға болады
Шарт карточкасы бір контрагентпен жасалатын операцияларды жекелеген негіздер бойынша бөлуге көмектеседі. Бұл жеткізушімен, тапсырыс берушімен немесе орындаушымен нысаналары, есеп айырысу валюталары не төлем талаптары әртүрлі бірнеше шарт жасалған кезде әсіресе пайдалы.
Жұмысты бастамас бұрын бухгалтер мыналарды тексергені жөн:
- контрагенттің дұрыс таңдалғанын;
- сол контрагенттің қайтадан жасалмағанын;
- шарт түрінің шаруашылық операцияға сәйкестігін;
- есеп айырысу валютасы мен тәртібінің келісілгенін;
- шарттың бастапқы құжаттар мен төлемдерде пайдаланылатынын;
- 1С-тегі деректемелердің қол қойылған шартқа сәйкестігін.
Шарттың атауын іздеуге ыңғайлы етіп жасаған дұрыс: нөмірін, күнін және қысқаша нысанасын көрсету қажет. Атаудың бірыңғай қағидаты өткізу, кіріске алу, төлем немесе актіні ресімдеу кезінде басқа шартты таңдап қою тәуекелін азайтады.
Егер ұйым әрбір шарт бойынша есеп айырысуды бөлек жүргізсе, барлық операция үшін анықтамалықтың бір ортақ элементін пайдалану берешек талдамасын бұрмалауы мүмкін. Шарттар бойынша егжей-тегжейлеу нақты базаның баптауларында көзделмесе, есепке алу тәртібін пайдаланылатын конфигурацияның мүмкіндіктерін ескере отырып, бухгалтерияның жұмыс қағидаларында бекіту қажет.
1С-тегі АҚС шарты: көрсетпес бұрын нені тексеру керек
АҚС шарты жеке тұлғамен арадағы қатынастардың мазмұнына қарай көрсетіледі. Есепке алуда шарттың нысанасы, жұмыстардың немесе қызметтердің нәтижесі, орындалғанын растайтын құжаттар, сыйақы сомасы және есеп айырысу тәртібі келісілуге тиіс.
Көрсету тәсілін тек құжаттың атауына қарап айқындауға болмайды. Бухгалтер қатынастардың сипатын, орындаушының мәртебесін және орындалған жұмыстарды немесе көрсетілген қызметтерді растайтын бастапқы құжаттардың құрамын анықтауы қажет. Міндетті төлемдерді есептеу және есептілікті толтыру жеке тұлғаның мәртебесі, төлем талаптары және тиісті операция жасалған күні қолданыста болған қағидалар ескеріле отырып орындалады.
1С-тің әртүрлі шешімдерінде, оның ішінде бухгалтерлік және жалақы конфигурацияларында құжаттар құрамы мен қолжетімді операциялар өзгеше болуы мүмкін. Сондықтан 1С 8.3-тің кез келген нұсқасына арналған мәзір бойынша әмбебап жолды көрсету мүмкін емес. Деректерді енгізер алдында мыналарды анықтау қажет:
- конфигурацияның атауы мен релизін;
- жеке тұлғалармен есеп айырысу осы базада жүргізіле ме;
- сыйақы қай базада есептеледі;
- есепке алу деректері мен төлемдер туралы мәліметтер базалар арасында қалай беріледі;
- есептеу, ұстап қалу, төлеу және жабу құжаттарына кім жауап береді.
Қажетті құжат немесе деректеме болмаса, алдымен функционалдық мүмкіндіктердің, интерфейстің баптаулары және пайдаланушының құқықтары тексеріледі. Алдын ала талдаусыз үлгілік конфигурацияны өзгертуге болмайды: міндет баптау, релизді жаңарту немесе бұрыннан көзделген құжатты пайдалану арқылы шешілуі мүмкін.
АҚС шарты: есепке алуда алшақтық туғызбай 1С-те қалай көрсетуге болады
Практикалық тәртіп операция негізін тексеруден басталады. Алдымен жеке тұлғаның карточкасы және пайдаланылатын конфигурацияда осындай схема көзделсе, онымен байланысты контрагент карточкасы жасалады немесе тексеріледі. Содан кейін шарт тіркеліп, есептеу және кейінгі бақылау үшін қажетті мәліметтер көрсетіледі.
Жұмыстардың немесе қызметтердің нәтижесі құжатпен расталғаннан кейін бухгалтер сыйақының есептелуін нақты конфигурацияда көзделген құжатпен көрсетеді. Одан кейін есептелген сомаларды тексеріп, төлемді қалыптастырады және оның орындаушымен есеп айырысу есебінде көрсетілуін бақылайды.
Бақылаудың пайдалы реттілігі:
- Қайталанатын жазбаларды болдырмай, орындаушы карточкасы мен контрагент карточкасын салыстыру.
- Шартты, оның қолданылу кезеңін және есеп айырысу талаптарын тексеру.
- Жұмыстардың немесе қызметтердің нәтижесі бастапқы құжатпен расталғанына көз жеткізу.
- Сыйақының есептелуін және қолданылған есептеу параметрлерін тексеру.
- Төлемді есептелген сомамен және таңдалған шартпен салыстыру.
- Берешек қалдығын және есепке алу тіркелімдерінің деректерін бақылау.
- Есепке алу нәтижелерін ұйым есептілігінің көрсеткіштерімен салыстыру.
Бағдарламадағы автоматты есептеу операцияны құқықтық және бухгалтерлік тұрғыдан бағалауды алмастырмайды. Қолмен жасалатын операцияларға ерекше мұқият қарау керек: алынған соманы бухгалтерлік шоттар бойынша ғана емес, конфигурация есептерді және кейінгі есептеулерді дайындау үшін пайдаланатын тіркелімдер бойынша да салыстыру қажет.
Шартты түзету және 1С-те есеп айырысуды салыстырып тексеру
Егер шарттан қате табылса, алдымен оның тек анықтамалық деректемелерге қатысты екені немесе өткізілген құжаттарға әсер еткені анықталады. Шарт карточкасын өзгерту бұрын қалыптастырылған операцияларды әрдайым түзете бермейді: мән тікелей құжатта сақталуы немесе есепке алу талдамасына әсер етуі мүмкін.
Түзету тәртібі базаның резервтік көшірмесін жасауды, байланысты құжаттарды талдауды және операция көрсетілген кезеңді тексеруді қамтиды. Өзгеріс енгізілгеннен кейін айналым-сальдолық ведомостарды, шот талдауын және пайдаланылатын басқа есептерді қайта қалыптастыру қажет. Құжаттарды жаппай қайта өткізу олардың есепке алуға әсері бағаланғаннан кейін ғана орындалады.
Бір жеткізушінің немесе тапсырыс берушінің бірнеше шарты бойынша өзара есеп айырысуды бақылау үшін салыстырып тексеру актісін пайдалануға болады. Тиісті бөлімде ұйым мен контрагент таңдалып, кезең белгіленеді, шарттар тексеріледі және қалыптастырылған есеп айырысу деректері талданады.
Егер шарттар салыстырып тексеру актісіне түспесе, ең алдымен контрагенттердің қайталанатын жазбалары, кезең бойынша іріктеу, таңдалған ұйым, валюта және бастапқы құжаттардағы шарттар тексеріледі. Алшақтыққа басқа шартқа немесе контрагент карточкасына жатқызылған төлем де себеп болуы мүмкін.
Базаны техникалық түзетуді бухгалтерлік шешімнен ажырату керек. Жаңарту, баптау, деректерді көшіру, базаны талдау және есептерді пысықтау әртүрлі жұмыс түрлеріне жатады; араласу көлемі базаның жай-күйі мен анықталған қатенің сипатына қарай айқындалады.
Сұрақтар мен жауаптар
АҚС шартын 1С 8.3-те қай жерде жасауға болады? — Команданың нақты орналасуы конфигурацияға және оның релизіне байланысты. Алдымен сыйақыны есептеу үшін қай база пайдаланылатыны анықталады, содан кейін онда көзделген орындаушы карточкалары, шарттар және есептеу құжаттары табылады.
АҚС шартын әдеттегі қолмен жасалатын бухгалтерлік жазбамен көрсетуге бола ма? — Операцияны көрсету үшін конфигурацияның штаттық құжатын пайдаланған дұрыс. Егер қолмен жасалатын операция пайдаланылса, нәтиже бухгалтерлік шоттар, есептеу деректері, тіркелімдер және есептілік бойынша қосымша салыстырылады.
Неліктен бір шарт салыстырып тексеру актісінде көрсетілмейді? — Бастапқы құжаттар мен төлемдерде таңдалған контрагентті, ұйымды, кезеңді, валютаны және шарттарды тексеру қажет. Контрагент карточкаларының қайталанатын жазбаларының бар-жоғын бөлек тексеру керек.
Өткізіліп қойған құжаттағы қате шартты қалай түзетуге болады? — Алдымен кезең және түзетудің есепке алуға әсері анықталып, резервтік көшірме жасалады, содан кейін байланысты құжат түзетіліп, бақылау есептері қайта қалыптастырылады. Жабық кезең операциясын түзету ұйымда қабылданған есепке алу деректерін түзету тәртібіне сәйкес орындалады.
2026 жылы шарттармен жұмыс істемес бұрын 1С-ті жаңарту қажет пе? — Жұмысты бастамас бұрын конфигурация релизін және баптаулардың қолданылатын есепке алу тәртібіне сәйкестігін тексеру қажет. Жаңарту резервтік көшірме жасалып, базаның үйлесімділігі бағаланғаннан кейін, әсіресе пысықтаулар болған жағдайда орындалады.
Дереккөздер
- Қазақстан Республикасының Салық кодексі, 712-бап — резидент емес халықаралық тасымалдау қызметтерін тұрақты мекеме арқылы көрсеткен кезде халықаралық шартты қолдану және бөлек есепке алу тәртібі.