2026 жылы жеке тұлғаға берілетін дивидендтер 1С-те кірісті бөлу туралы ресімделген шешімнің негізінде тіркеледі: Салық кодексінде айқындалған төленген немесе төленуге жататын дивидендтер салық салынатын кіріс деп танылады (ҚР СК 377-бабы).
1С-те дивидендтерді қайда ресімдеу керек
«Қазақстан үшін жалақы және персоналды басқару 3.1» конфигурациясында жеке тұлғаға есептеу «Дивидендтер» құжатымен ресімделеді. Құжат алушыны, дивидендтердің түрін және кіріс сомасын тіркеу, сондай-ақ есептеу мен төлеуге арналған деректерді дайындау үшін пайдаланылады.
Құжат ұйым дивидендтер бөлетін жеке тұлғалардың кірістерін ресімдеуге арналған. Егер кіріс алу құқығы корпоративтік шешімнен туындаса, алушы ұйымның акционері, құрылтайшысы немесе қатысушысы бола алады.
Құжатты жасамас бұрын бухгалтер ұйымды, есептеу күнін, алушыны және төлем негізін айқындауы қажет. Команданың атауы мен оның орналасуы орнатылған интерфейске, қолжетімді бөлімдерге және пайдаланушының құқықтарына байланысты.
Бағдарламада есептеуді жіктеу үшін дивидендтердің түрі пайдаланылады. Таңдалған элемент кірістің сипатына және пайданы бөлу туралы қабылданған шешімге сәйкес келуге тиіс.
Бұл тәртіп Қазақстан үшін ЖПБ-ның 3.1 нұсқасына қатысты. Басқа конфигурацияда, редакцияда немесе интерфейсте бөлімнің, құжаттың атауы және команданың орналасуы өзгеше болуы мүмкін. Қажетті команда болмаған кезде пайдаланушының құқықтарын, қолжетімді бөлімдердің құрамын және конфигурацияның нақты атауын тексереді.
1С Бухгалтерия: дивидендтер және деректерді дайындау
Құжатты енгізгенге дейін бухгалтер пайданы бөлу ұйымның корпоративтік құжаттарымен ресімделгеніне көз жеткізуі қажет. Есептеу негізі, алушылардың құрамы, олардың үлестері мен сомалары есепке алу жүйесінде еркін айқындалмай, қабылданған шешімнен туындауға тиіс.
ҚР СК кірісті бөлуден алынатын дивидендтерге, атап айтқанда, акциялар бойынша төленетін таза кірісті немесе оның бір бөлігін, сондай-ақ заңды тұлға құрылтайшылар немесе қатысушылар арасында бөлетін таза кірісті немесе оның бір бөлігін жатқызады (ҚР СК 13-бабы). Сондықтан 1С-тегі операцияның атауы оның экономикалық мазмұнына және корпоративтік негізіне сәйкес келуге тиіс.
Әрбір алушы бойынша алдын ала мыналарды тексерген жөн:
- жеке тұлға карточкасының дұрыстығын;
- алушының акционермен, құрылтайшымен немесе қатысушымен байланысын;
- кіріс алу құқығының туындау негізін;
- дивидендтердің түрін;
- қабылданған шешім бойынша кіріс сомасын;
- кіріс төленуге жататын күнді;
- деректемелер мен болжамды төлем тәсілін.
Құжат толтырылғаннан кейін есептеулердің жалпы сомасы пайданы бөлу туралы шешіммен салыстырылады. Содан соң алушылардың тізімі мен 1С-тегі кірісті бөлу корпоративтік құжатқа толық сәйкес келуі үшін әрбір жеке тұлға бойынша сома тексеріледі.
«Дивидендтер» құжаты меншік иелерінің шешімін және кірісті бөлу ресімделген құжаттарды алмастырмайды. Ол операцияны есепке алу жүйесінде тіркейді және төлемді есептеу мен дайындау кезінде деректердің жүйелі өңделуін қамтамасыз етеді.
Егер шешімде бірнеше алушы көзделсе, бақылау әрбір жеке тұлға бойынша да, жалпы сома бойынша да жүргізіледі. Мұндай тәртіп төлемді ресімдегенге дейін қайталап енгізілген алушыны, өткізіліп кеткен жолды немесе бекітілген және тіркелген сомалар арасындағы алшақтықты анықтауға мүмкіндік береді.
Құжат салық пен ұсталымдарды қалай есептейді
Салық салу мақсатында дивиденд түріндегі кіріс деп ҚР СК 13-бабында айқындалған төленген немесе төленуге жататын дивидендтер танылады. Мұндай кіріске сенімгерлік басқару құрылтайшысының заңды тұлға — сенімгерлік басқарушыдан алған сенімгерлік басқарудан түсетін таза кірісі де жатады (ҚР СК 377-бабы).
1С-те есептеу кезінде бухгалтер кірістің түрін, алушы туралы мәліметтерді, операция күнін және қазақстандық есепке алу баптауларын негізге алуы керек. Салық пайызын тек «Дивидендтер» құжатының атауы бойынша таңдауға болмайды: алдымен алушыны және бөлінетін кірістің құқықтық сипатын дұрыс айқындау қажет.
Депозитарлық қолхаттардың базалық активі болып табылатын акциялар бойынша номиналды ұстаушы арқылы нақты алушы-резидентке төленетін дивидендтер үшін бөлек тәртіп көзделген. Мұндай тәртіп үшін ҚР СК депозитарлық қолхаттарды ұстаушылар тізімінің немесе меншік құқығы туралы құжаттың және алушының резиденттігін растайтын құжаттың болуын қоса алғанда, арнайы талаптар белгілейді (ҚР СК 354-бабы). Қатысушылар арасында таза кірісті әдеттегідей бөлуге бұл арнайы тәртіп автоматты түрде қолданылмайды.
Автоматты есептеуден кейін мыналарды тексеру ұсынылады:
- әрбір алушы бойынша дивидендтер сомасын;
- жалпы соманың кірісті бөлу туралы шешімге сәйкестігін;
- кірістің түрі мен жеке тұлға туралы мәліметтерді;
- есептелген салық сомасын және басқа тіркелген ұсталымдарды;
- төлеуге дайындалған қорытынды соманы;
- құжаттың есепке алу тіркелімдері бойынша қозғалыстарын.
Егер нысанда қазақстандық есепке алуға қатысы жоқ деректемелер болса, олардың атауы өздігінен салық салу тәртібін айқындамайды. Есептеу үшін қазақстандық салық контуры, алушы туралы толтырылған мәліметтер және орнатылған конфигурацияның қолданыстағы баптаулары пайдаланылады.
2026 жылы төлем алдында нені тексеру керек
Жұмыс тәртібін төрт кезеңге бөлу ыңғайлы. Алдымен бухгалтер пайданы бөлу туралы ресімделген шешімді алып, алушылардың құрамын тексереді. Содан кейін дивидендтердің тиісті түрін таңдап, есептеу құжатын енгізеді. Осыдан кейін кіріс сомасын, салық есебін, ұсталымдарды және төленетін соманы бақылайды. Соңғы кезең — төлемді ресімдеу және көрсетілген операцияларды есепке алу тіркелімдерімен салыстырып тексеру.
Операция күніне ерекше назар аудару қажет. ҚР СК 377-бабы салық салынатын кіріске төленген дивидендтерді де, төленуге жататын дивидендтерді де жатқызады. Сондықтан құжаттың күні шешімнің мазмұнына және ұйым қабылдаған алушы алдындағы міндеттемені тіркеу тәртібіне сәйкес келуге тиіс (ҚР СК 377-бабы).
Нақты төлем жасалғанға дейін алушылар бойынша бақылау кестесін жасаған пайдалы: шешім бойынша сома, 1С құжатындағы сома, есептелген салық, басқа ұсталымдар және төленетін сома. Кестенің қорытындылары есепке алу жүйесінің деректерімен және пайданы бөлу туралы шешіммен сәйкес келуге тиіс.
Депозитарлық қолхаттардың базалық активі болып табылатын акциялар бойынша дивидендтер төленген кезде қолхаттарды ұстаушылар және нақты алушының резиденттігі туралы құжаттар қосымша тексеріледі. Бұл құжаттар салық агентінің міндеттемені орындауының арнайы тәртібін қолдану үшін маңызды (ҚР СК 354-бабы).
Егер автоматты есептеу күтілетін нәтижеден өзгеше болса, алдымен дивидендтердің түрі, жеке тұлға туралы мәліметтер, құжаттың күні, шешім бойынша сома және есепке алу баптаулары тексеріледі. Бастапқы деректерді түзетпей, тек қорытынды соманы өзгерту есептеу құжаты, төлем және есепке алу тіркелімдері арасында алшақтықтардың туындауына әкелуі мүмкін.
Құжат өткізілгеннен кейін алушылар мен сомаларды корпоративтік шешіммен қайта салыстыру керек. Төлемді ресімдегенге дейін бір негіз бойынша бірнеше құжат жасалмағаны және аударылатын қорытынды сома есептеу кезінде пайдаланылған деректердің негізінде есептелгені де тексеріледі.
Жиі қойылатын сұрақтар
1С-те жеке тұлғаларға дивидендтер есептеуді қайда ресімдеу керек? — Қазақстан үшін ЖПБ 3.1-де «Дивидендтер» құжаты пайдаланылады. Команданың орналасуы интерфейске, қолжетімді бөлімдерге және пайдаланушының құқықтарына байланысты.
Дивидендтердің түрі ретінде нені таңдау керек? — Таңдалған түр шешімнің мазмұнына және бөлінетін кірістің сипатына сәйкес келуге тиіс. ҚР СК дивидендтерге, атап айтқанда, акциялар бойынша төленетін не құрылтайшылар немесе қатысушылар арасында бөлінетін таза кірісті немесе оның бір бөлігін жатқызады (ҚР СК 13-бабы).
Дивидендтерді тек 1С құжатымен есептеуге бола ма? — Жоқ. Құжатты енгізу алушылар мен кіріс сомалары айқындалған пайданы бөлу туралы ресімделген шешімге негізделуге тиіс.
Дивидендтер қашан салық салынатын кіріс деп танылады? — ҚР СК-де айқындалған төленген немесе төленуге жататын дивидендтер дивиденд түріндегі кіріс деп танылады (ҚР СК 377-бабы).
Депозитарлық қолхаттарға арналған арнайы тәртіпті дивидендтердің кез келген төлеміне қолдану керек пе? — Жоқ. Ол белгіленген талаптар сақталған кезде номиналды ұстаушы арқылы нақты алушы-резидентке төленетін, депозитарлық қолхаттардың базалық активі болып табылатын акциялар бойынша дивидендтерге қатысты (ҚР СК 354-бабы).
Дереккөздер
- Қазақстан Республикасының Салық кодексі: 13-бап «Дивидендтер»
- Қазақстан Республикасының Салық кодексі: 377-бап «Дивиденд түріндегі кіріс»
- Қазақстан Республикасының Салық кодексі: депозитарлық қолхаттардың базалық активтері болып табылатын акциялар бойынша дивидендтерге арналған арнайы тәртіп туралы 354-бап