2026 жылы тәуліктік төлемнің нақты мөлшерін және оған арналған салықтық лимитті ҚР СК-нің 317, 833, 837 және 838-баптары бойынша анықтау мүмкін емес: бұл нормалар басқа мәселелерді реттейді және іссапар төлемдеріне салық салу қағидаларын белгілемейді. 317-бап жер қойнауын пайдаланушының жекелеген шегерімдеріне, 833-бап 2026 жылғы 1 қаңтарға дейін берілген ҚҚС асып кеткен сомасын қайтару туралы өтініштер мен талаптарды қарауға, ал 837 және 838-баптар бұрын жасалған инвестициялық келісімшарттар мен келісімдердің талаптарын сақтауға арналған (ҚР СК-нің 317, 833, 837, 838-баптары). Сондықтан осы баптар бойынша тәуліктік төлем мөлшерін, АЕК санын немесе салық салынбайтын соманы көрсетуге болмайды.
2026 жылы не өзгерді және бұл бухгалтер үшін неліктен маңызды
2026 жылғы 1 қаңтардан бастап өтпелі операциялармен жұмыс істеген кезде жаңа ҚР СК қағидалары мен арнайы өтпелі ережелерді ажырату маңызды. Мысалы, 2026 жылғы 1 қаңтарға дейін берілген ҚҚС асып кеткен сомасын қайтару туралы өтініштер мен талаптар 2017 жылғы 25 желтоқсандағы Салық кодексінде көзделген тәртіппен және мерзімдерде қаралады (ҚР СК-нің 833-бабы). Алайда бұл өтпелі норма дәл ҚҚС асып кеткен сомасын қайтаруға қатысты және тәуліктік төлемді есептеу тәртібін айқындамайды.
Инвестициялық жобалардың талаптарын сақтау туралы нормаларды да іссапар төлемдерін есептеуге негіз ретінде пайдалануға болмайды. Инвестициялық басым жоба үшін келісімшартта көзделген талаптар оның қолданылу мерзімі аяқталғанға дейін сақталады, ал 2026 жылғы 1 қаңтарға дейін жасалған инвестициялық міндеттемелер туралы келісімдер үшін салық заңнамасының тұрақтылығына кепілдік сақталады (ҚР СК-нің 837-бабы). Салық салу талаптары мен тұрақтылық кепілдігінің осылай сақталуы 2026 жылғы 1 қаңтарға дейін жасалған инвестициялар туралы келісімдер үшін де көзделген (ҚР СК-нің 838-бабы).
Жыл басында немесе 2026 жылғы алғашқы іссапар кезінде не істеу керек:
- іссапарлар туралы ережеде ҚР СК-нің нақты қай нормасына сілтеме жасалғанын және бұл норманың іссапар төлемдеріне қатысы бар-жоғын тексеру;
- тәуліктік төлемнің салықтық лимитін анықтауға негіз ретінде жер қойнауын пайдалану, ҚҚС асып кеткен сомасын қайтару және инвестициялық келісімдер туралы баптарды пайдаланбау;
- есепке алу бағдарламасындағы тәуліктік төлемді есептеу баптауларын ұйымның ішкі құжаттарында бекітілген қағидалармен салыстыру;
- Қазақстан ішіндегі және одан тыс жерлерге сапарлар жөніндегі құжаттардың тұжырымдарын бөлек тексеру.
Тәуліктік төлем кімдерге қатысты
Тәуліктік төлем төлеу мәселесі қызметкердің тұрақты жұмыс орнынан тыс жерде қызметтік тапсырманы орындау үшін сапарын ресімдеу кезінде туындайды. Есептеу үшін бухгалтерге сапардың негізін, орнын және ұзақтығын анықтауға мүмкіндік беретін құжаттар қажет. Ресімдеу және есептеу тәртібін жұмыс берушінің ішкі құжатында дәйекті түрде бекіту керек.
Мыналарды бөлек қарастыру қажет:
- Қазақстан ішіндегі және шетелге сапарлар — оларды құжаттар мен есепке алу баптауларында бөлек көрсету қажет;
- бір күндік сапарлар — олар бойынша өтемақы төлеу тәртібі сапардың сипатына және жұмыс берушінің ішкі құжаттарына сәйкес келуге тиіс;
- еңбек қатынастарында тұрмайтын тұлғалар, соның ішінде азаматтық-құқықтық шарттар бойынша орындаушылар: олардың шығыстарын өтеудің негізі мен талаптарын тиісті шарт бойынша анықтау керек;
- инвестициялық және жер қойнауын пайдалану жобаларының қызметкерлері — жобаның немесе жұмыс берушінің мәртебесі өздігінен тәуліктік төлемге ҚР СК-нің 317, 837 немесе 838-баптары қолданылады дегенді білдірмейді.
Тәуліктік төлемді қалай есептеу және көрсету керек
Бухгалтердің іс-қимыл тәртібін есептеудің әрбір элементі құжаттармен расталатындай және нақты сапарға қатысты болатындай етіп құрған жөн.
- Негіз. Қызметкерді сапарға жіберу туралы өкімдік құжатты ресімдеңіз. Құжатта қызметкерді, баратын жерді, мерзімді және қызметтік мақсатты көрсетіңіз.
- Төлем мөлшері. Соманы жұмыс берушінің ішкі құжаты бойынша анықтаңыз. Компания белгілеген мөлшерді болжамды салықтық лимитпен алмастырмаңыз: бұлар есептеудің әртүрлі элементтері.
- Сапар кезеңі. Ресімделген құжаттар бойынша кету және қайтып келу күндерін белгілеңіз. Жалпы соманы есептеу кезінде дәл осы сапар ұзақтығы пайдаланылады.
- Есептеу. Ішкі құжатта белгіленген бір күндік соманы есепке алынатын күндер санына көбейтіңіз. Егер ішкі құжатта аумаққа немесе өзге де талаптарға байланысты әртүрлі мөлшерлер көзделсе, әрбір кезеңге тиісті қағиданы қолданыңыз.
- Шығыстарды растау. Тәуліктік төлемді, жол жүру, тұру және өзге де өтелетін шығыстарды бөлек көрсетіңіз. Әрбір санат үшін жұмыс берушінің сапарларды ресімдеу тәртібінде көзделген құжаттар топтамасын пайдаланыңыз.
- Салықтық есепке алу. Салық салынатын және салық салынбайтын бөліктерді анықтау үшін ҚР СК-нің 317, 833, 837 немесе 838-баптарын пайдаланбаңыз. Оларда тәуліктік төлем лимитінің мөлшері жоқ және осы төлемдерге салық салу тәртібі сипатталмаған.
Есептеу қисыны: ішкі құжатта белгіленген тәуліктік төлем мөлшері сапардың есепке алынатын күндер санына көбейтіледі. Есептелген соманың салықтық саралануын іссапар өтемақысының тиісті түрін тікелей реттейтін ҚР СК нормасы бойынша ғана жүргізу керек. Көрсетілген 317, 833, 837 және 838-баптарда мұндай қағида жоқ.
Жиі кездесетін қателер
- Реттеу нысанасы басқа бапқа сілтеме жасау. Бап нөмірі оның мазмұнымен салыстырылмай ішкі құжатқа енгізілген. Мысалы, 317-бап тәуліктік төлемді емес, жер қойнауын пайдаланушының қазақстандық кадрларды оқытуға және өңірлердің әлеуметтік саласын дамытуға жұмсаған шығыстарын реттейді (ҚР СК-нің 317-бабы).
- Өтпелі норманы қате қолдану. 833-баптың қағидасы 2026 жылғы 1 қаңтарға дейін берілген салықтық өтініштер мен ҚҚС асып кеткен сомасын қайтару туралы талаптарға қолданылады және тәуліктік төлем үшін өтпелі тәртіп белгілемейді (ҚР СК-нің 833-бабы).
- Инвестициялық кепілдіктер мен іссапар төлемдерін араластыру. 837 және 838-баптар бұрын жасалған келісімшарттар мен келісімдердің белгілі бір талаптарын сақтайды, бірақ оларда тәуліктік төлем мөлшері немесе оған қатысты салықтық лимит жоқ (ҚР СК-нің 837, 838-баптары).
- Құжаттардың сәйкессіздігі. Бұйрықтағы, іссапарлар туралы ережедегі және есептеудегі төлем мөлшері әртүрлі немесе күндердің әртүрлі санына қолданылады.
- Шығыс түрлерін араластыру. Тәуліктік төлем жол жүру немесе тұру шығыстарымен біріктірілген, соның салдарынан әрбір төлемнің есебін дәйекті түрде тексеру мүмкін емес.
- Бұрынғы баптауларды автоматты түрде қолдану. Есепке алу бағдарламасы соманы 2026 жылы қолданылатын ішкі құжаттармен салыстырмай, бұрын белгіленген параметрлер бойынша есептейді.
Дәл қазір не істеу керек
- Іссапарлар туралы ережедегі ҚР СК-не жасалған барлық сілтемелерді тексеріп, әрбір баптың нөмірін оның мазмұнымен салыстырыңыз.
- 317-бапты іссапар төлемдеріне негіз ретінде пайдалануды болдырмаңыз: ол жер қойнауын пайдаланушының арнайы шығыстарын реттейді (ҚР СК-нің 317-бабы).
- ҚҚС асып кеткен сомасын қайтару туралы өтпелі қағиданы тәуліктік төлемді есептеуге қолданбаңыз (ҚР СК-нің 833-бабы).
- Инвестициялық келісімшарттар мен келісімдердің талаптарын сақтау туралы ережелерді іссапарлар үшін жалпы салықтық лимит ретінде қолданбаңыз (ҚР СК-нің 837, 838-баптары).
- Іссапарлар туралы ережедегі, бұйрықтардағы және есепке алу бағдарламасындағы төлем мөлшерін, есепке алынатын күндер тізбесін және құжаттық ресімдеу тәртібін салыстырып тексеріңіз.
- Талдамалық есепте тәуліктік төлемді, жол жүру, тұру және басқа да өтелетін шығыстарды бөліп көрсетіңіз.
Жиі қойылатын сұрақтар
ҚР СК-нің 317-бабы тәуліктік төлем мөлшерін белгілей ме? — Жоқ. Ол жер қойнауын пайдаланушының қазақстандық кадрларды оқытуға және өңірлердің әлеуметтік саласын дамытуға жұмсаған шығыстары бойынша шегерімді реттейді. Оны тәуліктік төлем мөлшерін немесе салықтық лимитін анықтау үшін пайдалануға болмайды (ҚР СК-нің 317-бабы).
ҚР СК-нің 833-бабын 2026 жылға дейін есептелген іссапар төлемдеріне қолдануға бола ма? — 833-бап 2026 жылғы 1 қаңтарға дейін берілген салықтық өтініштер мен ҚҚС асып кеткен сомасын қайтару туралы талаптар үшін ғана өтпелі тәртіп белгілейді. Онда тәуліктік төлем туралы қағидалар жоқ (ҚР СК-нің 833-бабы).
ҚР СК-нің 837 және 838-баптары тәуліктік төлемнің салық салынбайтын лимитін айқындай ма? — Жоқ. Бұл баптар 2026 жылғы 1 қаңтарға дейін жасалған инвестициялық келісімшарттар, инвестициялық міндеттемелер туралы келісімдер және инвестициялар туралы келісімдер бойынша талаптарды сақтауға арналған (ҚР СК-нің 837, 838-баптары).
Бухгалтер тәуліктік төлем сомасын қалай есептеуі керек? — Жұмыс берушінің ішкі құжатында белгіленген бір күндік төлем мөлшерін алып, оны сапардың есепке алынатын күндер санына көбейту керек. Сапардың негізі, орны, мақсаты мен ұзақтығы құжаттарда тіркелуге тиіс.
2026 жылы тәуліктік төлемнің салықтық лимитін қалай анықтауға болады? — Ол үшін іссапар өтемақысын тікелей реттейтін ҚР СК нормасы қажет. 317, 833, 837 және 838-баптарда мұндай лимитке арналған АЕК саны да, төлемнің салық салынатын бөлігін есептеу тәртібі де жоқ.
Ішкі ережеде ҚР СК-не бұрынғы сілтемені сақтауға бола ма? — Сілтеме қолданыстағы баптың мазмұнына сәйкес келуге тиіс. Егер көрсетілген норма басқа мәселені реттесе, оны пайдалану төлемді есептеу мен салықтық саралаудың қате негіздемесін тудырады.