2026 жылы қандай КТС мөлшерлемесі қолданылады
Қазақстандағы 2026 жылғы КТС мөлшерлемесін нақты салық төлеушіге және салық кезеңіне қолданылатын Салық кодексінің нормасы бойынша анықтау қажет. ҚР СК-нің 317, 833, 837 және 838-баптары КТС-тің жалпы мөлшерлемесін белгілемейді: олар жер қойнауын пайдаланушылардың жекелеген шегерімдерін және өтпелі ережелерді реттейді. Сондықтан осы нормалардың негізінде бірыңғай пайызды көрсетуге болмайды.
Есептеу үшін бухгалтер ұйымның мәртебесін, қолданылатын салық режимін және оның қызметіне қатысты қағидаларды дәйекті түрде анықтауы қажет. Егер инвестициялық келісімшарттар мен келісімдер салық төлеушіге қолданылса, олардың талаптары бөлек ескеріледі.
Инвестициялық басым жобалар бойынша 2026 жылғы 1 қаңтарға дейін жасалған инвестициялық келісімшарттардың талаптары ҚР СК-де көзделген бөлігінде және тиісті келісімшарттың қолданылу мерзімі аяқталғанға дейін сақталады. 2026 жылғы 1 қаңтарға дейін ҚР Үкіметімен жасалған инвестициялық міндеттемелер туралы келісімдер үшін салық заңнамасының тұрақтылығына кепілдік сақталады (ҚР СК-нің 837-бабы).
Егер инвестициялар туралы келісім ҚР Кәсіпкерлік кодексіне сәйкес уәкілетті мемлекеттік органмен 2026 жылғы 1 қаңтарға дейін жасалса, салық салу талаптары мен салық заңнамасының тұрақтылығына кепілдік те келісімнің қолданылу мерзімі аяқталғанға дейін сақталады (ҚР СК-нің 838-бабы).
КТС: ҚР-дағы мөлшерлеме және есептеу тәртібі
Қолданылатын мөлшерлеме анықталғаннан кейін жұмыс есебін жалпы формуламен көрсетуге болады:
Есептелетін КТС = салық салу базасы × қолданылатын мөлшерлеме.
Мөлшерлемені қолданғанға дейін бухгалтер ұйымға қатысты кірістерді, шегерімдерді және арнайы қағидаларды ескере отырып, салық салу базасын қалыптастыруы керек. Жекелеген шығыстар үшін ҚР СК арнайы шектер мен тану тәртібін белгілейді, сондықтан соманы тек бухгалтерлік есеп деректері бойынша шегерімдерге жатқызу жеткіліксіз.
Практикалық алгоритм мынадай:
- Міндеттеме есептелетін салық кезеңін анықтау.
- Салық төлеушінің мәртебесін және қолданылатын салық режимін белгілеу.
- Ұйымның қызметіне қатысты арнайы нормаларды бөліп көрсету.
- Қолданылатын кірістер мен шегерімдерді ескере отырып, салық салу базасын қалыптастыру.
- Тиісті кезең мен салық төлеуші үшін қолданылатын ҚР СК нормасы бойынша мөлшерлемені анықтау.
- КТС-ті есептеп, нәтижені декларациямен және салық тіркелімдерімен салыстыру.
Егер ұйым бірнеше қызмет түрін жүзеге асырса немесе әртүрлі кіріс түрлерін алса, оларға әртүрлі салық қағидалары көзделген шамада оларды есепке алу тәртібін бөлек анықтау қажет. Басқа ұйымның мәртебесі мен қолданылатын талаптарын салыстырмай, оның мөлшерлемесін немесе есептеу тәртібін қолдануға болмайды.
Арнайы тәртіп, атап айтқанда, жер қойнауын пайдаланушының өз жұмыскерлері болып табылмайтын қазақстандық кадрларды оқытуға және өңірлердің әлеуметтік саласын дамытуға жұмсаған шығыстары үшін көзделген. Іс жүзінде шеккен шығыстар жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшартта белгіленген сомалар шегінде шегерімдерге жатқызылады. Коммерциялық табудан кейін өндіру басталғанға дейін шеккен шығыстар тиісті шығындар үшін белгіленген тәртіппен, сондай-ақ келісімшартта көзделген сомалар шегінде шегерімдерге жатқызылады (ҚР СК-нің 317-бабы).
Осы норма мақсатында оқыту шығыстарына кодексте көзделген ҚР азаматтарын оқытуға, олардың біліктілігін арттыруға және қайта даярлауға жұмсалған шығындар, осындай мақсаттарға мемлекеттік бюджетке аударымдар, сондай-ақ білім беру ұйымдарының материалдық-техникалық базасын жақсартуға жұмсалған белгілі бір шығыстар жатады. Өңірдің әлеуметтік саласын дамыту шығыстары деп өңірдің әлеуметтік инфрақұрылым объектілерін дамытуға және күтіп-ұстауға жұмсалған шығыстар мен осы мақсаттарға аударылған бюджет қаражаты танылады (ҚР СК-нің 317-бабы).
2026 жылғы КТС мөлшерлемелері: бухгалтер нені тексеруі керек
Кезеңді жабу алдында бақылау парағын жасаған жөн. Ол мөлшерлемені анықтау, салық салу базасын қалыптастыру және арнайы талаптарды қолдану мәселелерін бөлуге мүмкіндік береді.
Мыналарды тексеріңіз:
- есеп қай салық кезеңіне қатысты екенін;
- салық төлеушінің санатын және қолданылатын салық режимін;
- негізгі және қосымша қызметтің ерекшеліктерін;
- кірістердің құрамын және мәлімделген әрбір шегерімнің негізін;
- егер олар арнайы нормамен немесе келісімшартпен белгіленсе, шегерімдердің шектерін;
- 2026 жылғы 1 қаңтарға дейін жасалған инвестициялық келісімшарттың немесе келісімнің болуын;
- осындай келісімшарттың немесе келісімнің қолданылу мерзімін;
- мөлшерлеме мен есептеу параметрлерінің ұйымға қолданылатын талаптарға сәйкестігін;
- кірістер мен шығыстарды тану кезеңінің дұрыстығын;
- қорытынды есептің декларациямен және салық тіркелімдерімен сәйкестігін.
Инвестициялық басым жоба үшін келісімшарттың жасалған күнін анықтау маңызды. 2018 жылғы 1 қаңтарға дейін жасалған келісімшарттар бойынша салық заңнамасының тұрақтылығына кепілдік беру бөлігінде келісімшартта көзделген талаптар сақталады. 2018 жылғы 1 қаңтардан бастап 2026 жылғы 1 қаңтарға дейін жасалған келісімшарттар бойынша салықтық преференциялар және салық заңнамасының тұрақтылығына кепілдік беру бөлігіндегі талаптар сақталады. Екі жағдайда да талаптар келісімшарттың қолданылу мерзімі аяқталғанға дейін сақталады (ҚР СК-нің 837-бабы).
ҚР Үкіметімен 2026 жылғы 1 қаңтарға дейін жасалған инвестициялық міндеттемелер туралы келісім болған кезде, осындай келісім үшін белгіленген салық заңнамасының тұрақтылығына кепілдік қолданылады (ҚР СК-нің 837-бабы). Уәкілетті мемлекеттік органмен осы күнге дейін жасалған инвестициялар туралы келісім бойынша онда көзделген салық салу талаптары мен тұрақтылық кепілдігі оның қолданылу мерзімі аяқталғанға дейін сақталады (ҚР СК-нің 838-бабы).
Егер мөлшерлеме есепке алу жүйесінің баптауларында сақталса, ол нақты ұйым мен кезеңге қолданылатын қағидаға сәйкес келуі керек. Параметрлер өзгертілгеннен кейін салықты қайта есептеп, салық салу базасын, мөлшерлемені, қорытынды соманы және декларация деректерін салыстыру қажет.
Бухгалтерлік нәтиже мен салықтық есеп арасында алшақтық болған кезде, айырманы операциялар бойынша егжей-тегжейлі ашып, кірістер мен шегерімдердің негізін тексеру қажет. Пайызды жай ғана ауыстыру салық салу базасының құрамындағы қатені түзетпейді.
2025 және 2026 жылдардағы КТС мөлшерлемелері: қалай салыстыру керек
2025 және 2026 жылдардағы есептерді салыстырған кезде мөлшерлеменің сандық мәнін, салық салу базасын қалыптастыру қағидаларын және арнайы өтпелі талаптарды ажырату қажет. Инвестициялық келісімшарттары мен келісімдері бар ұйымдар үшін құжаттың жасалған күні, оның мерзімі және сақталатын талаптардың көлемі елеулі мәнге ие (ҚР СК-нің 837, 838-баптары).
Салыстыру үшін әрбір кезең бойынша жеке есептік кестелер дайындаған орынды. Оларда бухгалтерлік қаржылық нәтиже, қолданылған салықтық түзетулер, шегерімдер, қалыптастырылған салық салу базасы, пайдаланылған мөлшерлеме және КТС-тің қорытынды сомасы көрсетілуі керек. Әр жылдың көрсеткіштері тиісті кезеңге қатысты қағидалар бойынша есептелуге тиіс.
2025 жылғы баптауларды 2026 жылға автоматты түрде қолдануға болады деп есептеуге болмайды. Алдымен инвестициялық келісімшарттың немесе келісімнің сақталған талаптары ұйымға қолданыла ма, соны анықтау керек. ҚР СК-нің 837-бабы 2018 жылғы 1 қаңтарға дейін және 2018 жылғы 1 қаңтардан бастап 2026 жылғы 1 қаңтарға дейінгі кезеңде жасалған инвестициялық келісімшарттардың талаптарын ажыратады. ҚР СК-нің 838-бабы 2026 жылғы 1 қаңтарға дейін жасалған инвестициялар туралы келісімдерді бөлек реттейді.
ҚР СК-нің 833-бабының өтпелі қағидасы 2026 жылғы 1 қаңтарға дейін берілген ҚҚС асып кетуін қайтару туралы өтініштер мен талаптарға қатысты. Ол оларды бұрынғы Салық кодексінің тәртібі мен мерзімдері бойынша қарауды көздейді және КТС мөлшерлемесін белгілемейді (ҚР СК-нің 833-бабы).
Жиі қойылатын сұрақтар
Қазақстанда 2026 жылы қандай КТС мөлшерлемесі қолданылады? — ҚР СК-нің 317, 833, 837 және 838-баптарында КТС-тің жалпы мөлшерлемесі жоқ. Олардың негізінде бірыңғай пайызды дәлелді түрде атауға болмайды: қолданылатын мөлшерлеме салық төлеушінің тиісті санаты үшін КТС-ті реттейтін ҚР СК нормасы бойынша анықталады.
2025 жылғы КТС мөлшерлемесін 2026 жылы қолдануға бола ма? — Оны автоматты түрде қолдануға болмайды. Инвестициялық келісімшарты немесе келісімі бар ұйым үшін құжаттың қолданылу мерзімі аяқталғанға дейін көзделген талаптардың сақталуын ескеру қажет (ҚР СК-нің 837, 838-баптары).
КТС бухгалтерлік пайдадан есептеле ме? — Жұмыс есебі үшін қалыптастырылған салық салу базасы пайдаланылады. Сондықтан бухгалтерлік есеп көрсеткіштерін кірістер мен шегерімдерді танудың қолданылатын қағидаларымен салыстыру қажет.
Жер қойнауын пайдаланушының кадрларды оқытуға және әлеуметтік салаға жұмсаған шығыстарын қалай есепке алу керек? — Арнайы нормада көрсетілген іс жүзінде шеккен шығыстар жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшартта белгіленген сомалар шегінде шегерімдерге жатқызылады. Коммерциялық табудан кейін өндіру басталғанға дейінгі шығыстарды шегерімдерге жатқызудың жеке тәртібі көзделген (ҚР СК-нің 317-бабы).
КТС автоматты түрде есептелген кезде нені тексеру керек? — Салық кезеңін, ұйымның мәртебесін, салық салу базасын, қолданылған мөлшерлемені, арнайы келісімшарт талаптарын, қорытынды соманы және декларация көрсеткіштерін салыстыру қажет.
КТС мөлшерлемесі барлық ұйымдар үшін бірдей ме? — ҚР СК-нің 317, 833, 837 және 838-баптарының негізінде мұндай қорытынды жасауға болмайды. Бұл нормалар барлық ұйымдар үшін бірыңғай мөлшерлемені белгілемейді, арнайы шегерімдер мен өтпелі талаптарды реттейді.
Дереккөздер
- Қазақстан Республикасының Салық кодексі, 317-бап — жер қойнауын пайдаланушының қазақстандық кадрларды оқытуға және өңірлердің әлеуметтік саласын дамытуға жұмсаған шығыстары бойынша шегерім.
- Қазақстан Республикасының Салық кодексі, 833-бап — 2026 жылғы 1 қаңтарға дейін берілген ҚҚС асып кетуін қайтару туралы өтініштер мен талаптарды қараудың өтпелі тәртібі.
- Қазақстан Республикасының Салық кодексі, 837-бап — 2026 жылғы 1 қаңтарға дейін жасалған инвестициялық келісімшарттар мен инвестициялық міндеттемелер туралы келісімдердің талаптарын сақтау.
- Қазақстан Республикасының Салық кодексі, 838-бап — 2026 жылғы 1 қаңтарға дейін жасалған инвестициялар туралы келісімдердің талаптарын сақтау.