2026 жылы 1С-тегі бухгалтерлік жазба тиісті шаруашылық операциясына арналған құжатты өткізу арқылы жасалады: бухгалтер жазбаның дебетін, кредитін, сомасын, күнін және талдамасын тексереді. Бухгалтерлік жазбаларды техникалық жасау және түзету тәртібі орнатылған конфигурацияның функционалдық мүмкіндіктерімен және есепке алу баптауларымен айқындалады; ҚР СК-нің 833, 837–839-баптары 1С-тегі бухгалтерлік жазбалармен жұмысты емес, жекелеген өтпелі ережелерді және инвестициялық келісімшарттар мен келісімдер бойынша талаптардың сақталуын реттейді (ҚР СК-нің 833, 837, 838, 839-баптары).
1С 8.3-те бухгалтерлік жазба қалай қалыптастырылады
Үлгілік конфигурацияда бухгалтер әдетте жұмысын дебет пен кредит бойынша қолмен жазба жасаудан емес, шаруашылық операциясының құжатынан бастайды. Бұл түсім, өткізу, банк немесе касса операциясы, есептеу, есептен шығару не пайдаланылатын конфигурацияда көзделген өзге құжат болуы мүмкін.
Толтырылғаннан кейін құжат өткізіледі. Егер таңдалған құжат үшін бухгалтерлік есепте көрсету көзделсе, 1С тіркелімдер бойынша қозғалыстарды, соның ішінде бухгалтерлік жазбаларды қалыптастырады. Қозғалыстардың құрамы операция түріне, есепке алу баптауларына, толтырылған деректемелерге және конфигурация нұсқасына байланысты.
Жұмыстың практикалық тәртібі:
- Операцияның экономикалық мазмұнына сәйкес келетін құжатты таңдаңыз.
- Ұйымды және операция күнін көрсетіңіз.
- Контрагентті, шартты, номенклатураны, ақша қозғалысының бабын және басқа да қолжетімді деректемелерді толтырыңыз.
- Егер оларды өзгерту қолжетімді болса, есепке алу шоттары мен талдаманы тексеріңіз.
- Құжатты өткізіңіз.
- Қалыптастырылған қозғалыстарды ашып, оларды бастапқы құжаттармен салыстырыңыз.
Құжатты өткізу бухгалтерлік тексеруді алмастырмайды. Егер пайдаланушы құжаттың сәйкес келмейтін түрін таңдаса, күнді, шотты немесе талдаманы қате көрсетсе, техникалық тұрғыдан сәтті өткізілген операция есепте дұрыс көрсетілмеуі мүмкін.
Командалардың атаулары мен интерфейс элементтерінің орналасуы конфигурациялар мен релиздерге қарай әртүрлі болуы мүмкін. 2026 жылы релиздердің өзекті желілері — «Қазақстанға арналған бухгалтерия» 3.0.74.x және «Қазақстанға арналған жалақы және персоналды басқару» 3.1.37.x. Құжатқа өту жолын орнатылған релизді ескере отырып, тікелей пайдаланылатын ақпараттық базадан анықтау керек.
1С 8.3 Бухгалтериядағы бухгалтерлік жазбалар: оларды қалай тексеруге болады
Тексеруді құжаттың өзінен бастаған ыңғайлы. Оның қозғалыстарын ашып, әрбір жазба шаруашылық өмірдің қандай фактісін көрсететінін анықтау керек. Жазбаны тек шоттар жұбы бойынша бағалау жеткіліксіз: сома, валюта, сан және көзделген талдамалық бөліністер елеулі мәнге ие.
Кезеңді жабу алдында мыналарды тексерген жөн:
- күн операция жататын кезеңге сәйкес келе ме;
- сома бастапқы құжаттағы сомамен сәйкес келе ме;
- ұйым мен бөлімше дұрыс таңдалған ба;
- контрагент пен шарт толтырылған ба;
- қайталанатын құжаттар жоқ па;
- есеп айырысулар мен төлем дұрыс көрсетілген бе;
- міндетті талдама толтырылмай қалмаған ба;
- операция қабылданған есеп саясатына сәйкес келе ме.
Егер бухгалтерлік жазба күтпеген түрде көрінсе, алдымен негіз құжатты, таңдалған операция түрін және көрсету баптауларын зерделеу керек. Алшақтыққа құжатты өткізгенге дейін белгіленген деректеме, мысалы, операция түрі, есепке алу шоты немесе есепке алу объектісінің карточкасы себеп болуы мүмкін.
Алшақтықтарды іздеу үшін құжаттардың қозғалыстарын нақты конфигурацияда қолжетімді стандартты бухгалтерлік есептердегі айналымдармен және қалдықтармен салыстыруға болады. Тексеруді жалпы сомадан құжаттарға, содан кейін жекелеген бухгалтерлік жазбалар мен талдамаға қарай жүргізген ыңғайлы.
Қолмен жасалатын бухгалтерлік жазбалар және қателерді түзету
Қажетті фактіні көзделген құжатпен дұрыс көрсету мүмкін болмаған кезде қолмен жасалатын операцияны қолданған орынды. Қалған жағдайларда қолмен жасалған жазба бастапқы құжат, есеп айырысулар мен есептер арасындағы байланыстың айқындығын төмендетіп, сондай-ақ құжаттар қайта өткізілгеннен немесе база жаңартылғаннан кейін жазбаны талдауды қиындатуы мүмкін.
Қате анықталған кезде алдымен оның себебі белгіленеді:
- қате деректемелер өздері көрсетілген құжатта түзетіледі;
- сәйкес келмейтін операция түрі операцияны тиісті құжат арқылы рәсімдеумен ауыстырылады;
- қате талдама алғаш белгіленген жерінде түзетіледі;
- жабық кезеңдегі операцияны түзету жасалып қойған бухгалтерлік және салық есептілігі ескеріле отырып орындалады.
Түзету алдында растаушы құжаттармен байланысты сақтау және өзгерістің өзара байланысты операцияларға ықпалын бағалау қажет. Қажетті қалдықты алу үшін ғана дебетті немесе кредитті өзгертуге болмайды: мұндай түзету алшақтықты жасыруы, бірақ операцияның экономикалық мазмұнын бұрмалауы мүмкін.
Егер бағдарламаның жұмысы релизге, пайдаланушы құқықтарына, деректер алмасуға немесе техникалық баптауға байланысты болса, бухгалтер құжатты, күнді, әрекеттер реттілігін және хабарлама мәтінін тіркеп алуы керек. Қатені талдау кезінде конфигурация атауы мен орнатылған релиздің толық нөмірін де көрсеткен пайдалы: бұл нәтижені нақты нұсқаның функционалдық мүмкіндіктерімен салыстыруға мүмкіндік береді.
ҚР-дағы қайырымдылық бойынша 1С-тегі бухгалтерлік жазбалар
Қайырымдылық операциясы бойынша алдымен оның экономикалық мазмұны анықталады: ақша, тауарлар, материалдар, жұмыстар немесе көрсетілетін қызметтер беріле ме; алушы кім; талаптар мен беру қандай құжаттармен рәсімделген. Осыдан кейін тиісті 1С құжаты және операцияны есепте көрсету тәсілі таңдалады.
Операцияны өткізгенге дейін бухгалтер мыналарды дайындап, тексеруі керек:
- көмек көрсету туралы шешім немесе өзге ішкі құжат;
- беру талаптарын ашып көрсететін шарт не басқа құжат;
- банк, касса немесе беру құжаты;
- алушы туралы мәліметтер;
- берілетін мүліктің құны мен құрамы;
- таңдалған бухгалтерлік және салықтық көрсету негіздері.
Кез келген қайырымдылық операциясына арналған әмбебап шоттар жұбы жоқ: жазба беру нысанасына, тараптардың мәртебесіне, бастапқы құжаттар мен есеп саясатына қарай айқындалады. Өтеусіз беру 1С базасында құжаттың атауына немесе төлем мақсатына ғана емес, операцияның мазмұны мен рәсімделген құжаттарға сүйене отырып көрсетіледі.
Өткізгеннен кейін ақшаның немесе мүліктің есептен шығарылуын, алушымен есеп айырысуларды, операция сомасын және көзделген талдамалық белгілерді тексеру керек. Салықтық көрсету берілетін объектінің нақты түріне, қатысушылардың мәртебесіне және операция жасалған күнгі мән-жайларға қолданылатын ҚР СК ережелері бойынша айқындалады.
Жиі қойылатын сұрақтар
1С 8.3-те құжаттың бухгалтерлік жазбаларын қайдан көруге болады? — Өткізілген құжатты ашып, оның қозғалыстарын көру командасын таңдаңыз. Команданың атауы мен орналасуы конфигурацияға және орнатылған релизге байланысты.
Бухгалтерлік жазбаны қолмен өзгертуге бола ма? — Мұндай мүмкіндік конфигурацияға және пайдаланушы құқықтарына байланысты. Алдымен негіз құжатты түзету керек: бұл операцияның бастапқы деректермен, есеп айырысулармен және есептермен байланысын сақтайды.
Неліктен құжат өткізілді, бірақ қажетті бухгалтерлік жазба жоқ? — Операция түрін, күнді, деректемелердің толтырылуын, есепке алу шоттарын, көрсету баптауларын және осы құжатта көзделген қозғалыстарды тексеріңіз. Техникалық талдау үшін құжат үлгісін және егер пайда болса, бағдарлама хабарламасының мәтінін сақтаңыз.
Қазақстанда қайырымдылық үшін қандай бухгалтерлік жазбаларды қолдану керек? — Барлық жағдайға ортақ бірыңғай жазба жоқ. Есепке алу тәртібі ақшаның, мүліктің, жұмыстардың немесе көрсетілетін қызметтердің берілуіне, сондай-ақ құжаттардың мазмұнына, тараптардың мәртебесіне және есеп саясатына байланысты.
1С жаңартылғаннан кейін бухгалтерлік жазбаларды қайта тексеру керек пе? — Егер жаңарту пайдаланылатын құжаттарға, есептеу алгоритмдеріне немесе есепке алу баптауларына әсер етсе, елеулі және үлгілік емес операцияларды бақылау мысалында тексерген орынды.