Кедендік баждар мен салықтарды төлеу жөніндегі міндеттің орындалуын қамтамасыз ету ЕАЭО Кеден кодексінің 62-бабында және онда көрсетілген басқа да нормаларда көзделген жағдайларда ұсынылады. Қазақстанда 2024 жылғы қарашадан бастап тауарларды кедендік рәсімдермен орналастыру үшін және тізілімдік қызмет шеңберінде заңды тұлғалар үшін қамтамасыз етуді тіркеу туралы өтінішті «Кеден» цифрлық жүйесінің арнайы модулі арқылы беруге болады; ақпарат 2026 жылы жұмыс істеу үшін өзекті.
Қамтамасыз ету қашан талап етіледі
Қамтамасыз ету кез келген сыртқы сауда операциясы кезінде емес, кеден заңнамасында тікелей белгіленген жағдайларда қажет. ЕАЭО Кеден кодексінің 62-бабында, атап айтқанда, Кодекстің 58, 120–122, 143, 177 және 304-баптарына сілтеме жасалады. Қосымша жағдайлар ЕАЭО-ға мүше мемлекеттердің заңнамасында көзделуі мүмкін.
Қамтамасыз етудің мәні — кедендік баждар мен салықтарды өндіріп алуға негіз болатын мән-жайлар туындаған жағдайда, кеден органының міндетті орындаудың заңнамада көзделген тетігіне ие болуы. Сондықтан өтініш берер алдында компания үшін мыналарды анықтау маңызды:
- қандай кедендік операция жүргізілетінін;
- сол операция бойынша қамтамасыз етуді ұсыну міндеті туындайтынын не туындамайтынын;
- қамтамасыз етуді ұсынатын тұлға ретінде кім әрекет етуге құқылы екенін;
- қай кеден органына жүгіну қажет екенін;
- біржолғы немесе бас қамтамасыз ету талап етілетінін.
Егер заңнама қамтамасыз етуді ұсынбауға жол берсе, мұндай ерекшелікті қолдану шарттарын бөлек тексеру керек. Тек тауардың түріне немесе ресімдеудің үйреншікті схемасына сүйеніп қорытынды жасау тәуекелді: нақты рәсім мен қолданылатын нормалар маңызды.
Қамтамасыз етуді кім ұсына алады
Жалпы қағида бойынша қамтамасыз етуді кедендік баждар мен салықтарды төлеуші не Кодексте көзделген жағдайларда басқа тұлға ұсынады.
Кедендік транзит кезінде төлеушінің міндетін орындауды экспедитор немесе тиісті тауарларды иеленуге, пайдалануға не оларға билік етуге құқылы өзге тұлға қамтамасыз ете алады. Мұндай тұлғаның қатысу мүмкіндігін тауар құжаттары мен тасымалдау шарттары бойынша бағалау қажет.
Егер ЕАЭО Кеден кодексінің 405-бабына сәйкес кеден өкілі төлеушімен бірге ортақ міндет атқаратын болса, ол да қамтамасыз етуді ұсынуға құқылы. Егер кейіннен баждар мен салықтар төленуге тиіс мән-жайлар туындаса, өкіл өзі өкілдік ететін тұлғамен бірге міндетті ортақ тәртіппен орындайды.
Әдетте қамтамасыз ету тауарларды шығаруды жүзеге асыратын кеден органына беріледі. Кодексте көзделген жағдайларда, соның ішінде бас қамтамасыз етуді пайдалану кезінде ерекшеліктер қолданылуы мүмкін.
Бас қамтамасыз етумен және «Кеден» жүйесімен қалай жұмыс істеу керек
Егер бір тұлға белгілі бір кезең ішінде бірнеше кедендік операция жасаса, ол бас қамтамасыз етуді пайдалана алады. Мұндай нұсқа осы операциялардың жиынтығы бойынша туындайтын міндеттердің орындалуын қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
ЕАЭО Кеден кодексінің 64-бабына сәйкес барлық операциялар қамтамасыз ету ұсынылған кеден органы орналасқан мемлекеттің аумағында жасалған кезде бас қамтамасыз ету қолданылуы мүмкін. Ол сондай-ақ ЕАЭО-ға мүше бірнеше мемлекеттің аумақтары арқылы транзиттік тасымалдау үшін көзделген.
Егер қамтамасыз етілген баждар мен салықтарды оның есебінен Кодекске сәйкес кез келген уәкілетті кеден органы өндіріп ала алатын болса, кеден органы бас қамтамасыз етуді қабылдайды. Бір мемлекеттің ішінде қолдану тәртібі оның ұлттық заңнамасында белгіленеді, ал бірнеше мемлекет арқылы транзит кезінде Кодекстің арнайы қағидалары қолданылады.
«Кеден» цифрлық жүйесінде қамтамасыз етуді тіркеу үшін «КТжС бойынша міндеттің орындалуын қамтамасыз етуді тіркеу» модулі жұмыс істейді. Өтінішті жолдамас бұрын заңды тұлғаға мыналарды орындаған жөн:
- Операцияны және қамтамасыз етудің құқықтық негізін анықтау.
- Өтініш берушінің өкілеттіктерін және төлеуші туралы мәліметтерді тексеру.
- Қолданылатын қағидаларды ескере отырып, қамтамасыз етудің қолайлы түрін таңдау.
- Өтініштегі мәліметтерді кедендік және тауарға ілеспе құжаттармен салыстырып тексеру.
- Өтініштің берілгенін растайтын құжатты сақтау және жүйеде тіркеу нәтижесін бақылау.
Құжаттардың нақты құрамын, қолжетімді қамтамасыз ету тәсілдерін және іс-қимыл тәртібін операцияға және цифрлық жүйенің өзекті нұсқасына қарай тексеру керек.
Жиі қойылатын сұрақтар
Тауарды әрбір әкелу кезінде қамтамасыз ету талап етіле ме? — Жоқ. Ол ЕАЭО Кеден кодексінде және ЕАЭО-ға мүше мемлекеттің қолданылатын заңнамасында белгіленген жағдайларда ұсынылады.
Қамтамасыз етуді төлеушінің өзі емес, басқа тұлға ұсына ала ма? — Иә, Кодексте көзделген жағдайларда мұны өзге тұлға жасай алады. Транзит үшін экспедитор және тауарларды иеленуге, пайдалануға немесе оларға билік етуге құқығы бар тұлға бөлек аталған.
Бас қамтамасыз ету қашан қолайлы? — Егер бір тұлға белгілі бір кезеңде бірнеше кедендік операция жасаса және ЕАЭО Кеден кодексінің 64-бабындағы шарттар сақталса, оны қарастыруға болады.
Қамтамасыз ету қайда ұсынылады? — Жалпы қағида бойынша оны тауарларды шығаруды жүзеге асыратын кеден органы қабылдайды. Жекелеген жағдайлар мен бас қамтамасыз ету үшін ерекшеліктер қолданылады.
Қамтамасыз етуді «Кеден» жүйесі арқылы тіркеуге бола ма? — Иә. МКК деректері бойынша тиісті модуль 2024 жылғы қарашадан бері жұмыс істейді және қамтамасыз етуді тіркеу туралы өтініш беруді көздейді.
Дереккөздер
- 62-бап. Кедендік баждарды, салықтарды төлеу жөніндегі міндеттің орындалуын қамтамасыз етудің жалпы шарттары
- 64-бап. Кедендік баждарды, салықтарды төлеу жөніндегі міндеттің орындалуын бас қамтамасыз ету
- Кедендік баждарды, салықтарды төлеу жөніндегі міндеттің орындалуын бас қамтамасыз етуді қолдану қағидалары