Қысқаша жауап
Жерасты суы тұтынушыларға өткізілмегендіктен ғана оның ысырабын пайдалы қазбаларды өндіру салығының есебінен автоматты түрде алып тастауға болмайды. Салық кодексінде тиісті есепті кезеңге сумен жабдықтау тарифінде бекітілген нормаланатын ысырап шегінен асатын ауызсу-шаруашылық мақсатындағы жерасты суының нақты ысырабы бөлек көрсетілген. Бұл қағида Қазақстан Республикасының табиғи монополиялар туралы заңнамасымен реттелетін қызметке қатысты.
Демек, салық міндеттемесін айқындау үшін ысырапты нормативтік және нормативтен тыс ысырапқа бөліп, сондай-ақ өндірілген судың мақсаты мен жер қойнауын пайдаланушының мәртебесін анықтау қажет. Қорытынды суды өндірудің немесе босатудың жалпы көрсеткіші бойынша ғана емес, құжаттармен расталған көлемдер бойынша жасалады.
Қандай көлемдерді бөлек есепке алу қажет
Жерасты суына ПҚӨС мөлшерлемелері тиісті қаржы жылының 1 қаңтарында қолданыста болатын АЕК негізінде өндірілген судың бір текше метрі үшін белгіленеді. Бұл ретте Кодексте жерасты суының пайдаланылуына және жер қойнауын пайдаланушының қызметіне қарай бірнеше санаты бөлінген.
Реттеліп көрсетілетін сумен жабдықтау саласында жұмыс істейтін ұйымдар үшін мыналарды бөлек есепке алу аса маңызды:
- өндірілген жерасты суының жалпы көлемін;
- реттеліп көрсетілетін қызмет шеңберінде берілген немесе пайдаланылған су көлемін;
- нақты технологиялық және өзге де ысырапты;
- тиісті есепті кезеңге арналған тарифте бекітілген нормаланатын ысырап шегін;
- нақты ысыраптың бекітілген шектен асу мөлшерін.
Ауызсу-шаруашылық мақсатындағы судың нақты ысырабының тарифтік нормативтен асуы мөлшерлемелер кестесінде дербес санат ретінде көрсетілген. Сондықтан ысырап болған көлемнің өткізілмеуі өздігінен ол бойынша ПҚӨС салынбайтынын білдірмейді.
Салық салынатын көлемді қалай анықтау керек
Алдымен ұйымның табиғи монополия субъектілеріне жататынын және өндірілген судың реттеліп көрсетілетін қызметте пайдаланылатынын тексеру қажет. Содан кейін есепті кезеңдегі нақты ысырап нақ осы кезеңге арналған сумен жабдықтау тарифінде бекітілген шекпен салыстырылады.
Практикалық есептеуді мынадай тәртіппен ұйымдастырған жөн:
- Есепке алу аспаптары мен бастапқы құжаттардың деректері бойынша өндіру көлемін тіркеу.
- Ұйымда қабылданған есепке алу әдістемесі бойынша нақты ысырапты анықтау.
- Нормаланатын ысыраптың қолданыстағы тарифтік шегін растау.
- Нақты ысыраптың бекітілген шектен асуын есептеу.
- ПҚӨС мөлшерлемесінің тиісті санатын қолдану үшін алынған көлемді салық тіркелімінде бөлек көрсету.
Егер нақты ысырап бекітілген тарифтік шектен аспаса, оны қосымша талдаусыз нормативтен тыс ысырап санатына жатқызуға болмайды. Сонымен бірге өндірілген бүкіл көлемді есепке алу тәртібін судың мақсаты мен Салық кодексінің қолданылатын басқа да ережелерін ескере отырып бағалау қажет.
Бухгалтер қандай құжаттарды дайындауы керек
Есеп техникалық және салықтық есепке алу деректерін өзара байланыстыруға мүмкіндік беруі керек. Ол үшін есепке алу аспаптарының көрсеткіштері, суды өндіру және босату актілері немесе ведомостары, нақты ысыраптың есебі, бекітілген тариф және онда көзделген норматив туралы құжат, сондай-ақ ПҚӨС бойынша салық тіркелімі қажет болады.
Есепті кезеңдердің сәйкес келуіне ерекше назар аударған жөн. Ағымдағы нақты ысырапты басқа кезеңге қатысты нормативпен салыстыруға болмайды. Егер тариф немесе нормаланатын ысырап шегі өзгерсе, есеп тиісті кезеңде қолданыста болған құжаттар бойынша жүргізілуі керек.
Бұрын ұсынылған есептіліктен қате анықталған кезде оның салық салу объектісіне және салық сомасына әсер еткен-етпегенін анықтау қажет. Салық кодексінде бұрын ұсынылған мәліметтерге өзгерістер немесе толықтырулар енгізу үшін қосымша салық есептілігі көзделген.
Жиі қойылатын сұрақтар
Жерасты суы ысырабының бүкіл көлеміне ПҚӨС есептеу керек пе? — Ысыраптың жалпы көлемі бойынша ғана біржақты қорытынды жасауға болмайды. Реттеліп көрсетілетін сумен жабдықтау үшін кемінде бекітілген норматив шегіндегі ысырап пен одан асатын ысырапты бөлу қажет.
Ауызсу-шаруашылық мақсатындағы судың нормативтен тыс ысырабына салық салына ма? — Салық кодексінде тарифте бекітілген шектен асатын нақты ысырап ПҚӨС мөлшерлемелерінің жеке санатына жатқызылған. Салықты есептеу кезінде мұндай көлемді бөлек есепке алу қажет.
Ысырап болған суды өткізілмеген деп есептеп, есепке қоспауға бола ма? — Өткізудің болмау фактісінің өзі жеткілікті негіз болып табылмайды. ПҚӨС үшін өндірілген көлем, судың мақсаты және ысырапқа қатысты арнайы қағидалар маңызды.
Нормативтік ысырапты немен растауға болады? — Сумен жабдықтауға бекітілген тариф туралы құжатпен және онда көрсетілген тиісті есепті кезеңге арналған нормаланатын ысырап шегімен.
Егер бұрын ысыраптың бөлек есебі жүргізілмесе, не істеу керек? — Есепті бастапқы және техникалық деректер бойынша қалпына келтіріп, оны тарифтік нормативпен салыстыру және салық есептілігін түзету қажеттігін тексеру керек.