Қазақстан Республикасы ратификациялаған халықаралық шарттар Салық кодексінен басым болады — бұл ҚР СК 22-бабының 5-тармағында тікелей белгіленген. 2026 жылы шетелде табысы, мүлкі немесе жұмысы бар азамат үшін алдымен нақты елмен жасалған конвенцияның бар-жоғын және мәтінін тексеріп, содан кейін оның ережелерін Қазақстанның қолданылатын нормаларымен салыстыру маңызды.
Салық конвенциялары не үшін қажет
Бір мезгілде екі мемлекетке қатысты табыс олардың ішкі салық қағидаларына жатуы мүмкін. Халықаралық салық конвенциясы нақты табысқа қай мемлекеттің салық салуға құқылы екенін және қосарланған салық салудың қалай жойылуға тиіс екенін анықтауға көмектеседі.
Бұл ретте «конвенция» сөзі салықтан автоматты түрде босатуды білдірмейді. Нәтиже табыс түріне, адамның салық мәртебесіне, төлем жасалатын көз елге және нақты халықаралық шарттың талаптарына байланысты. Сондықтан бір ел бойынша жасалған қорытындыны басқа елмен қатынастарға қолдануға болмайды.
Қазақстан ратификациялаған шартты тексеру қажет. ҚР СК 22-бабына сәйкес халықаралық шарттардың ел аумағында қолданылу тәртібі мен талаптары Қазақстан Республикасының заңнамасымен айқындалады.
Бұл кімдерге қатысты болуы мүмкін
Мынадай азамат халықаралық шарттың ережелерін зерделегені жөн:
- шетелдік компанияда жұмыс істейтін немесе оған қызмет көрсететін;
- шетелдік тапсырыс берушіден табыс алатын;
- шетелде жылжымайтын мүлікке немесе басқа мүлікке иелік ететін;
- басқа елден дивидендтер, сыйақылар немесе өзге де төлемдер алатын;
- Қазақстаннан тыс жерде уақытша немесе тұрақты тұратын;
- Қазақстанда табыс алған, бірақ бір мезгілде басқа мемлекетпен байланысты салық міндеттемелері бар.
Азаматтықтың өзі салық міндеттемесінің қай жерде туындайтыны туралы сұраққа әрдайым толық жауап бермейді. Іс жүзінде қорытынды жасау үшін әдетте адамның тиісті кезеңдегі салық мәртебесін, табыстың көзі мен түрін, сондай-ақ қолданыстағы конвенцияның мазмұнын анықтау қажет.
Салықты есептегенге дейін нені тексеру керек
Алдымен шетелдік табыс бойынша құжаттарды жинаңыз: шарттар, банк үзінді көшірмелері, есеп айырысу парақтары, төлеушінің хабарламалары және шетелде ұсталған немесе төленген салықты растайтын құжаттар. Құжаттарда табыс сомасы, валютасы, алынған күні және оның көзі болып табылатын мемлекет анық көрсетілуге тиіс.
Содан кейін мыналарды ретімен тексеріңіз:
- Қазақстанның қажетті елмен қолданыстағы конвенциясы бар ма.
- Шарт қай салық кезеңіне қолданылады.
- Онда дәл сіздің табыс түріңіз қалай реттелген.
- Конвенция ережелерін қолдану құқығы қалай расталады.
- Табыс пен оған байланысты міндеттемелерді Қазақстанның салық есептілігінде көрсету қажет пе.
ҚР СК 114-бабы бойынша салық есептілігінде салық төлеуші, салық салу объектілері, табыстар, мүлік және есептелген міндеттемелер туралы мәліметтер қамтылады. Сондықтан халықаралық шарттың болуының өзін операцияны көрсетпеуге берілген рұқсат деп қабылдауға болмайды: есептілікті ұсыну тәртібін бөлек тексеру қажет.
Егер шетелдік салық ұсталып қойған болса, оның сомасы мен негізін растайтын ресми құжатты сақтаңыз. Міндеттемені азайтуды тек банк үзінді көшірмесі немесе шетелдік төлеушінің ауызша хабарламасы негізінде есептемеңіз: растайтын құжаттардың жарамды жиынтығы қолданылатын конвенция мен заңнамаға сәйкес айқындалуға тиіс.
Қате жіберу тәуекелін қалай азайтуға болады
Шарттың атауымен немесе қысқаша мазмұнымен шектелмеңіз. Анықтамаларды, жекелеген табыс түрлері бойынша қағидаларды және салықтық жеңілдіктерді қолдану тәртібін қоса алғанда, өзекті ресми мәтінді зерделеңіз.
Егер жыл ішінде тұратын ел, жұмыс беруші, төлем көзі немесе қызмет сипаты өзгерсе, жағдайды ерекше мұқият тексеріңіз. Бірнеше шетелдік табыс бір контрагенттен алынған күннің өзінде әртүрлі ережелермен реттелуі мүмкін.
Есептілікті тапсырғанға дейін мынадай кесте жасаған пайдалы: ел, төлеуші, табыс түрі, төлем күні мен сомасы, ұсталған салық, растайтын құжат және конвенцияның қолданылатын ережесі. Егер шартты қолдану мәртебесі немесе тәртібі бірмәнді болмаса, міндеттемені есептегенге дейін салық маманынан немесе құзыретті мемлекеттік органнан түсіндірме сұратқан қауіпсіз.
Жиі қойылатын сұрақтар
Конвенция шетелдік табысты салықтан толық босата ма? — Міндетті түрде емес. Ол мемлекеттердің салық салу құқықтарын бөледі және қосарланған салық салуды жоюдың белгілі бір тәсілін көздеуі мүмкін. Қорытынды тек нақты шарттың мәтіні мен алушының мән-жайлары негізінде жасалады.
Конвенцияны қолдану үшін Қазақстан азаматы болу жеткілікті ме? — Азаматтықтың өзі жеткіліксіз болуы мүмкін. Салық мәртебесін, табыс түрін және тиісті халықаралық шарттың талаптарын тексеру қажет.
Шетелде салық төленгенін растайтын құжатты сақтау қажет пе? — Иә, мұндай құжат салықтың іс жүзінде ұсталғанын немесе төленгенін негіздеу үшін маңызды. Оның нысанына қойылатын талаптарды қолданылатын қағидалармен салыстырып тексеру қажет.
Бір конвенцияны әртүрлі елдерден алынған табыстарға қолдануға бола ма? — Жоқ. Әрбір ел бойынша онымен жасалған шарттың бар-жоғын, қолданылуын және ережелерін бөлек тексеру қажет.