2026 жылы 220.05 қосымшасы ауыстырылатын залалдарды есепке алуға, ал 220.09 қосымшасы ҚҚС төлеушілері болып табылмайтын тұлғалардан сатып алынған тауарлар, жұмыстар мен көрсетілетін қызметтер туралы мәліметтерге арналған; көрсеткіштер нысанды жасау қағидаларына және салықтық есепке алу деректеріне сәйкес толтырылады, оны жеке кәсіпкерлердің жүргізу ерекшеліктері ҚР СК 220-бабында белгіленген.
Салық есептілігінің 220 нысаны: бухгалтер нені тексеруі керек
Толтыру алдында бухгалтерге салық төлеушінің нақты операцияларын ескере отырып, 220 нысанының нақты қай қосымшасы қажет екенін анықтау маңызды. Барлық қосымшаға бірдей тәсілді қолдануға болмайды: олардың әрқайсысы мәліметтердің жеке жиынтығына арналған және тиісті қағидалар бойынша толтырылады.
Қағидаларда мақсаты бойынша екі түрлі қосымша көзделген:
- 220.05 нысаны залалдарды есепке алу жөніндегі ақпаратты көрсету үшін қолданылады;
- 220.09 нысанын ҚҚС төлеушілері болып табылмайтын тұлғалар толтырады және онда сатып алынған тауарлар, жұмыстар мен көрсетілетін қызметтер туралы мәліметтер қамтылады.
Қосымшаларда салық төлеушінің сәйкестендіру деректері мен салық кезеңі көрсетіледі. Егер салық міндеттемесін сенімгерлік басқарушы орындаса, тиісті сәйкестендіру нөмірі осыған арналған жолда көрсетіледі.
Есептілікті дайындағанға дейін салық мәртебесін, қолданылатын салық салу режимін, салық тіркелімдерін және бастапқы құжаттарды салыстырып тексеру қажет. Жеке кәсіпкер үшін операцияларды, қорларды және оларға байланысты шығындарды салықтық есепке алу қағидаларын ескеру маңызды. Атап айтқанда, қорлардың өзіндік құны сатып алуға және қайта өңдеуге жұмсалған шығындарды, сондай-ақ қорларды ағымдағы күйіне дейін жеткізуге және олардың ағымдағы орналасқан жеріне дейін жеткізуге жұмсалған өзге де шығындарды қамтиды (ҚР СК 220-бабы).
220.09 нысанын жасау кезінде ерекше назар аудару қажет: онда шегерімге жатқызылатын шығыстар бойынша ғана емес, шығыстары шегерімге жатқызылмайтын сатып алулар бойынша да мәліметтер көрсетіледі. Сондықтан қосымша деректерін шегерімдерді есептеуге қатысатын сомалар бойынша ғана емес, қағидаларда көзделген операциялардың бүкіл ауқымы бойынша жинау қажет.
ҚҚС төлеушісі емес тұлға 220.09 нысанын қалай толтырады
220.09 нысаны қосылған құн салығын төлеушілер болып табылмайтын тұлғаларға арналған. Онда сатып алынған тауарлар, орындалған жұмыстар және көрсетілген қызметтер, оның ішінде шегерімге жатқызылмайтын шығыстар туралы мәліметтер көрсетіледі.
Әрбір позиция бойынша ретімен мыналар көрсетіледі:
- жолдың реттік нөмірі;
- контрагенттің БСН-ы немесе ЖСН-ы;
- бейрезидент-контрагенттің резиденттік елінің коды;
- бейрезиденттің резиденттік еліндегі салықтық тіркеу нөмірі;
- шығыс түрінің коды;
- сатып алынған тауарлардың, жұмыстардың немесе көрсетілетін қызметтердің құны;
- қызмет түрінің белгісі.
Шетелдік контрагенттің салықтық тіркеу нөмірі бейрезидент-контрагент туралы мәліметтерді толтырған кезде оның резиденттік елінің кодымен бірге көрсетіледі. Деректерді сәйкестендіру деректемелерін еркін қысқартпай, құжаттар мен есепке алу тіркелімдерінен көшіру қажет.
Шығыс түрлері үшін, оның ішінде қаржылық, жарнамалық, консультациялық, маркетингтік, дизайнерлік, инжинирингтік және өзге де көрсетілетін қызметтер үшін жеке кодтар көзделген. Код төлем мақсатының мәтіні бойынша ғана емес, сатып алынған тауарлардың, жұмыстардың немесе көрсетілетін қызметтердің мазмұны және растайтын құжаттар бойынша таңдалады.
Қызмет түрінің белгісі шығыстың қандай қызметпен байланысты екенін көрсетеді. Қағидаларда жалпыға бірдей белгіленген тәртіппен жүзеге асырылатын қызмет бойынша шығыстарды, арнаулы салық режимі қолданылатын қызмет бойынша шығыстарды, осындай қызмет түрлерінің арасында бөлінуге жататын шығыстарды және шегерімге жатқызылмайтын сомаларды бөлек көрсету көзделген.
220.09 нысанындағы мәліметтер декларацияға және оның қосымшаларына көшірілмейді. Сондықтан қосымша қағидаларда көзделген мәліметтерді жеке ашып көрсету ретінде толтырылады: тиісті мәндер декларацияның қорытынды жолдарына көшірілмейтініне қарамастан, оның жолдарын құжаттармен және есепке алу деректерімен салыстырып тексеру қажет.
220.05 нысаны: ауыстырылатын залалдарды есепке алу
220.05 қосымшасы залалдарды есепке алу жөніндегі ақпаратты көрсету үшін пайдаланылады. Көрсеткіштер бөлімінде бухгалтер жолдың реттік нөмірін, залал түрін, оның туындаған салық кезеңін және кейінгі салық кезеңіне ауыстырылатын залал сомасын көрсетеді.
Залал түрі қағидаларда көзделген жіктеуге сәйкес таңдалады. Қосымшаны толтырғанға дейін соманы салық тіркелімдерімен, залал туындаған кезеңнің құжаттарымен және бұрын ұсынылған салық есептілігімен салыстыру қажет. Әрбір көрсеткіштің қалыптасуын қадағалау мүмкін болуы үшін туындау кезеңі мен ауыстырылатын сома бөлек көрсетіледі.
Тексерудің практикалық тәртібі мынадай болуы мүмкін:
- Залал туындаған салық кезеңін белгілеу.
- Қосымша үшін көзделген жіктеу бойынша залал түрін анықтау.
- Кейінгі кезеңге ауыстырылатын залал сомасын тексеру.
- Көрсеткішті бұрын ұсынылған есептілікпен және салық тіркелімдерімен салыстыру.
- Залал түрі, оның туындау кезеңі және ауыстыру сомасы көрсетілген жеке жолды енгізу.
Егер бұрын ұсынылған есептілікке түзету енгізілсе, нысанды жасау кезінде енгізілген түзетулер ескерілген өзекті көрсеткіштер пайдаланылады. Бұл қосымша, жұмыс есебі және салық тіркелімдері арасындағы алшақтықтарды болдырмауға мүмкіндік береді.
220 нысанымен нені араластырмау керек
220, 328 нысандары мен мүлік салығы бойынша есептіліктің мақсаттары әртүрлі. Сондықтан 328 нысанына арналған мәліметтерді тек сол салық төлеушіге немесе есепті кезеңге қатысты болғаны үшін 220.05 немесе 220.09 қосымшасына енгізуге болмайды. Нысан нақты операцияға, салық міндеттемесіне және тиісті есептілікті жасау қағидаларына қарай таңдалады.
Мүлік салығы бойынша есептілік те 220 нысанын алмастырмайды. Көлік құралдары жөніндегі мәліметтер үшін салық есептілігі қағидаларында 700.01 қосымшасы көзделген, онда көлік құралының сәйкестендіру деректері және көлік құралдары салығын есептеуге қажетті көрсеткіштер көрсетіледі. Бұл мәліметтерді оларды толтыру қағидаларында көзделген негізсіз 220.05 немесе 220.09 қосымшаларына көшіруге болмайды.
Жеке кәсіпкер үшін салық есептілігінің жиынтығы тек кәсіпкер мәртебесімен анықталмайды. Қолданылатын салық салу режимі, нақты операциялар, тиісті салық салу объектісінің болуы және ҚҚС төлеушісі мәртебесі ескеріледі. Бұдан бөлек, есепке алу деректерін дайындау кезінде жеке кәсіпкер салықтық есепке алу ерекшеліктерін сақтауға тиіс: мысалы, шетел валютасындағы операциялар операция жасалған күнгі ресми бағам бойынша теңгеге қайта есептеледі, ал бағамдық айырма салық салу мақсатында есепке алынбайды (ҚР СК 220-бабы).
Егер жеке кәсіпкер тауар өндірумен айналысса немесе қорлардың орташа өлшенген құны әдісін қолданса, қорлардың түсуі мен шығып қалуы дербес әзірленген салық тіркелімдерінде есепке алынады. Орташа өлшенген құн әдісін таңдау салықтық есепке алу саясатында көрсетіледі (ҚР СК 220-бабы). Мұндай тіркелімдер салық есептілігінің қолданылатын нысандарын толтыру алдында есепке алу көрсеткіштерін салыстырып тексеру кезінде пайдаланылады.
2025 жыл үшін салық шегерімін мәлімдеуге байланысты нысанды да 220 нысанымен автоматты түрде бірдей деп санауға болмайды. Нақты шегерімді көрсету үшін тиісті есепті кезең мен салық міндеттемесіне көзделген нысан және қағидалар қолданылады. Іздеу сұрауының атауы тапсырылатын есептіліктің құрамын өздігінен анықтамайды.
Жиі қойылатын сұрақтар
220 салық нысаны дегеніміз не? — Бұл мақсаттары әртүрлі қосымшалары бар салық есептілігі. 220.05 нысаны залалдарды есепке алу жөніндегі ақпарат үшін, ал 220.09 нысаны ҚҚС төлеушілері болып табылмайтын тұлғалардан сатып алынған тауарлар, жұмыстар мен көрсетілетін қызметтер туралы мәліметтер үшін пайдаланылады.
220.09 нысанын кім толтырады? — Оны ҚҚС төлеушілері болып табылмайтын тұлғалар толтырады. Қосымшаға сатып алынған тауарлар, орындалған жұмыстар мен көрсетілген қызметтер, оның ішінде шегерімге жатқызылмайтын шығыстар туралы мәліметтер енгізіледі.
220.09 деректері декларацияға көшіріле ме? — Жоқ. Толтыру қағидаларында 220.09 нысанындағы мәліметтердің декларацияға және оның қосымшаларына көшірілмейтіні көзделген.
220.05 нысанында не көрсетіледі? — Онда залал түрі, оның туындаған салық кезеңі және кейінгі салық кезеңіне ауыстырылатын залал сомасы көрсетіледі.
220 нысанының орнына 328 нысанын немесе мүлік салығы бойынша нысанды тапсыруға бола ма? — Жоқ, бұл нысандардың мақсаттары әртүрлі және олар бірін-бірі алмастырмайды. Есептілікті таңдау үшін нақты салық міндеттемесін, операцияны, салық салу объектісін және салық төлеушінің мәртебесін анықтау қажет.
220 нысаны Салық кодексінің 220-бабымен сәйкес келе ме? — Жоқ. Нысанның нөмірі салық есептілігін білдіреді, ал ҚР СК 220-бабы жеке кәсіпкерлердің салықтық есепке алуды жүргізу ерекшеліктерін реттейді. Нысанды дайындау кезінде салықтық есепке алу деректері нақты қосымшаның мақсаты ескеріле отырып пайдаланылады.