2026 жылы КТС-ті заңды тұлғалар төлейді, ал салық салынатын кіріс жиынтық жылдық кірістен оның түзетулерін, шегерімдерді, шегерімдерді түзетуді, салық салынатын кірісті азайтуды және ауыстырылатын залалдарды ескере отырып айқындалады. Жалпыға бірдей белгіленген тәртіптегі ЖК өзінің салық салынатын кірісін ЖТС қағидалары бойынша есептейді, алайда есептеудің жекелеген элементтерін КТС қағидаларына ұқсас тәртіппен айқындайды (ҚР СК 393-бабы). Сондықтан 2026 жылы заңды тұлға мен дара кәсіпкердің салықтары салық төлеушінің мәртебесіне қарай ажыратылады.
Қазақстандағы КТС: 2026 жылы салықты кім төлейді
КТС заңды тұлғаларға салық салуға жатады. Бейрезидентке салық салу тәртібі кірістің түріне және оның Қазақстанда алыну мән-жайларына байланысты, сондықтан бейрезиденттің кірістерін әрбір төлем бойынша жеке жіктеу қажет.
Арнаулы салық режимінің немесе Кодексте көзделген азайтудың болуы кез келген ұйымның КТС-тен автоматты түрде босатылатынын білдірмейді. Есептеу үшін салық төлеушінің мәртебесі, қолданылатын режим, қызмет түрі және нақты кірістің сипаты маңызды. Бұл шарттарды ұйым «КТС-сіз» жұмыс істейді деген жалпы тұжырыммен алмастыруға болмайды.
ЖК үшін басқа тәртіп қолданылады. Жалпыға бірдей белгіленген тәртіптегі кәсіпкердің салық салынатын кірісі кірісті түзетуді, шегерімдерді және шегерімдерді түзетуді ескере отырып, салықтық кезеңдегі кірістен құралады. Содан кейін салық салынатын кірісті айқындау кезінде белгіленген азайту мен ауыстырылатын залалдар ескеріледі. Бұл элементтер КТС-тің тиісті қағидаларына ұқсас тәртіппен есептеледі (ҚР СК 393-бабы).
Осылайша, кәсіпкердің КТС қағидаларына ұқсас қағидаларды қолдануы ЖК-ні корпоративтік табыс салығын төлеушіге айналдырмайды. Кәсіпкер жеке тұлға болып қала береді және ЖК кірісінің салық салынатын сомасын ЖТС есебінің құрамында айқындайды (ҚР СК 411-бабы).
2026 жылғы КТС қандай: мөлшерлеме мен салық базасы
КТС есептеу кезінде алдымен нақты салық төлеушінің салық базасы айқындалып, содан кейін ғана оған көзделген мөлшерлеме қолданылады. Мөлшерлемені ұйымның мәртебесінен, қызмет түрінен және кірістің сипатынан бөлек таңдауға болмайды. Есептеуде ұйымның өз салық міндеттемесі мен басқа тұлғаға кіріс төлеу кезінде ұстап қалуға міндетті салығы да ажыратылады.
Кірісті айқындаудың жалпы реттілігі мынадай кезеңдерді қамтиды:
- Жиынтық жылдық кіріс. Ұйым тиісті салықтық кезеңге жататын кірістерді жинақтап, оларды салықтық есепке алу қағидалары бойынша жіктейді.
- Кірісті түзету. Кірістер айқындалғаннан кейін Кодексте көзделген түзетулер көрсетіледі. Түзетудің нақты негізі болуға және салық есептелетін кезеңге қатысты болуға тиіс.
- Шегерімдер. Шығыстар тиісті шығын түрі үшін белгіленген тәртіппен шегерімдерге жатқызылады. Есептеу үшін операцияның мазмұны, оның қызметпен байланысы және шығыс есепке алынған құжаттар маңызды.
- Шегерімдерді түзету. Егер есепке алынған шығыс үшін түзету көзделсе, ол шығыстың бастапқы жіктелуін алмастырмай, жеке көрсетіледі.
- Салық салынатын кіріс. Салық салынатын кіріс есептелгеннен кейін көзделген азайту мен ауыстырылатын залалдар ескеріледі. Мұндай реттілік жалпыға бірдей белгіленген тәртіптегі ЖК кірісін КТС қағидаларына ұқсас есептеу кезінде де тікелей қолданылады (ҚР СК 393-бабы).
- Төленуге тиіс салық. Салық сомасы база қалыптастырылып, қарастырылып отырған салық төлеуші мен кіріс түріне қатысты қағидалар қолданылғаннан кейін айқындалады.
ЖК үшін бұл реттілік жеке бекітілген. Алдымен кәсіпкердің салық салынатын кірісі есептеледі: кезеңдегі кіріс, оған кірісті түзету қосылады немесе одан шегеріледі, одан шегерімдер алынып, шегерімдерді түзету қосылады немесе шегеріледі. Содан кейін салық салынатын кірістен көзделген азайту мен ауыстырылатын залалдар шегеріледі (ҚР СК 393-бабы). Бұдан кейін ЖК кірісінің салық салынатын сомасын айқындау кезінде жеке тұлға үшін көзделген кірісті азайту мен салықтық шегерімдер қосымша ескеріледі (ҚР СК 411-бабы).
Нормаланатын шығыстар және КТС-ті 1С жүйесінде есепке алу
КТС есептеу кезіндегі қателер көбінесе бухгалтердің тану шарттары әртүрлі шығыстарды бірдей өңдеуіне байланысты болады. Кезең жабылғанға дейін шығыстарды түрлері бойынша бөлу, растаушы құжаттармен салыстыру және шегеру тәртібінде шектеулер немесе түзетулер көзделген сомаларды жеке тексеру қажет.
Есепке алу жүйесіндегі шығыстар талдауы шығыстың бухгалтерлік сомасын салықтық есепке алуда қабылданатын сомадан ажыратуға мүмкіндік беруге тиіс. Анықтамалықтардың, деректемелер мен есептердің атаулары қолданылатын конфигурацияға және оның релизіне байланысты. «Қазақстанға арналған бухгалтерия» үшін 2026 жылы 3.0.74.x релиздер желісі өзекті. Жаңартудан кейін салықтық есепке алу баптауларының сақталуын және ағымдағы кезең регистрлерінің толтырылуын тексеру қажет.
Бухгалтер не істеуі керек:
- шегеру шарттары әртүрлі шығындарды бір талдауда біріктірмей, шығыстарды салықтық тану тәртібі бойынша бөлу;
- кірістер, шегерімдер және олардың түзетулері көрсетілген құжаттарды тексеру;
- бухгалтерлік есеп айналымдарын салықтық регистрлермен салыстыру және әрбір алшақтықты тарқатып көрсету;
- салық салынатын кірісті азайту мен ауыстырылатын залалдарды ағымдағы шегерімдермен араластырмау үшін оларды жеке бақылау;
- бағдарламаны жаңартқаннан кейін салықтық регистрлерді қайта қалыптастырып, нәтижені жаңартуға дейінгі есеппен салыстыру.
Егер бір шығыс салықты есептеу кезінде ішінара қабылданса, регистрде бастапқы сома, қабылданатын бөлік және айырма көрініп тұруға тиіс. Мұндай тәсіл есептеу реттілігін тексеруге және негізі жоқ соманы шегерімдерге енгізбеуге мүмкіндік береді.
ЖК және КТС: кәсіпкер қандай салықтарды төлейді
«ЖК КТС» сұрауы бойынша әдетте кәсіпкер корпоративтік табыс салығын есептеуге тиіс пе деген мәселе меңзеледі. ЖК КТС емес, ЖТС есептейді. Жалпыға бірдей белгіленген тәртіпте оның кірісі КТС қағидаларына ұқсас жекелеген қағидаларды қолдану арқылы айқындалады: кірістер, түзетулер, шегерімдер, салық салынатын кірісті азайту және залалдарды ауыстыру бойынша (ҚР СК 393-бабы).
Жалпыға бірдей белгіленген тәртіптегі ЖК кірісінің салық салынатын сомасы кәсіпкердің салық салынатын кірісінен көзделген кірісті азайту мен салықтық шегерімдерді алып тастау арқылы айқындалады (ҚР СК 411-бабы). Бұл жеке тұлғаның бөлек есебі, сондықтан оны заңды тұлғаның декларациясы мен есебімен механикалық түрде алмастыруға болмайды.
Егер жеке тұлға кәсіпкерлік қызметтен ғана емес, басқа да кірістер алса, оларды салық салу тәртібі бойынша бөлу қажет. Жеке тұлға дербес салық салатын кірістер үшін ҚР СК 411-бабында жеке формула көзделген. ЖК кірісі, дивидендтер және резидент еңбекші көшіп келушінің кірісі осы баптың 1-тармағындағы жалпы формуладан алып тасталған және оларға арналған қағидалар бойынша есептеледі (ҚР СК 411-бабы).
Төлем көзінен алынатын кірістерді де кәсіпкерлік кіріс есебіне автоматты түрде енгізуге болмайды. Мысалы, жұмыскердің салық салынатын кірісі жұмыскердің есепке жазылған кірістерінен көзделген азайту мен салықтық шегерімдерді алып тастау арқылы айқындалады. Жеке тұлғаның салық агентіне тауарларды, жұмыстарды немесе көрсетілетін қызметтерді өткізуден алған кірісі үшін шегерімдердің жеке реттілігі көзделген (ҚР СК 439-бабы).
ЖК-ден заңды тұлғаға ауысқан кезде жаңа субъектінің салықтық есебі оның тіркелген күні мен жасаған операциялары ескеріле отырып жүргізіледі. ЖК кірістері мен шығыстарын заңды тұлғаның КТС есебіне автоматты түрде көшіруге болмайды: әрбір операция бойынша алдымен шарттың тарапы, күні және салықтық кезеңі айқындалады.
2025 жылғы КТС және 2026 жылғы КТС: ауысу кезінде нені тексеру керек
2025 жылдың есебі тиісті салықтық кезеңнің қағидалары бойынша жасалады, ал 2026 жылғы операциялар 2026 жылы қолданылатын нормалар бойынша көрсетіледі. Кезеңдер арасында ауысқан кезде бухгалтерге әр жылдағы кірістерді, шығыстарды, түзетулер мен залалдарды араластырмау маңызды.
Бухгалтерге мыналарды орындаған жөн:
- 2026 жылдың басындағы салық төлеушінің мәртебесі мен қолданылатын салық салу тәртібін тексеру;
- 2025 және 2026 жылдардағы кірістер мен шығыстарды олардың танылған күндері мен негіздері бойынша ажырату;
- салықтық регистрлердегі шегерімдер мен шегерімдерді түзетудің жіктелуін тексеру;
- салық салынатын кірісті азайту мен ауыстырылатын залалдарды жеке салыстырып тексеру;
- 1С конфигурациясын 2026 жылға арналған өзекті желіге дейін жаңартып, салықтық есепке алу баптауларын бақылау;
- қорытынды салық базасын кірістердің, шегерімдер мен түзетулердің тарқатылып көрсетілген деректерімен салыстыру.
Бухгалтерлік есепте бір жылы көрсетіліп, салықтық есеп үшін басқа кезеңге жатқызылған операцияларға ерекше назар аудару қажет. Мұндай сомаларды құжатын, тану күнін және алшақтық себебін көрсете отырып, жұмыс регистрлерінде жеке көрсету керек.
Жалпыға бірдей белгіленген тәртіптегі ЖК үшін ауыспалы сомаларды бақылау ҚР СК 393-бабындағы реттілік бойынша құрылады: кіріс, кірісті түзету, шегерімдер, шегерімдерді түзету, салық салынатын кірісті азайту және залалдар. Түпкілікті салық салынатын соманы айқындау кезінде ҚР СК 411-бабының қағидалары қосымша қолданылады.
Жиі қойылатын сұрақтар
ҚР-да КТС дегеніміз не? — Бұл заңды тұлғаларға арналған корпоративтік табыс салығы. Есептеу кезінде кіріс, түзетулер, шегерімдер және салық салынатын кіріс ретімен айқындалады.
2026 жылғы КТС қандай? — КТС сомасы тиісті салық төлеуші мен кіріс түріне көзделген салық базасы мен мөлшерлемеге байланысты. Мөлшерлемені қолданғанға дейін ұйымның мәртебесін, кірістің сипатын және есепке қатысты түзетулерді айқындау қажет.
ЖК КТС төлей ме? — Жоқ. ЖК ЖТС есептейді. Жалпыға бірдей белгіленген тәртіпте оның кірісінің жекелеген элементтері КТС қағидаларына ұқсас тәртіппен айқындалады, бірақ есептің өзі жеке тұлға кірісінің есебі болып қала береді (ҚР СК 393, 411-баптары).
КТС-сіз жұмыс істеуге бола ма? — Салық міндеттемесі ұйымның мәртебесіне, қолданылатын режимге және нақты кірістерге қарай айқындалады. Кезең ішінде төленуге тиіс салықтың болмауы өздігінен ұйымды салықтық есепке алу мен есептілік жөніндегі міндеттерден босатпайды.
КТС бойынша шектеу қойылған шығыстарды қалай есепке алу керек? — Оларды салықтық талдауда бөліп көрсету, негізі мен құжаттарын тексеру, содан кейін бухгалтерлік соманы салықтық есепте қабылданатын сомамен салыстыру қажет. Регистрде пайда болған айырманың тарқатылып көрсетілуі сақталуға тиіс.
ЖК есебі заңды тұлғаның есебінен несімен ерекшеленеді? — Жалпыға бірдей белгіленген тәртіптегі ЖК кәсіпкерлік кірісті ҚР СК 393-бабы бойынша, ал салық салынатын соманы ҚР СК 411-бабын ескере отырып айқындайды. Жеке тұлғаның төлем көзінен алынатын кірістері ҚР СК 439-бабы бойынша бөлек есептеледі.
Дереккөздер
- ҚР Салық кодексінің 393-бабы — жалпыға бірдей белгіленген тәртіптегі ЖК-нің салық салынатын кірісін айқындау тәртібі.
- ҚР Салық кодексінің 411-бабы — салықты дербес есептейтін жеке тұлғаның салық салынатын кірісін айқындау.
- ҚР Салық кодексінің 439-бабы — жеке тұлғаның төлем көзінен салық салынатын кірісін айқындау.