2026 жылы барлық ғылыми-техникалық қызметтерге арналған бірыңғай ЖҚТ коды жоқ: код шарттың нақты нысанасына және іс жүзінде көрсетілген қызметке қарай таңдалады, ал ҒЗЖ-ға, ғылыми-техникалық және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстарға жұмсалған шығыстар Салық кодексінде көзделген талаптар сақталған және құжаттар болған кезде шегерімге жатқызылады (ҚР СК 269-бабы).
ЖҚТ коды дегеніміз не және ол қайда қажет
ЖҚТ — ЭШФ АЖ-да электрондық шот-фактураны толтыру кезінде пайдаланылатын жұмыстар мен көрсетілетін қызметтер түрлерінің анықтамалығы. Егер ұйым ғылыми-техникалық қызметтер көрсетіп, ЭШФ ресімдесе, қызмет көрсетілген жол үшін анықтамалықтың тиісті позициясы таңдалады. Таңдау кезінде орындаушы қызметінің жалпы бағыты емес, нақты операцияның мазмұны ескеріледі.
Шарттағы, актідегі және ЭШФ-дағы қызмет атауы мен таңдалған ЖҚТ коды мағынасы жағынан үйлесуге тиіс. Мысалы, егер шарттың нәтижесі технология әзірлеу болса, консультациялық қызметтер тобындағы код операцияның нысанасы әзірлемені орындау емес, шынымен консультация беру болған жағдайда ғана сәйкес келеді.
Ғылыми-техникалық қызметке арналған кодты қалай таңдау керек
«Ғылыми-техникалық қызметтер» деген тұжырым әртүрлі жұмыс түрлерін қамтуы мүмкін. Кодты таңдау үшін алдымен тапсырыс берушіге қандай нәтиже берілетінін анықтаңыз:
- ғылыми зерттеулер — нәтижесі ғылыми немесе ғылыми-техникалық қызмет туралы есеппен ресімделген іргелі немесе қолданбалы зерттеулер;
- тәжірибелік-конструкторлық және технологиялық әзірлемелер — үлгілерді, технологияларды, конструкторлық немесе технологиялық құжаттаманы жасау;
- сынақтар, өлшеулер және талдау — зертханалық зерттеулер, сынақтар және тиісті хаттамаларды немесе қорытындыларды ресімдеу;
- инжинирингтік және жобалау қызметтері — техникалық жобалау, есептеулер және шартта көзделген өзге де инженерлік жұмыстар;
- ғылыми-техникалық консультация беру — сараптамалық қорытындылар дайындау, технологияларды талдау және консультациялық сүйемелдеу.
Іс-қимыл тәртібі:
- Шарттың нысанасы мен техникалық тапсырманы алып, қызметтің мазмұны мен түпкілікті нәтижесін сипаттайтын тұжырымдарды жазып алыңыз.
- Қолданыстағы ЖҚТ анықтамалығынан осы тұжырымдарға сәйкес позицияларды табыңыз. Іздеу үшін мағынасы жақын «зерттеу», «әзірлеу», «сынақ», «талдау», «жобалау», «инжиниринг» сөздерін де пайдаланыңыз.
- Табылған позициялардың сипаттамаларын нақты нәтижемен: есеппен, үлгімен, сынақ хаттамасымен, қорытындымен немесе құжаттамамен салыстырыңыз.
- Қызметтің мазмұнына сәйкес келетін ең нақты позицияны таңдаңыз. Өзге қызметтерге арналған позицияны анықтамалықта бұдан дәлірек сипаттама болмаған кезде пайдаланыңыз.
- Қабылданған сәйкестікті ішкі кестеде немесе өзге есепке алу құжатында бекітіп, оны мазмұны осындай операцияларға қолданыңыз.
Салықтық шегерім үшін қызметтің бір атауы немесе ЖҚТ коды жеткіліксіз. Өз ғылыми-зерттеу, ғылыми-техникалық және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстары бойынша ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызмет туралы есеп пен оған байланысты шығыстарды растайтын құжаттар негіз болады. Мұндай жұмыстарды сатып алған кезде іс жүзінде орындалған техникалық тапсырма және аяқталған кезеңдерді қабылдау актілері қажет. Бұдан бөлек, бапта ғылым саласындағы уәкілетті орган хабарламасының болуы көзделген және тіркелген активтерді сатып алу мен орнатуға жұмсалған шығыстар, сондай-ақ күрделі сипаттағы басқа да шығыстар осы шегерімнен алып тасталған (ҚР СК 269-бабы).
Егер бір шарт бойынша мазмұны жағынан ерекшеленетін бірнеше қызмет, мысалы, зерттеу және кейінгі сынақтар көрсетілсе, оларды әр қызметке сәйкес кодтармен ЭШФ-ның жеке жолдарында көрсету орынды. Мұндай бөлу шарттан, техникалық тапсырмадан және бастапқы құжаттардан туындауға тиіс.
2026 жылы мұны кімдер ескеруі керек
Бұл тақырып:
- шарттар бойынша ҒЗЖ, ғылыми-техникалық және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстарды орындайтын ғылыми ұйымдар мен жоғары оқу орындарына;
- зерттеулердің, сынақтар мен өлшеулердің нәтижелерін ресімдейтін сынақ зертханалары мен орталықтарына;
- инжинирингтік және жобалау компанияларына;
- өз әзірлемелерінің нәтижелерін немесе зияткерлік меншік объектілеріне құқықтарды өткізетін кәсіпорындарға;
- ЭШФ қабылдайтын және қызметтің шартқа, актіге және техникалық тапсырмаға сәйкестігін тексеретін тапсырыс берушілердің бухгалтерлеріне қатысты.
2026 жылғы 1 қаңтардан бастап Қазақстан Республикасының жаңа Салық кодексі қолданылады. Есеп саясаты мен ішкі нұсқаулықтарды жаңарту кезінде бұрынғы кодекс бойынша дайындалған құжаттардағы сілтемелерді емес, баптардың қолданыстағы нөмірленуін және нормалардың өзекті тұжырымдарын пайдалану керек.
Салық кодексінің мақсаттары үшін ғылыми зерттеулер жүргізуді және зияткерлік меншік объектілерін пайдалануды немесе өткізуді қоса алғанда, ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызмет, егер оны ғылым саласындағы уәкілетті орган аккредиттеген субъектілер жүргізсе, әлеуметтік саладағы қызметке жатқызылған. Ұйымды әлеуметтік салада қызметін жүзеге асыратын ұйым деп тану үшін тиісті қызмет түрлерінен түсетін кірістер кодексте көзделген кірістерді ескере отырып, жылдық жиынтық кірістің кемінде 90 пайызын құрауға тиіс (ҚР СК 15-бабы). ЭШФ-да қызметтің ғылыми сипатта екенін көрсетудің өзі бұл талаптарды алмастырмайды.
Қызмет түріне байланысты салықтық ерекшеліктер
Ғылыми-техникалық қызметті ресімдеу кезінде бухгалтер үшін ЖҚТ кодын ғана емес, операцияның мазмұны мен растаушы құжаттарды да ескеру маңызды:
- ҚҚС. Босату Салық кодексінде тікелей аталған айналымдарға қолданылады. Босатылған айналымдар туралы жалпы норма операциялар тізбесін қамтиды және 475–478-баптарға сілтеме жасайды; 474-бап кез келген қызметті тек оның ғылыми немесе ғылыми-техникалық сипатына байланысты жалпы босатуды белгілемейді (ҚР СК 474-бабы);
- тапсырыс берушінің шығыстарын шегеру. Сатып алынған ғылыми-зерттеу, ғылыми-техникалық және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстар үшін іс жүзінде орындалған техникалық тапсырма және аяқталған кезеңдерді қабылдау актілері қажет. Осы норма бойынша күрделі сипаттағы шығыстар шегерімге жатпайды (ҚР СК 269-бабы);
- айрықша құқықтарды сатып алу. Кодексте аталған жоғары оқу орындарынан, ғылыми ұйымдардан, дербес білім беру ұйымдарынан және стартап-компаниялардан кейіннен коммерцияландыру үшін айрықша құқықтарды сатып алуға жұмсалған шығыстар тіркелген лицензиялық шарттың немесе айрықша құқықты басқаға беру шартының негізінде шегерімге жатқызылады (ҚР СК 269-бабы);
- ұйымның мәртебесі. Ғылыми немесе ғылыми-техникалық қызметті әлеуметтік саладағы қызметке жатқызу үшін субъектінің ғылым саласындағы уәкілетті органда аккредиттелуі және тиісті кірістердің белгіленген үлесі маңызды (ҚР СК 15-бабы).
Сондықтан ЖҚТ кодын шарттың нысанасын талдағаннан кейін таңдап, ал салықтық есепке алуды операцияның мазмұны мен қолданылатын норманың талаптары бойынша жүргізу керек. Анықтамалықтың бір коды Салық кодексінде көзделген негіздер мен құжаттарсыз шегерім жасау немесе ҚҚС-тан босату құқығын растамайды.
Іс жүзінде қателерді қалай болдырмауға болады
- Бірыңғай сәйкестік анықтамалығын жүргізіңіз. «Қызмет түрі — ЖҚТ коды — шарттық тұжырымдар — қызмет нәтижесі — таңдау негізі» деген ішкі кесте жасаңыз. Есепке алу жүйесінде кодты қызмет номенклатурасының карточкасында бекітіп, ерекшеленетін операциялар үшін жеке карточкалар көздеуге болады.
- Шартты, техникалық тапсырманы, актіні және ЭШФ-ны салыстырыңыз. Тұжырымдардың көлемі әртүрлі болуы мүмкін, бірақ олар тапсырыс берілген, орындалған және ЭШФ-да көрсетілген қызметті бірмәнді салыстыруға мүмкіндік беруге тиіс.
- Шегерімге арналған құжаттарды тексеріңіз. Сатып алынған ҒЗЖ, ғылыми-техникалық және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстар бойынша орындалған техникалық тапсырманың және аяқталған кезеңдерді қабылдау актілерінің болуын, сондай-ақ ҚР СК 269-бабының өзге де талаптарының орындалуын бақылаңыз.
- Контрагенттің кодын талдаусыз көшірмеңіз. Коммерциялық атаулары ұқсас болғанның өзінде қызметтердің нақты мазмұны мен нәтижесі өзгеше болуы мүмкін.
- Позицияның өзектілігін тексеріңіз. Жаңа шарт бойынша ЭШФ-ны алғаш рет ресімдеу алдында кодты ЭШФ АЖ анықтамалығының қолданыстағы нұсқасынан тауып, оның сипаттамасын операциямен салыстырыңыз.
- Әртүрлі қызметтерді бөліңіз. Егер құжаттар дербес нәтижелерді бөліп көрсетуге мүмкіндік берсе, әр қызмет түріне өз атауы мен коды сәйкес келуі үшін оларды жеке жолдармен көрсетіңіз.
- Анықталған сәйкессіздікті түзетіңіз. Егер ЭШФ ресімделгеннен кейін кодтың нақты қызметке сәйкес келмейтіні анықталса, электрондық құжатты оны түзету үшін көзделген тәртіппен түзетіңіз.
Жиі қойылатын сұрақтар
Барлық ғылыми-техникалық қызметтерге арналған бір әмбебап ЖҚТ коды бар ма? — Жоқ. Код қызметтің нақты мазмұны мен оның нәтижесіне: зерттеуге, әзірлеуге, сынақтарға, жобалауға, инжинирингке немесе консультация беруге қарай таңдалады. Шарт, техникалық тапсырма және орындалғанын растайтын құжаттар таңдау үшін негіз болады.
Анықтамалықта қызметтің дәл атауы болмаса не істеу керек? — Шарттың мазмұны мен жұмыстардың нәтижесін қолданыстағы позициялардың сипаттамаларымен салыстырып, сәйкес келетін ең нақты позицияны таңдаңыз. Таңдау негізін ішкі сәйкестік кестесінде бекітіңіз. Өзге қызметтерге арналған жалпы позицияны бұдан дәлірек позиция болмаған жағдайда пайдаланыңыз.
Шартта бірнеше жұмыс түрі болса, бір кодты көрсетуге бола ма? — Егер жұмыстар нәтижелері әртүрлі дербес қызметтерді құраса, оларды ЭШФ-ның жеке жолдарында көрсетіп, әр жол үшін код таңдаңыз. Бөлу тек шот-фактураны ресімдеу кезінде жасалмай, шартқа, техникалық тапсырмаға және актілерге сәйкес келуге тиіс.
ЖҚТ коды ҚҚС-қа әсер ете ме? — Код қызмет түрін сипаттайды, бірақ ҚҚС-тан босату негізі Салық кодексімен айқындалады. 474-бап босатылған айналымдардың тізбесін қамтиды және 475–478-баптарға сілтеме жасайды; онда кез келген ғылыми-техникалық қызметті тек атауына қарай жалпы босату көзделмеген (ҚР СК 474-бабы).
Сатып алынған ғылыми-техникалық жұмыстарға жұмсалған шығыстарды шегеру үшін тапсырыс берушіге қандай құжаттар қажет? — Іс жүзінде орындалған техникалық тапсырма және жұмыстардың аяқталған кезеңдерін қабылдау актілері. Шегерім ғылым саласындағы уәкілетті орган хабарламасының болуына да байланысты; тіркелген активтерге, оларды орнатуға жұмсалған шығыстар және күрделі сипаттағы басқа да шығыстар осы норма бойынша алып тасталған (ҚР СК 269-бабы).
2026 жылғы жаңа Салық кодексіне байланысты кодтарды қайта қарау қажет пе? — Кодтың өзі қолданыстағы ЖҚТ анықтамалығы мен операцияның мазмұны бойынша таңдалады. Сонымен бірге ішкі құжаттардағы Салық кодексінің нормаларына сілтемелерді жаңарту керек: атап айтқанда, ҒЗЖ-ға, ғылыми-техникалық және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстарға жұмсалған шығыстарды шегеру қағидалары ҚР СК 269-бабында белгіленген.